Lời kể nhân chứng về hố chôn tập thể chiến sĩ đặc công hy sinh 60 năm trước

Lật lại ký ức sau hơn nửa thế kỷ

Ông Hoàng Kim Nhuận (SN 1953, trú tại xã Bến Hải, Quảng Trị) đã cung cấp thông tin quan trọng liên quan nghi vấn có hố chôn tập thể bộ đội tại thôn Tân Tường (nay là thôn Cam Mỹ, xã Cam Lộ, Quảng Trị). Theo ông Nhuận, năm 1967, ông và nhiều người dân ở huyện Gio Linh, Quảng Trị cũ sống tập trung ở thôn Tân Tường, xã Cam Thành, huyện Cam Lộ cũ.

Năm 1969, ông Nhuận khi đó 16 tuổi thay mẹ ra đồng cùng bà con đào mương thoát nước. Quá trình đào, ông và người dân phát hiện một hố chôn tập thể với nhiều hài cốt bộ đội.

“Tôi và một số người xuống hố cất bốc hài cốt lên. Chiến sĩ ta hy sinh cách đó ít năm nên xương cốt, quần áo còn nguyên. Chúng tôi cất bốc từ 9h đến 16h được khoảng 20 hài cốt, chôn cất thành từng phần mộ theo 4 hàng, gần hố tập thể. Lính ngụy phát hiện, ngăn cản nên chúng tôi phải dừng lại. Ngoài số đã đưa lên, nghi dưới hố còn nhiều hài cốt nữa”, ông Nhuận kể lại.

Theo ông Nhuận, sau đó lính ngụy đã lấp hố chôn tập thể, không cho ai tiếp cận. Vì vậy, ông không rõ hiện trạng các phần mộ đã lập cũng như việc dưới hố còn hài cốt liệt sĩ hay không. Năm 1972, gia đình ông Nhuận chuyển về quê cũ ở thôn Xuân Long, xã Bến Hải.

Suốt mấy chục năm qua, ông Nhuận luôn trăn trở về hố chôn tập thể ở thôn Tân Tường. Ông nhiều lần đồng hành cùng lực lượng chức năng, nỗ lực tìm lại vị trí hố chôn tập thể và những phần mộ năm nào, với mong muốn đưa các liệt sĩ trở về.

“Vùng đất có hố chôn tập thể và khoảng 20 phần mộ chúng tôi từng lập sau này được san gạt, làm khu công nghiệp nên thay đổi rất nhiều. Tuy nhiên lấy mốc từ quốc lộ 9, lần theo mương nước cũ, tôi khoanh vùng được vị trí hố chôn tập thể ấy giờ có thể nằm trong một nhà máy”, ông Nhuận nói thêm.

Theo thông tin Sư đoàn 968, Quân khu 4 nắm bắt từ các nhân chứng, trong trận đánh đêm 25/8/1966 của đơn vị Đặc công 31, Quân khu 4, có khoảng 81 cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Địch đã chôn lấp thi thể tại các hố tập thể ở thôn Tân Tường.

Năm 1993-1994, lực lượng chức năng cũng phát hiện một hố chôn tập thể, tổ chức cất bốc, đưa hài cốt về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9, phường Đông Hà, Quảng Trị, nghi vẫn còn một hố chôn tập thể khác tại thôn Tân Tường.

Một số thông tin về hố chôn tập thể tại thôn Tân Tường cũng được ông Nguyễn Quang Thục (trú phường Đông Hà) cung cấp đến lực lượng chức năng. Ông Thục từng là cán bộ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị, làm công tác chính sách, thu thập được nhiều thông tin từ các nhân chứng. Ông cũng từng tham gia cất bốc hố chôn tập thể liệt sĩ thuộc đơn vị Đặc công 31, Quân khu 4 giai đoạn 1993-1994.

“Theo tôi nắm bắt có nhiều hố tập thể ở thôn Tân Tường, nơi địch chôn cất 81 chiến sĩ đặc công hy sinh trong trận đánh ngày 25/8/1966. Ngoài số hài cốt đã cất bốc giai đoạn 1993-1994, khả năng vẫn còn một hố tập thể khác. Tôi làm công tác chính sách, thu thập thông tin suốt thời gian dài. Các nội dung nắm được tôi đều báo đến cơ quan chức năng để phối hợp, chỉ mong sao sớm tìm được hài cốt các liệt sĩ”, ông Thục tâm niệm.

Hé mở vị trí nghi có mộ liệt sĩ tập thể

Vị trí nghi vấn có hố chôn tập thể liệt sĩ thuộc đơn vị Đặc công 31, Quân khu 4, nay là cơ sở sản xuất của một nhà máy chế biến nông sản ở xã Cam Lộ.

Ông Nguyễn Văn Đức (SN 1964), nhân viên nhà máy cho biết vừa qua đơn vị chức năng đã sử dụng thiết bị hiện đại khảo sát, dò tìm trong kho nguyên liệu của nhà máy.

Sinh ra và lớn lên ở vùng đất Cam Lộ, ông Đức cho biết nhà máy được xây dựng cách đây gần 10 năm trên nền vùng đồng ruộng khô cằn. Khoảng 6 năm trước, cơ quan chức năng đã tìm kiếm xung quanh nhà máy nhưng không phát hiện gì.

“Mới đây, lực lượng chức năng dùng thiết bị hiện đại kiểm tra trong kho nguyên liệu của nhà máy và đánh dấu một số vị trí có dấu hiệu. Quan điểm của lãnh đạo nhà máy, đội ngũ nhân viên chúng tôi là hỗ trợ hết sức cho việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, kể cả phải tháo dỡ công trình”, ông Đức nói.

Ngoài khu vực nhà máy chế biến nông sản ở thôn Tân Tường, vừa qua, Sư đoàn 968, Quân khu 4 phối hợp Phân viện miền Trung, Viện thiết kế thuộc Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật (Bộ Quốc phòng) cũng sử dụng radar xuyên đất khảo sát tại vườn keo của người dân ở thôn An Nha (nay là Gio An Tây), xã Cồn Tiên, Quảng Trị.

Theo nguồn tin Sư đoàn 968 thu thập được từ các cựu chiến binh, ngày 16/3/1968, một đơn vị thuộc Đại đội 3, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 52, Sư đoàn 320, Quân đoàn 3 (nay là Quân đoàn 34) bí mật trú quân trong các hầm chữ A đã bị lộ. Xe tăng địch tổ chức vây ép, đè lấp các hầm, làm nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh.

Ông Nguyễn Trường Cẩm (76 tuổi, trú tại xã Cồn Tiên), chủ nhân vườn keo nghi vấn có hài cốt liệt sĩ nguyên là Chủ tịch xã Gio An, huyện Gio Linh (nay là xã Cồn Tiên). Ông Cẩm cho biết nhiều lần nhặt được vỏ đạn, mảnh bom trong vườn cây của gia đình. Vào những năm 1980 của thế kỷ trước, trong lần cày xới đất trồng cây, một người cháu của ông bất ngờ phát hiện nòng súng, dây thông tin nên đã báo chính quyền địa phương.

Nắm được thông tin, cơ quan chức năng tổ chức tìm kiếm tại khu vườn của gia đình ông Cẩm và cất bốc được 8 hài cốt liệt sĩ trong một hầm chữ A, đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Gio An cũ.

“Vùng này trước là chiến trường ác liệt, từng phát hiện nhiều hài cốt liệt sĩ và di vật trong một hầm chữ A. Do vậy, nghi vấn nơi đây còn nhiều hầm như thế là có cơ sở, căn cứ để đơn vị quy tập mở rộng tìm kiếm”, ông Cẩm nêu quan điểm.

Kết quả khảo sát các khu vực nghi có mộ liệt sĩ tập thể đang được đơn vị chức năng phân tích, tạo cơ sở cho các hoạt động tìm kiếm tiếp theo. Lãnh đạo chính quyền các xã Cồn Tiên, Cam Lộ cho biết sẽ phối hợp chặt chẽ với các đơn vị chức năng để làm tốt công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn.