Một trạm robot tại Việt Nam chưa đến 1 tỷ đồng, đầu tư ra sao cho hiệu quả?

Những ngày cuối tháng 10, phố đi bộ Nguyễn Huệ (TPHCM) trở thành điểm hẹn công nghệ khi hàng loạt robot hình người nhảy múa theo nhạc Việt, robot chơi cờ, pha cà phê, đá bóng và tương tác với khách tham quan. Không gian cởi mở, nhộn nhịp không chỉ minh chứng cho sự nỗ lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp Việt, mà còn giúp đưa công nghệ robotics (kỹ thuật robot) tiếp xúc gần gũi hơn với người dân.

Thống kê bởi Liên đoàn Robot quốc tế (IFR), thế giới có khoảng 5 triệu robot công nghiệp đang hoạt động vào cuối năm 2025. Riêng trong năm, hơn 600.000 robot công nghiệp mới được lắp đặt, tăng 11% so với năm trước.

Tại Việt Nam, theo báo cáo Vietnam Industrial Robotics Market Size, Share & Forecast 2026-2031, thị trường robot công nghiệp đạt quy mô khoảng 112 triệu USD năm 2025, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm dự báo 12,88% trong giai đoạn 2026-2031.

Trong khi đó, IMARC Group ước tính thị trường nhà máy thông minh Việt Nam đạt 926,3 triệu USD năm 2025 và có thể tăng lên 2,15 tỷ USD vào năm 2034. Những con số này cho thấy cơ hội kinh tế không chỉ giới hạn ở việc kinh doanh thiết bị robot. Khi doanh nghiệp mở rộng ứng dụng, nhu cầu về tích hợp robot với dây chuyền hiện hữu, phát triển phần mềm, kết nối dữ liệu, đào tạo nhân sự, bảo trì và tối ưu vận hành gia tăng theo. Đây cũng là thế mạnh của Việt Nam trong chuỗi giá trị robot hiện nay, và tự động hóa do đó cũng không còn là “sân chơi” của giới nhà giàu.  

Tự động hóa không còn là “sân chơi” của giới nhà giàu: Với 1 tỷ đồng, đã có thể có 1 trạm robot

Dưới góc nhìn chuyên gia về công nghệ, ông Vương Quan Trường - Phó tổng giám đốc phụ trách công nghệ của Công ty cổ phần Tập đoàn AICAP - dẫn chứng mức đầu tư tham khảo cho một trạm robot hoàn chỉnh có thể dao động từ 30.000-80.000 USD (dao động từ 759 triệu đồng đến hơn 2 tỷ đồng), với thời gian thu hồi vốn ước tính khoảng 3-5 năm, tùy ứng dụng và điều kiện vận hành.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào giá mua thiết bị mà cần tính tổng chi phí sở hữu, bao gồm tích hợp hệ thống, phần mềm, đào tạo, bảo trì và cả chi phí gián đoạn sản xuất khi triển khai.

Theo ông Trường, điều quan trọng không phải doanh nghiệp đầu tư bao nhiêu tiền vào công nghệ, mà là mỗi đồng vốn bỏ ra tạo được bao nhiêu giá trị. Một hệ thống đắt tiền nhưng không được khai thác hết công suất có thể trở thành gánh nặng tài chính. Ngược lại, một giải pháp vừa sức, giải quyết đúng điểm nghẽn có thể tạo ra hiệu quả kinh tế đáng kể.

Vị này đồng thời nhấn mạnh rằng giá trị của robot không chỉ nằm ở việc thay thế bao nhiêu lao động. Robot còn giúp nâng cao tính đồng nhất của sản phẩm, giảm sai lỗi ở những công đoạn phù hợp, duy trì hoạt động ổn định và đảm nhận những công việc có điều kiện lao động không thuận lợi.

“Tôi cho rằng đã đến lúc thay đổi quan niệm tự động hóa là cuộc chơi chỉ dành cho những tập đoàn lớn. Một nhà máy thông minh không nhất thiết phải bắt đầu bằng khoản đầu tư hàng chục tỷ đồng. Nó có thể bắt đầu từ một giải pháp nhỏ, giải quyết đúng một vấn đề và mang lại hiệu quả đo lường được. Doanh nghiệp không cần phải giàu mới có thể tự động hóa. Điều họ cần là hiểu rõ bài toán của mình, lựa chọn công nghệ phù hợp và có lộ trình đầu tư thông minh”, ông Trường nói.

Đồng quan điểm, bà Hẳng Phan - Nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc (CEO) AI Talent H&HIS - nêu tự động hóa cũng giống như tối giản quy trình vận hành, là việc lãnh đạo phải làm thường xuyên chứ không phải một lần.

Theo bà, bước đầu tiên không phải mua công nghệ, mà là rà soát và cắt bỏ những bước thừa trong quy trình hiện tại. Sau đó, hãy bắt đầu từ những quy trình đã ổn định, lặp đi lặp lại, tốn nhiều giờ công và đo được bằng con số. Tuyển dụng, sàng lọc và đánh giá ứng viên là ví dụ điển hình, khi đã tính được mỗi khâu mất bao nhiêu giờ, bao nhiêu tiền, doanh nghiệp sẽ thấy ngay hiệu quả sau khi tự động hóa.

Quan trọng là việc này phải do lãnh đạo dẫn dắt, không thể giao riêng cho bộ phận công nghệ. Nên làm thử ở quy mô nhỏ, theo dõi các chỉ số như thời gian tuyển dụng, chi phí mỗi vị trí, tỷ lệ nhân sự trụ lại sau thử việc, rồi mới nhân rộng.

Doanh nghiệp nhỏ nên bắt đầu từ “điểm đau” cụ thể

Bà nói thêm, với các công ty khác nhau thì quá trình tự động hóa cũng sẽ khác nhau, do có sự chênh lệch về mức độ. Song, tư duy luôn là giống nhau. Trong đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa nên bắt đầu từ một vài quy trình cụ thể, gây “đau” nhiều nhất, bằng các giải pháp có sẵn, chi phí thấp, triển khai nhanh. Doanh nghiệp lớn có nhiều phòng ban, khối lượng công việc lặp lại lớn hơn nên dư địa tiết kiệm cũng lớn hơn, có thể triển khai theo lộ trình trên nhiều chức năng. Nhưng dù quy mô nào, tự động hóa quy trình vận hành đều nằm trong mục tiêu chung của doanh nghiệp và chắc chắn mang lại lợi ích.

Quan điểm ông Trường thì khuyến nghị doanh nghiệp vừa và nhỏ bắt đầu từ một công đoạn cụ thể, có dữ liệu về năng suất, tỷ lệ lỗi, chi phí và thời gian vận hành để đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng. Nếu quy trình sản xuất thường xuyên thay đổi, các giải pháp tự động hóa linh hoạt có thể phù hợp hơn hệ thống chuyên biệt.

Bên cạnh đó, sự phát triển của các mô hình Robot-as-a-Service (RaaS), tức sử dụng robot như một dịch vụ, cũng mở ra khả năng tiếp cận công nghệ mà không nhất thiết phải đầu tư toàn bộ chi phí thiết bị ngay từ đầu. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần tính toán chi phí sử dụng dài hạn và chuẩn bị nhân sự có khả năng vận hành, giám sát công nghệ.

Còn với doanh nghiệp lớn, họ có lợi thế dữ liệu, song cái khó của họ là ở chỗ đồng bộ nhiều phòng ban và thay đổi thói quen của hàng nghìn người. Với họ, quản trị thay đổi quan trọng không kém công nghệ.

Robot hóa với 1 tỷ đồng thế nào?

Như đã đề cập, chi phí cho một trạm robot chưa đến 1 tỷ đồng. Tuy nhiên, đầu tư thế nào cho hiệu quả là thách thức.

Dưới góc độ chuyên gia, ông Trường nói: “Nếu có 1 tỷ đồng, tôi sẽ không vội mua robot. Việc đầu tiên tôi làm là tìm xem nhà máy đang mất tiền ở đâu và công đoạn nào có thể cải thiện hiệu quả rõ rệt nhất”.

Nếu tỷ lệ sản phẩm lỗi cao, ông sẽ ưu tiên hệ thống kiểm tra chất lượng. Nếu chi phí năng lượng lớn, giải pháp tiết kiệm điện có thể mang lại hiệu quả nhanh hơn. Nếu vận chuyển nội bộ là điểm nghẽn, tôi sẽ cân nhắc tự động hóa logistics. Còn nếu doanh nghiệp có những công đoạn lặp lại với tần suất cao, đòi hỏi độ chính xác và ổn định, robot có thể là lựa chọn phù hợp.

Còn đại diện AI Talent H&HIS thì cho rằng doanh nghiệp không cần chờ đến khi có 1 tỷ đồng mới bắt đầu. Hiện đã có những giải pháp chi phí không đáng kể nhưng giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian, tiền bạc, đồng thời nâng chất lượng công việc. Doanh nghiệp có thể bắt đầu ngay từ một quy trình nhỏ, và chính khoản tiết kiệm đó sẽ quay lại đầu tư cho bước tiếp theo.

“Còn nếu có 1 tỷ đồng, tôi sẽ không dồn hết vào công nghệ mà chia làm ba phần. Phần đầu tiên dành cho những quy trình đang ngốn nhiều giờ công của cả nhân sự lẫn quản lý cấp trung, như tuyển dụng, rồi mở rộng dần sang các chức năng khác khi đã đo được hiệu quả. Phần thứ hai dành cho dữ liệu, vì dữ liệu không sạch thì AI cũng không phát huy được. Phần còn lại, và không hề nhỏ, dành cho con người, đào tạo để nhân viên chuyển sang những việc có giá trị cao hơn”, bà nói thêm.

Tự động hóa đúng cách cũng chính là làm ESG (viết tắt của Environmental - Môi trường, Social - Xã hội, and Governance - Quản trị). Doanh nghiệp bớt giấy tờ, bớt đi lại. Người lao động thoát khỏi những việc lặp lại nhàm chán. Ứng viên được đánh giá minh bạch, công bằng hơn. Nhưng AI chỉ nên là trợ lý, người quyết định cuối cùng vẫn phải là con người.