Được hỗ trợ toàn bộ chi phí, một số đơn hàng vẫn khó tuyển lao động

Chi phí thấp vẫn chưa tuyển đủ người

Tại hội nghị tập huấn về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, ngày 14/10 tại Bắc Ninh, ông Nguyễn Xuân Tạo, Phó Giám đốc Trung tâm Lao động ngoài nước (Bộ Nội vụ) cho biết số người đăng ký một số chương trình như IM Japan, tuyển mộ trực tiếp đi Đài Loan còn thấp, chưa đáp ứng nhu cầu tuyển dụng.

"Một số đơn hàng tuyển dụng đi làm việc tại Đài Loan với điều kiện hấp dẫn như: chủ sử dụng hỗ trợ 100% chi phí, đào tạo ngắn, xuất cảnh sớm nhưng vẫn không tuyển đủ chỉ tiêu", ông Tạo cho biết. 

Trung tâm đang được giao triển khai 8 chương trình tại 5 thị trường gồm Hàn Quốc, Nhật Bản, Đức, Australia và Đài Loan, theo nguyên tắc không vì mục tiêu lợi nhuận, minh bạch, chi phí xuất cảnh thấp. Nhiều chương trình được đối tác đài thọ chi phí đào tạo, vé máy bay.

Với chương trình tuyển mộ trực tiếp đi Đài Loan, người lao động tạm ứng chi phí hành chính 11,15 triệu đồng, tiền vé máy bay, lệ phí visa và học phí đào tạo định hướng. Theo Trung tâm, những khoản này được công ty tiếp nhận hỗ trợ, hoàn trả sau khi người lao động nhập cảnh.

Ở Nhật Bản, người tham gia IM Japan được đối tác đài thọ học phí, tiền ký túc xá trong bốn tháng đào tạo chính thức trước khi phái cử. Chương trình We are Asian tuyển hộ lý cũng có chính sách đài thọ toàn bộ học phí, sinh hoạt phí trong tám tháng đào tạo trước phái cử.

Tuy nhiên, Trung tâm nhìn nhận thông tin về các chương trình phi lợi nhuận chưa thực sự được bao phủ rộng khắp. Nhiều người có nguyện vọng đi làm việc ở nước ngoài chưa nhận diện, phân biệt được các chương trình này.

Đơn vị đề nghị địa phương tăng cường thông tin qua hệ thống truyền thanh xã, phường, các trang thông tin về việc làm; thay đổi cách tư vấn để phù hợp với người trẻ, tránh khô khan theo phương thức hành chính.

Cần vốn từ sớm, hỗ trợ chưa đến đúng lúc

Bên cạnh hạn chế về thông tin, Trung tâm cho biết chính sách hỗ trợ còn "vênh" với quy trình đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài. Một số người chưa tiếp cận được tín dụng, hỗ trợ ở giai đoạn ban đầu để trang trải tiền học ngoại ngữ, học nghề.

Theo báo cáo, để vay vốn hoặc nhận hỗ trợ, người lao động cần có hợp đồng đưa đi và hóa đơn, chứng từ hợp lệ. Trong khi đó, chi phí chuẩn bị phát sinh từ trước thời điểm ký hợp đồng.

Với chương trình EPS, người lao động phải bỏ tiền học tiếng Hàn, thi đạt yêu cầu, nộp hồ sơ, có khi chờ nhiều tháng mới được chủ sử dụng Hàn Quốc lựa chọn. Với IM Japan, người trúng tuyển phải tham gia khóa đào tạo tập trung 3-4 tháng mới chính thức ký hợp đồng phái cử.

"Vào thời điểm người lao động, đặc biệt là lao động nghèo cần vốn nhất để đóng học phí, chi trả sinh hoạt phí ban đầu nhằm tiếp cận chương trình, thì họ lại chưa đủ thủ tục, chưa có hợp đồng để nhận hỗ trợ", ông Nguyễn Xuân Tạo nêu.

Đơn vị đề nghị địa phương xem xét sử dụng văn bản do Trung tâm phát hành làm căn cứ ban đầu xác lập hồ sơ vay vốn, hỗ trợ; nghiên cứu giải ngân theo từng giai đoạn hoặc bảo lưu hồ sơ để khi có hợp đồng chính thức, người lao động không phải làm lại thủ tục từ đầu.

Bà Phan Thị Hiền, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư PEX Việt Nam, cũng cho biết lao động có hoàn cảnh khó khăn còn chưa thuận lợi khi tiếp cận nguồn vốn vay. Doanh nghiệp kiến nghị hỗ trợ họ tiếp cận vốn hợp pháp, đồng thời nâng chất lượng đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề và kiến thức pháp luật trước khi xuất cảnh.

Tại Hội nghị, ông Trần Văn Hà, Phó Giám đốc Sở Nội vụ Bắc Ninh cũng đề nghị cán bộ cơ sở phân biệt rõ hỗ trợ của Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước, tín dụng ưu đãi và chính sách địa phương, tránh tư vấn chung chung hoặc nhầm lẫn.

Tư vấn rõ chi phí, hợp đồng và rủi ro

Ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó trưởng Phòng Pháp chế - Kiểm tra, Cục Quản lý lao động ngoài nước, cho biết vẫn còn người lao động thiếu thông tin, lựa chọn kênh không chính thống, vi phạm hợp đồng hoặc cư trú, làm việc không đúng quy định.

Theo ông, cán bộ và tuyên truyền viên cơ sở là "tuyến đầu tin cậy và gần dân nhất", giúp người dân kiểm chứng thông tin trước khi quyết định tham gia.

"Một thông tin đúng và kịp thời ở cơ sở có thể ngăn một vụ lừa đảo xảy ra hoặc giúp người lao động có định hướng ngành nghề phù hợp", ông Tùng nói.

Cục đề nghị tư vấn theo mục tiêu an toàn, kỹ năng, minh bạch và hiệu quả, không chỉ dựa vào mức lương. Thông tin tuyển dụng cần được kiểm tra về chủ thể đưa đi, giấy phép hoặc chương trình, thị trường và công việc, hợp đồng, khoản thu và chứng từ.

Những dấu hiệu cần cảnh giác gồm hứa "bao visa", "bao đậu", thúc nộp tiền gấp, không cho xem hợp đồng hoặc yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản cá nhân không rõ tư cách.

Đại diện Sở Nội vụ Bắc Ninh cho biết thông tin đến người dân còn chưa đầy đủ, nhất là về tư cách doanh nghiệp, chi phí, điều kiện làm việc và các khoản hỗ trợ. Đây là khoảng trống dễ bị lợi dụng để môi giới trái phép, cung cấp thông tin sai lệch hoặc lừa đảo.

Bà Hiền cũng phản ánh thông tin tuyên truyền tại một số địa phương chưa đồng bộ, quảng cáo sai lệch còn tiềm ẩn rủi ro. PEX Việt Nam đang chú trọng mở rộng mạng lưới văn phòng tại địa phương để tư vấn trực tiếp, giúp người lao động hiểu chi phí, chính sách hỗ trợ và hạn chế qua nhiều khâu trung gian.

Theo dõi nguyện vọng, hỗ trợ xuyên suốt

Trung tâm Lao động ngoài nước cho biết số người được chủ sử dụng lựa chọn, ký hợp đồng nhưng không còn nguyện vọng, bỏ hợp đồng có chiều hướng gia tăng, có giai đoạn lên tới 10-12%.

Đơn vị đề nghị địa phương thường xuyên rà soát nguyện vọng người đã nộp hồ sơ EPS, thông báo kịp thời những trường hợp không còn muốn tham gia để hủy hồ sơ, tránh lãng phí chỉ tiêu và cơ hội của người khác.

Tại Bắc Ninh, Sở Nội vụ đề nghị doanh nghiệp công khai điều kiện tuyển chọn, thu nhập, chi phí, thời gian dự kiến xuất cảnh; giải thích rõ hợp đồng, khoản thu và chứng từ. Khi có thay đổi hoặc chậm xuất cảnh, doanh nghiệp cần chủ động thông báo, giải quyết.

Việc cập nhật thông tin cũng cần được duy trì khi lao động đã ra nước ngoài hoặc trở về. Theo Sở, thông tin giữa doanh nghiệp, chính quyền cơ sở và cơ quan chuyên môn chưa được cập nhật thường xuyên, gây khó khăn cho theo dõi và hỗ trợ.

Bà Hiền dẫn trường hợp một lao động của công ty đột tử tại Đài Loan. Quỹ Hỗ trợ việc làm ngoài nước đã phối hợp, hướng dẫn hoàn thiện thủ tục để bảo đảm quyền lợi cho gia đình. Bà đề nghị tiếp tục duy trì hỗ trợ kịp thời khi phát sinh rủi ro.

Sở Nội vụ Bắc Ninh đề nghị xã, phường công khai đầu mối liên hệ, tiếp nhận phản ánh và chuyển kịp thời việc vượt thẩm quyền. Với người hoàn thành hợp đồng trở về, Trung tâm Dịch vụ việc làm tiếp nhận nhu cầu, kết nối doanh nghiệp cần lao động có kỹ năng, ngoại ngữ và kinh nghiệm phù hợp.