Fed tăng lãi suất: Người gửi tiền, người vay tiền ở Việt Nam cần lưu ý gì?

Phóng viên Dân trí trao đổi với TS Cấn Văn Lực, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng, Chuyên gia Kinh tế trưởng của BIDV, về tác động đến mặt bằng lãi suất, tỷ giá và chi phí vốn toàn cầu trong thời gian tới, sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất điều hành thêm 0,25 điểm phần trăm.

Quyết định tăng lãi suất của Fed lần này có đảo chiều xu hướng và cho thấy tín hiệu sắp tới ra sao thưa ông?

- Ngày 16/9, Fed tăng lãi suất điều hành lên 3,75-4%. Đây là lần tăng đầu tiên sau hơn 3 năm và đảo chiều so với giai đoạn nới lỏng 2024-2025 (khi Fed đã hạ tổng cộng 1,75 điểm % sau 6 lần hạ lãi suất).

Quyết định được đưa ra trong bối cảnh hoạt động kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng khá (khoảng 2,3% năm 2026 từ 2,1% năm 2025), tiêu dùng trong nước vẫn tăng tích cực, năng suất và đầu tư tăng mạnh nhất là trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, bán dẫn, năng lượng và quốc phòng, việc làm được duy trì (tỷ lệ thất nghiệp ở mức 4,1%).

Tuy nhiên, lạm phát tăng và neo cao, với lạm phát toàn phần của Mỹ trong tháng 8 tăng 3,4% so với cùng kỳ, lạm phát tiêu dùng cá nhân (PCE) dự báo cả năm ở mức 3,7% - khá xa mục tiêu 2%, cùng với bất ổn địa chính trị kéo dài, ảnh hưởng tới giá năng lượng, logistics (dịch vụ hậu cần) và nhiều lĩnh vực liên quan khác.

Các dự báo lớn cho thấy Fed có thể còn tăng lãi suất 1 lần nữa vào kỳ họp cuối năm sau đó duy trì ổn định trong năm 2027, trước khi có thể bắt đầu hạ lãi suất từ đầu năm 2028 (theo tổng hợp của Reuters).

Với nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam, quyết định của Fed tác động mạnh nhất tới các lĩnh vực nào?

- Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, dòng vốn quốc tế, hợp tác kinh tế - thương mại với Mỹ ngày càng sâu rộng, nên thay đổi lãi suất và điều kiện tài chính tại Mỹ tác động đáng kể tới kinh tế - tài chính trong nước.

Xuất khẩu có thể chịu ảnh hưởng đáng kể.

Mỹ hiện là thị trường xuất khẩu hàng hóa lớn nhất của Việt Nam, với kim ngạch đạt 153,2 tỷ USD năm 2025 và 122 tỷ USD trong 8 tháng năm nay (chiếm 32% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam).

Trong ngắn hạn, sức cầu vẫn được duy trì, nhưng lãi suất cao kéo dài có thể làm tiêu dùng và đầu tư tại Mỹ chậm lại, từ đó ảnh hưởng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ. Đồng thời, lãi suất tại một số thị trường khác như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc… tăng lên cũng sẽ làm giảm tổng cầu hàng xuất khẩu của Việt Nam khiến xuất khẩu khó duy trì đà tăng mạnh như thời gian qua (tăng 22,5%).

Ngoài ra, đà giảm nhập khẩu của các doanh nghiệp nước ngoài khi họ tăng sử dụng hàng tích trữ từ nhập khẩu thời gian qua cũng sẽ áp lực lên xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam.

Tỷ giá USD/VND được dự báo sẽ chịu tác động như thế nào sau quyết định của Fed?

- Theo tôi, áp lực lên tỷ giá USD/VND gia tăng nhưng không nhiều.

Tính tới sáng 18/9, tỷ giá trung tâm tăng hơn 2%, tỷ giá USD/VND liên ngân hàng giảm khoảng 1,2%, tỷ giá trên thị trường tự do giảm 3,9% so với đầu năm.

Diễn biến tỷ giá từ đầu năm đến nay tương đối thuận lợi chủ yếu do mặt bằng lãi suất các kỳ hạn của VND đều cao hơn lãi suất USD, làm tăng sức hấp dẫn của việc nắm giữ VND. Chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới giảm, hoạt động nhập lậu vàng giảm, làm giảm nhu cầu ngoại tệ.

Với đợt tăng lãi suất này, phù hợp với kỳ vọng thị trường nên áp lực lên tỷ giá là không nhiều do chênh lệch lãi suất VND-USD vẫn ở mức dương (bình quân khoảng 0,5 điểm %). Tuy nhiên, nếu Fed có thêm một đợt tăng lãi suất vào tháng 12 tới sẽ làm chênh lệch lãi suất VND-USD giảm, đồng USD tăng giá trên thị trường quốc tế, tạo áp lực nhất định lên tỷ giá tại Việt Nam.

Diễn biến tỷ giá thời gian tới phụ thuộc chủ yếu vào lộ trình tăng lãi suất của Fed, cán cân thương mại và dòng vốn quốc tế. 

Vậy với người gửi tiền và vay tiền ở Việt Nam sẽ ảnh hưởng cụ thể thế nào, thưa ông?

- Dư địa giảm lãi suất trong nước trở nên khó khăn hơn. Hiện Ngân hàng Nhà nước giữ lãi suất tái cấp vốn ở mức 4,5%/năm, trong khi lãi suất tiền gửi kỳ hạn 6-12 tháng tại nhiều ngân hàng từ 7-9%/năm.

Tuy nhiên, do lãi suất USD và một số ngoại tệ khác tăng, khiến dư địa giảm lãi suất cho vay trong ngắn hạn trở nên khó khăn hơn, nhất là nếu Fed tiếp tục tăng lãi suất vào cuối năm. Việc đa dạng hóa nguồn vốn và phân bổ vốn hiệu quả lại càng quan trọng đối với cả bên vay và bên cho vay.

Đáng chú ý, Fed tăng lãi suất có thể tác động đến lạm phát Việt Nam chủ yếu qua 2 kênh là đồng USD mạnh lên làm tăng chi phí nhập khẩu (tăng lạm phát nhập khẩu), chưa tính đến truyền dẫn từ tỷ giá tăng sang lạm phát dù không nhiều.

Giá năng lượng thế giới neo cao, làm tăng chi phí nhiên liệu, vận tải và sản xuất, qua đó tạo áp lực lên giá thành hàng hóa và dịch vụ. Rủi ro này đáng lưu ý khi CPI tháng 8 đã tăng 4,89% so với cùng kỳ; CPI bình quân tăng 4,45% so cùng kỳ (gần sát ngưỡng mục tiêu 4,5%) và lạm phát cơ bản tăng 4,24%.

Các doanh nghiệp có dư nợ bằng USD và một số ngoại tệ mạnh khác nhưng nguồn thu chủ yếu bằng VND có thể chịu tác động kép từ lãi suất USD cao hơn và VND mất giá nhẹ, làm gia tăng chi phí lãi vay và giá trị nghĩa vụ nợ khi quy đổi sang VND. Vì vậy, cân bằng giữa tăng trưởng và kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá vẫn luôn là bài toán ưu tiên của Việt Nam.

Với những sức ép và tác động như ông vừa chia sẻ, các giải pháp ưu tiên nên là gì?

- Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, dòng vốn quốc tế, hợp tác kinh tế - thương mại với Mỹ ngày càng sâu rộng. Việc thay đổi lãi suất và điều kiện tài chính tại Mỹ sẽ có những tác động tới kinh tế - tài chính trong nước.

Trong bối cảnh hiện tại, để duy trì đà tăng trưởng của nền kinh tế, theo tôi, chúng ta cần kiên định quyết tâm tăng trưởng cao gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Trong đó, tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt với các kịch bản khi có sự thay đổi chính sách tiền tệ của Fed và các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới; phối kết hợp tốt với chính sách tài khóa, đảm bảo ổn định mặt bằng lãi suất và tỷ giá góp phần kiềm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng. Cần theo sát, phân tích và dự báo diễn biến thị trường tài chính - tiền tệ quốc tế, xây dựng kịch bản nếu Fed tăng nhanh lãi suất dẫn tới những biến động trên thị trường tài chính toàn cầu và Việt Nam, có kịch bản ứng phó phù hợp.

Cần xây dựng lộ trình và phối hợp thực thi điều tiết giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý đặc biệt là giá xăng dầu, giá điện, giá dịch vụ y tế - giáo dục… một cách phù hợp, nhịp nhàng, tránh giật cục, không phù hợp về thời điểm.

Theo dõi, đánh giá nghĩa vụ trả nợ nước ngoài khi Fed tăng lãi suất nhằm có những cảnh báo kịp thời đối với doanh nghiệp và chuẩn bị phương án đối với trả nợ của Chính phủ; tiếp tục điều hành tỷ giá và thị trường ngoại hối chủ động, linh hoạt nhằm ổn định tỷ giá, góp phần kiểm soát lạm phát và hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là khối doanh nghiệp vay nợ nước ngoài nhiều.

Cần tăng cường giám sát rủi ro tài chính và dòng vốn: các bộ, ngành liên quan cần theo dõi chặt diễn biến tỷ giá, dòng vốn đầu tư gián tiếp, dư nợ cho vay ký quỹ và rủi ro bán giải chấp trên thị trường chứng khoán. Đồng thời tận dụng cơ hội nâng hạng thị trường chứng khoán để thu hút dòng vốn trung - dài hạn, giảm mức độ phụ thuộc vào dòng vốn ngắn hạn, kiểm soát rủi ro.

Xin cám ơn ông!