Phát triển nguồn nhân lực và văn hóa an ninh mạng trong Petrovietnam

Con người là hạt nhân cốt lõi

Quá trình chuyển đổi số trên toàn cầu đang tạo ra không gian phát triển mới cho Petrovietnam. Tuy nhiên, việc kết nối ngày càng sâu giữa hệ thống công nghệ thông tin, công nghệ vận hành, cơ sở dữ liệu và các nền tảng quản trị cũng làm gia tăng nguy cơ mất an ninh mạng.

Tại Hội nghị An ninh mạng năm 2026 của Petrovietnam, các chuyên gia và đơn vị thành viên đã cùng thống nhất rằng an ninh mạng không còn là nhiệm vụ riêng của bộ phận công nghệ thông tin.

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an), yêu cầu bảo vệ phải được đặt ra toàn diện đối với hệ thống, dữ liệu và con người. Những cá nhân có quyền tiếp cận hệ thống quan trọng cần được kiểm tra, phân quyền và giám sát phù hợp.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư và an ninh con người cũng phải được tích hợp ngay từ giai đoạn thiết kế hệ thống, thay vì xử lý bổ sung sau khi hệ thống đã đưa vào vận hành.

Yêu cầu này đặc biệt quan trọng khi Petrovietnam quản lý nhiều công trình, hệ thống công nghiệp và cơ sở dữ liệu có tính chất trọng yếu. Mỗi cán bộ, kỹ sư, chuyên gia vận hành hay nhân sự của nhà thầu đều có thể trở thành một mắt xích trong hệ thống phòng thủ mạng. Nếu thiếu nhận thức, kỹ năng hoặc kỷ luật tuân thủ, một sai sót nhỏ cũng có thể mở đường cho sự cố lớn.

Thực tế tại Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) cho thấy thách thức nổi bật là khoảng cách về năng lực an ninh mạng giữa đội ngũ công nghệ thông tin và lực lượng vận hành hệ thống công nghiệp.

Nhân sự vận hành có kiến thức chuyên sâu về quy trình sản xuất nhưng có thể chưa được đào tạo đầy đủ về an ninh mạng. Trong khi nhân sự công nghệ thông tin không phải lúc nào cũng hiểu toàn diện đặc thù của hệ thống điều khiển và yêu cầu vận hành liên tục của nhà máy.

Để khắc phục điều này, những năm qua BSR đã thực hiện văn hóa đào tạo trên toàn tổng công ty. Nền tảng đào tạo thường xuyên đã được BSR xây dựng với quy mô tương đối rộng.

Trong năm 2025, doanh nghiệp triển khai 160 chuỗi chương trình với 14.512 lượt người tham gia, kết hợp đào tạo trực tiếp, học trực tuyến và kiểm tra trên nền tảng số.

Tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Đại Chúng Việt Nam (PVcomBank), bài toán nhân lực được nhìn nhận từ thực trạng thiếu chuyên gia an ninh mạng có trình độ cao cả về số lượng và chất lượng.

Để ứng phó, ngân hàng từng bước tổ chức lực lượng chuyên trách theo các nhóm nghiệp vụ như bảo vệ hạ tầng, ứng dụng, dữ liệu, quyền riêng tư, kiểm thử xâm nhập, giám sát, ứng cứu sự cố và quản trị tuân thủ.

PVcomBank chú trọng đào tạo nhận thức cho người lao động, tổ chức diễn tập xử lý thư điện tử giả mạo, cập nhật công nghệ cho cán bộ công nghệ thông tin và an toàn thông tin. Cách tiếp cận này hướng đến việc biến mỗi cán bộ, nhân viên thành một điểm quan sát rủi ro, có khả năng nhận diện dấu hiệu bất thường và báo cáo kịp thời.

Về công tác nhân sự trong đảm bảo an ninh mạng, ThS Lưu Văn Vinh - Chuyên gia an ninh kinh tế, Giảng viên cao cấp Viện An ninh phi truyền thống, nêu quan điểm: “Trong thời gian tới, Petrovietnam cần xây dựng chương trình đào tạo kỹ năng số toàn diện; ưu đãi thu hút nhân tài công nghệ thông tin, an ninh mạng và khoa học dữ liệu; hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ quá trình chuyển đổi số và phát triển công nghiệp an ninh - năng lượng tự chủ”.

Trong bảo đảm an ninh mạng, người đứng đầu chịu trách nhiệm chỉ đạo, phân công, bố trí nguồn lực và kiểm soát rủi ro từ xây dựng quy định đến ứng phó, phục hồi sau sự cố.

Tại Petrovietnam, trách nhiệm này gắn với bảo vệ hệ thống, dữ liệu, thực hiện quy định về an toàn thông tin, đào tạo, diễn tập và xây dựng văn hóa an ninh mạng trong toàn tập đoàn.

Hình thành văn hóa an ninh mạng

Trong một tập đoàn hoạt động trên nhiều lĩnh vực và địa bàn như Petrovietnam, năng lực bảo vệ phụ thuộc vào nhận thức, hành vi và tinh thần trách nhiệm của toàn thể người lao động.

Văn hóa an ninh mạng được hình thành từ những hành động cụ thể như bảo vệ tài khoản, kiểm tra thư điện tử, tuân thủ phân quyền, không tự ý kết nối thiết bị và chủ động báo cáo dấu hiệu bất thường. Khi trở thành thói quen, mỗi người sẽ là một lớp phòng vệ chủ động cho hệ thống.

Từ kinh nghiệm của Liên doanh Việt Nga - Vietsovpetro, hoạt động đào tạo cần được tổ chức thường xuyên, gắn với chia sẻ chuyên môn, tập huấn và diễn tập thực tế. Đơn vị đề xuất tạo điều kiện để đội ngũ phụ trách an ninh mạng tham gia các chương trình chuyên sâu, tiếp cận kinh nghiệm của chuyên gia và thực hành xử lý tình huống. Đây là cơ sở giúp nhân sự chuyển từ biết quy định sang có khả năng hành động khi sự cố xảy ra.

Đào tạo an ninh mạng vì thế không nên dừng ở các chương trình phổ biến kiến thức đại trà. Petrovietnam cần xây dựng khung năng lực theo từng nhóm nhân sự. Người lao động cần được trang bị kỹ năng nhận diện và báo cáo rủi ro; cán bộ quản lý cần hiểu trách nhiệm chỉ huy, phối hợp và quyết định khi xảy ra sự cố; nhân sự công nghệ thông tin và công nghệ vận hành cần được đào tạo chuyên sâu; lực lượng chuyên trách phải có khả năng giám sát, phân tích, điều tra, ứng cứu và phục hồi hệ thống.

Các chương trình đào tạo cũng cần được thiết kế theo tình huống sát với hoạt động của từng đơn vị. Đối với nhà máy lọc dầu, kho cảng, công trình biển hay nhà máy điện, nội dung diễn tập phải phản ánh đúng đặc điểm hệ thống điều khiển công nghiệp và yêu cầu duy trì sản xuất liên tục.

Với các đơn vị tài chính, thương mại và dịch vụ, trọng tâm có thể là bảo vệ dữ liệu, kiểm soát giao dịch, phòng chống lừa đảo và quản trị rủi ro từ đối tác.

Về vấn đề này, Phó tổng giám đốc Petrovietnam Phan Tử Giang yêu cầu người đứng đầu các đơn vị trực tiếp chỉ đạo công tác an ninh mạng; thường xuyên đào tạo, nâng cao nhận thức cho người lao động và xây dựng đội ngũ chuyên gia chuyên sâu, nhất là trong bảo vệ dữ liệu và hệ thống công nghiệp.

Mục tiêu là hình thành nhận thức chung rằng mỗi cán bộ, người lao động đều là một mắt xích trong hệ thống phòng thủ mạng của Petrovietnam.

Trong dài hạn, Petrovietnam cần chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực cho những lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và năng lượng hạt nhân.

Đây là những lĩnh vực đòi hỏi thời gian đào tạo dài, kiến thức liên ngành và tiêu chuẩn bảo mật nghiêm ngặt. Nếu chỉ bắt đầu chuẩn bị khi hệ thống đã được triển khai, nguồn nhân lực khó đáp ứng kịp yêu cầu thực tế.

Phát triển con người và xây dựng văn hóa an ninh mạng là quá trình liên tục, cần được triển khai đồng thời với đầu tư công nghệ và hoàn thiện thể chế.

Khi mỗi người lao động hiểu rõ trách nhiệm, có đủ kỹ năng và chủ động tham gia bảo vệ hệ thống, Petrovietnam sẽ hình thành được một không gian số an toàn, tin cậy và có khả năng chống chịu cao, tạo nền tảng cho mục tiêu trở thành tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia hiện đại.