Tổng thống Trump áp thuế 25% ô tô từ EU: “Trừng phạt” liên quan chiến sự?

Ngày 1/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức tuyên bố sẽ áp mức thuế nhập khẩu 25% đối với ô tô và xe tải từ Liên minh châu Âu (EU), có hiệu lực ngay tuần tới.

Động thái đột ngột này đẩy thuế suất vượt xa mức trần 15% từng được thống nhất trước đó. Việc tăng thuế không chỉ đe dọa biên lợi nhuận của các "ông lớn" xe hơi mà còn hé lộ những toan tính đan xen giữa kinh tế và địa chính trị.

Theo Reuters, nguyên nhân trực tiếp được ông chủ Nhà Trắng đưa ra là việc EU không tuân thủ đầy đủ khuôn khổ thương mại Turnberry ký tháng 7/2025. Thỏa thuận này vốn quy định mức thuế trần 15%. Việc tăng vọt thuế suất lên 25% được Tổng thống Trump mô tả là biện pháp mang về hàng tỷ USD cho nước Mỹ.

Chính sách này chỉ có một ngoại lệ, đó là miễn thuế hoàn toàn cho các phương tiện được sản xuất tại nhà máy trên lãnh thổ Mỹ.

Tuy nhiên, giới phân tích tài chính lại chú ý đến một yếu tố ngầm ẩn khác. Theo BeInCrypto, thời điểm Mỹ tung ra đòn áp thuế trùng khớp với giai đoạn căng thẳng leo thang giữa Washington và Tehran. Việc các nước châu Âu từ chối hỗ trợ chiến dịch quân sự của Mỹ tại eo biển Hormuz được xem là mồi lửa thực sự.

Phần lớn quốc gia EU đều dè dặt trước kế hoạch quân sự. Đức từng tuyên bố xung đột tại Trung Đông không phải là cuộc chiến của họ. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đánh giá các đề xuất dùng vũ lực của Mỹ là phi thực tế.

Cú đánh vào chuỗi cung ứng và các “ông lớn”, cổ phiếu giảm mạnh

Dưới góc độ kinh doanh, quyết định nâng thuế là một bài toán chi phí khổng lồ. Theo Business Insider, Đức là quốc gia chịu tổn thất nặng nề nhất khi khoảng 24% lượng xe xuất khẩu có đích đến là Mỹ. Những thương hiệu sừng sỏ như BMW, Mercedes-Benz hay Volkswagen đều phụ thuộc đáng kể vào thị trường này.

Thị trường chứng khoán lập tức phản ứng tiêu cực. Ngay sau thông báo, cổ phiếu Ford Motor Company giảm 2,4% trên sàn giao dịch New York. Stellantis mất 3,3% giá trị trong khi General Motors cũng ghi nhận mức giảm 1,5%. Đứng trước rủi ro, hàng loạt hãng xe buộc phải trì hoãn các quyết định đầu tư lớn.

Mục tiêu sâu xa của chính sách này là ép buộc dòng vốn đầu tư chảy ngược về nước Mỹ. Ông Trump nhấn mạnh đã có hơn 100 tỷ USD đầu tư mới được rót vào các nhà máy nội địa. Thực tế cho thấy chiến lược dùng thuế quan làm đòn bẩy đang định hình lại chuỗi cung ứng.

Mercedes-Benz là một ví dụ điển hình khi cam kết rót 4 tỷ USD vào nhà máy tại Alabama đến năm 2030. Báo cáo tài chính gần nhất cho thấy lợi nhuận hoạt động của Mercedes đã giảm hơn một nửa, một phần do gánh nặng chi phí thuế lên tới 1 tỷ euro.

Tương tự, Volkswagen cũng đang dừng sản xuất mẫu xe điện ID.4 tại cơ sở Tennessee để chuyển sang dòng SUV Atlas có biên lợi nhuận cao hơn.

Châu Âu phản ứng và rào cản pháp lý

Đứng trước nguy cơ bị bóp nghẹt xuất khẩu, châu Âu cho thấy họ không dễ dàng nhượng bộ. Ủy ban châu Âu lập tức bác bỏ các cáo buộc vi phạm thỏa thuận thương mại.

Ông Bernd Lange, Chủ tịch Ủy ban Thương mại Quốc tế của Nghị viện châu Âu, khẳng định với Reuters rằng cách hành xử của Washington là thiếu đáng tin cậy và khối này sẽ đáp trả cứng rắn.

Ông Marcel Fratzscher, Chủ tịch Viện Kinh tế DIW, đề xuất Brussels và Berlin cần thể hiện bản lĩnh bằng các biện pháp trả đũa tương xứng. Mục tiêu nhắm tới có thể là việc đánh thuế các tập đoàn công nghệ khổng lồ của Mỹ đang hoạt động tại châu Âu.

Về mặt pháp lý, việc áp thuế của ông Trump cũng đối mặt với thách thức. Theo CNBC, Tòa án Tối cao Mỹ từng bác bỏ một phần chương trình thuế quan của ông hồi đầu năm. Để vượt qua rào cản này, Nhà Trắng hiện viện dẫn Điều khoản 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại, lấy lý do an ninh quốc gia làm cơ sở pháp lý.

Ở chiều ngược lại, bà Kelly Ann Shaw, cựu cố vấn thương mại cấp cao của ông Trump, cho rằng căng thẳng hiện tại là hệ quả tất yếu. Phía Mỹ đã thực thi các cam kết từ tháng 8 năm ngoái, trong khi EU vẫn chưa cắt giảm thuế quan thực tế nào sau gần một năm.

Giới lãnh đạo EU và thị trường đang theo dõi sát các tín hiệu tiếp theo từ Nhà Trắng. Việc Brussels coi đây chỉ là một chiến thuật đàm phán ngắn hạn hay một hành động leo thang chiến tranh thương mại thực sự sẽ quyết định tương lai của chuỗi cung ứng toàn cầu.