Ngành chip vượt 1.000 tỷ USD: Việt Nam đón sóng đầu tư từ Samsung, Nvidia

Tiếng bật nắp sâm panh vang lên tại Trung tâm Hội nghị Moscone ở San Francisco (Mỹ) sáng 13/10, đánh dấu một cột mốc mà ngành bán dẫn từng nghĩ phải chờ thêm gần 4 năm mới chạm tới: doanh thu toàn ngành vượt 1.000 tỷ USD.

Trên sân khấu Hội nghị Thượng đỉnh CEO trong khuôn khổ Semicon West 2026, ông Cho Stokunas, Phó Chủ tịch khu vực châu Mỹ của Hiệp hội Công nghệ Bán dẫn Toàn cầu (SEMI), cùng các lãnh đạo doanh nghiệp nâng ly chúc mừng. Tiếng vỗ tay kéo dài khi thông tin được công bố, khép lại một hành trình tăng trưởng nhanh hơn dự báo của ngành công nghiệp đứng sau hầu hết công nghệ hiện đại.

Trước đó, nhiều dự báo cho rằng ngành bán dẫn chỉ đạt quy mô doanh thu 1.000 tỷ USD vào khoảng năm 2030. Nhưng làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), từ bộ xử lý chuyên dụng đến hạ tầng trung tâm dữ liệu, đang đẩy nhu cầu chip tăng tốc và đưa cột mốc này đến sớm hơn dự kiến.

Cơn sốt hạ tầng AI và đường đua 2.000 tỷ USD

Báo cáo từ Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn (SIA) cho thấy bức tranh tăng trưởng nóng chưa từng có. Doanh số lũy kế từ đầu năm đến hết tháng 8 đã vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD, ghi nhận 18 tháng tăng trưởng liên tiếp. Riêng tháng 8, doanh thu toàn cầu đạt 159,7 tỷ USD, tăng 144,3% so với cùng kỳ năm trước. SIA ước tính tổng doanh thu bán dẫn cả năm nay sẽ vượt mốc 1.600 tỷ USD.

Động lực chính tạo nên cú bứt tốc này xuất phát từ làn sóng rót vốn khổng lồ vào các trung tâm dữ liệu AI. Nhu cầu đối với bộ xử lý đồ họa (GPU), bộ nhớ băng thông cao (HBM), chip mạng và giải pháp đóng gói tiên tiến đồng loạt tăng vọt, kéo theo đà mở rộng của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trước sức ép mở rộng thị trường, SEMI đã chuyển trọng tâm thảo luận từ cột mốc 1.000 tỷ USD sang việc chuẩn bị năng lực đón đầu thị trường 2.000 tỷ USD. Triển lãm năm nay đón hơn 35.000 lượt khách cùng 734 doanh nghiệp, phủ kín 1.500 gian hàng với các công nghệ từ vật liệu chế tạo, giải pháp làm mát, hạ tầng điện cho tới phát triển nhân lực. Đến năm 2027, sự kiện dự kiến chuyển về Phoenix, bang Arizona, nơi đã thu hút hơn 200 tỷ USD vốn đầu tư bán dẫn kể từ năm 2020.

"Đại bàng" dồn tỷ USD vào cứ điểm kiểm thử tại Việt Nam

Sức nóng từ thị trường quốc tế nhanh chóng lan tới các trung tâm sản xuất tại châu Á, trong đó Việt Nam tiếp tục là điểm đến của những dòng vốn quy mô lớn. Mới đây, Samsung Electronics đã công bố kế hoạch rót 105.790 tỷ đồng (khoảng 4,09 tỷ USD) vào các cơ sở kiểm thử chip nhớ tại Khu công nghiệp Yên Bình, tỉnh Thái Nguyên.

Theo Korea Herald, dây chuyền đầu tiên dự kiến vận hành vào quý IV/2027 và dây chuyền tiếp theo sẽ đi vào hoạt động trong năm 2028. Cơ sở này phụ trách khâu kiểm thử cuối cùng cho các dòng chip DRAM và NAND flash sau khi đóng gói tại nhà máy Cheonan (Hàn Quốc). Đáng chú ý, gần 63% tổng vốn đầu tư của dự án (khoảng 66.640 tỷ đồng) được tập đoàn tài trợ bằng chính nguồn lợi nhuận tái đầu tư từ các hoạt động đang sinh lời tại Việt Nam.

Giáo sư Chu Seung-hwan từ Đại học Inha (Hàn Quốc) nhận định, động thái này giúp các nhà máy tại Hàn Quốc tập trung nguồn lực sản xuất sản phẩm giá trị cao như bộ nhớ băng thông cao (HBM), đồng thời chuyển giao các dòng bộ nhớ thông dụng sang Việt Nam để đón đầu nhu cầu tiêu thụ toàn cầu.

Song song với Samsung, tập đoàn thiết kế chip đồ họa và AI lớn nhất thế giới Nvidia cũng đã ký kết thỏa thuận hợp tác thành lập Trung tâm Nghiên cứu & Phát triển (R&D) và Trung tâm Dữ liệu AI tại Việt Nam. Động thái của Nvidia không chỉ củng cố vị thế chiến lược của thị trường nội địa mà còn kéo theo làn sóng các nhà sản xuất linh kiện phụ trợ, hệ thống làm mát và thiết bị máy chủ AI chuyển dịch chuỗi cung ứng về các tỉnh phía Bắc.

Cùng với dự án 2.510 tỷ won sản xuất đế mạch nền FC-BGA phục vụ máy chủ AI của Samsung Electro-Mechanics và sự hiện diện của Amkor, Hana Micron tại Bắc Ninh, một hệ sinh thái bán dẫn và phần cứng công nghệ cao đang dần thành hình rõ nét.

Tìm đúng mắt xích vàng thay vì dàn trải

Quy mô thị trường phình to mang lại thời cơ lớn, song cách tiếp cận chuỗi giá trị đòi hỏi sự thực tế từ phía doanh nghiệp nội địa. Bà Nguyễn Thị Bích Yến, Chủ tịch VSAP Lab kiêm nghiên cứu viên cao cấp của IEEE, nhận định AI và bán dẫn đang vận hành theo cơ chế bổ trợ hai chiều: AI cần chip xử lý mạnh để phát triển, còn ngành chip cần AI để tối ưu hóa thiết kế và tăng độ chính xác trong sản xuất.

Chuyên gia này cho rằng tham gia vào ngành bán dẫn không nhất thiết phải trực tiếp chế tạo tấm bán dẫn silicon hay tự thiết kế vi mạch. Khoảng trống để doanh nghiệp trong nước nhập cuộc nằm ở các mắt xích phụ trợ như cung ứng vật liệu, cơ khí chính xác, thiết bị phụ trợ, tự động hóa, dịch vụ kỹ thuật, đóng gói và kiểm thử.

“Việt Nam không cần phải làm tất cả. Chúng ta cần chọn đúng mắt xích và làm thật tốt”, bà Yến nhấn mạnh. Chuyên gia đề xuất các địa phương cần sớm lập bản đồ nhu cầu của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài kết hợp rà soát năng lực nhà xưởng trong nước. Theo lộ trình thí điểm 5 năm (2027-2031), địa phương có thể chọn lọc đánh giá 30 đơn vị tiềm năng để hỗ trợ đào tạo, hướng tới mục tiêu có 5 doanh nghiệp đạt chứng nhận quốc tế và nhận đơn hàng sản xuất thường xuyên.

Áp lực từ "cửa sổ 3-5 năm" và tấm vé vào chuỗi cung ứng

Để giữ chân các tập đoàn công nghệ, việc hình thành cụm liên kết sản xuất là yếu tố sống còn. Ông Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND TP Bắc Ninh, cho biết địa phương đang tập trung phát triển cụm ngành khép kín nhằm tận dụng sự hiện diện của Amkor, Hana Micron cùng các đơn vị làm bản mạch chuyên sâu như TLB, Victoria Giant và nhà cung ứng vật liệu Kingboard.

Quy trình sản xuất chip đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa các công đoạn, ví dụ chip xử lý cần gắn liền với bộ phận truyền dẫn tín hiệu. Khi các nhà máy nằm cạnh nhau trong một cụm công nghiệp, chi phí logistics và thời gian chu chuyển sẽ được cắt giảm tối đa, tạo lợi thế cạnh tranh về giá thành.

Lãnh đạo TP Bắc Ninh thẳng thắn cho rằng thời cơ để đón nhận sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng chỉ kéo dài trong khung thời gian hẹp 3-5 năm tới. Nếu bỏ lỡ cơ hội bản lề này, địa phương và doanh nghiệp sẽ rất khó tìm được cơ hội thứ hai để bước vào sân chơi toàn cầu. Nhằm đồng hành với nhà đầu tư, chính quyền địa phương cam kết duy trì nguồn điện ổn định, hỗ trợ thủ tục nhập khẩu hóa chất đặc thù nhóm 1 và nhóm 2, đồng thời tạo điều kiện cho các doamnh nghiệp thông quan liên tục 2 lần mỗi ngày.

Ở góc độ đối tác quốc tế, ông Gernot Fattinger, Phó Chủ tịch Công nghệ của Tập đoàn Skyworks, chỉ ra rằng doanh nghiệp Việt Nam muốn trở thành nhà cung ứng bền vững cần vượt qua rào cản nhân công giá rẻ. Đơn vị mua hàng quốc tế đòi hỏi 4 tiêu chí cốt lõi gồm chất lượng ổn định dài hạn, khả năng làm chủ công nghệ, quy trình quản trị chuyên nghiệp và tiến độ giao hàng chuẩn xác.

Khoảng cách lớn nhất hiện nay của các xưởng sản xuất nội địa nằm ở khả năng kiểm soát chất lượng theo quy trình quốc tế và năng lực ứng phó sự cố phát sinh trên dây chuyền. Việc tập trung đào tạo đội ngũ kỹ sư tay nghề cao, nâng cấp hệ thống vận hành và duy trì chất lượng đồng đều qua từng lô hàng sẽ là chìa khóa mở đường cho doanh nghiệp Việt Nam tiến sâu hơn vào hệ sinh thái bán dẫn toàn cầu.