Cơn sốt AI đang làm thay đổi nền kinh tế Mỹ

Nền kinh tế Mỹ đang đặt ngày càng nhiều trứng vào chiếc giỏ mang tên trí tuệ nhân tạo (AI).

Các công ty công nghệ chi hàng trăm tỷ USD để đáp ứng nhu cầu tính toán của AI, đồng thời phát hành hàng tỷ USD trái phiếu để tài trợ cho những khoản mua sắm đó.

Làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu với tốc độ chóng mặt đang thúc đẩy chi tiêu xây dựng, hoạt động tuyển dụng và nguồn thu của các địa phương. Trong khi đó, đà tăng của thị trường chứng khoán được tiếp sức bởi cổ phiếu các nhà sản xuất chip và những doanh nghiệp hưởng lợi từ cơn sốt AI, đã khiến tài sản của các nhà đầu tư tăng vọt, qua đó nâng đỡ chi tiêu tiêu dùng.

Cộng lại, những yếu tố được thúc đẩy từ cơn sốt AI "nhiều khả năng chiếm khoảng một phần ba" tăng trưởng kinh tế của nước Mỹ trong thời gian gần đây, theo ông Michael Pearce, chuyên gia kinh tế tại Oxford Economics.

Nhưng chính sức mạnh mà nền kinh tế đang vay mượn từ cơn sốt AI cũng là điểm dễ tổn thương: điều gì sẽ xảy ra nếu cơn sốt này xẹp xuống?

“Ngay lúc này, đó thực sự là một nền kinh tế do AI dẫn dắt”, ông Jonathan Millar, chuyên gia kinh tế của Barclays, nhận định. “Khó có thể hình dung chúng ta sẽ trụ vững được như hiện nay nếu thiếu động lực đó”, ông nói.

Việc đo đếm chính xác nền kinh tế đang hưởng lợi bao nhiêu từ AI là điều không hề đơn giản và dễ sai sót. Dù vậy, con số này rõ ràng là đáng kể.

Số liệu chi tiết trong báo cáo tổng sản phẩm quốc nội (GDP) công bố tuần trước, thước đo tăng trưởng dựa trên sản lượng mà nền kinh tế tạo ra, cho thấy đầu tư của doanh nghiệp vào các hạng mục liên quan đến AI tiếp tục phình to. Chi tiêu cho phần mềm, xây dựng trung tâm dữ liệu cùng thiết bị máy tính và truyền thông, nếu giữ nguyên nhịp độ trong 12 tháng, sẽ đạt khoảng 1.500 tỷ USD, so với mức khoảng 1.000 tỷ USD mỗi năm của hai năm trước đó.

Hôm đầu tuần này, Bộ Thương mại Mỹ cho biết chi tiêu xây dựng trung tâm dữ liệu trong tháng 6 đạt 68,3 tỷ USD tính theo tốc độ năm, tăng 21,5 tỷ USD so với một năm trước. Ngược lại, chi tiêu cho toàn bộ các công trình tư nhân khác, từ nhà ở, trung tâm thương mại cho đến bệnh viện, giảm 101,6 tỷ USD trong cùng giai đoạn. Cũng trong ngày thứ Hai, các ý kiến được trích dẫn trong báo cáo sản xuất tháng 7 của Viện Quản lý Nguồn cung (ISM) cho thấy nhu cầu liên quan đến AI đang rất mạnh.

Không phải toàn bộ chi tiêu công nghệ đều đổ vào AI, một phần được dùng để mua những chiếc máy tính đặt trên bàn làm việc của nhân viên văn phòng. Ở chiều ngược lại, cuộc chạy đua hạ tầng AI cũng đang bơm tiền vào các hạng mục đầu tư khác, chẳng hạn hệ thống làm mát hay máy phát điện dự phòng.

Một phần đáng kể trong dòng vốn đổ vào hạ tầng AI, như chip nhớ, là hàng nhập khẩu, nên không trực tiếp làm tăng sản lượng của Mỹ và do đó không được tính vào GDP. Chẳng hạn, trong 5 tháng đầu năm nay, Mỹ nhập khoảng 90 tỷ USD thiết bị máy tính, chất bán dẫn và linh kiện điện tử khác từ Đài Loan (Trung Quốc), so với khoảng 20 tỷ USD cùng kỳ năm 2024.

Bên cạnh đó, lạm phát cũng đang bào mòn giá trị thực của dòng tiền chi cho AI. Giá chip tăng vọt đồng nghĩa người mua không còn nhận được nhiều giá trị trên mỗi đồng USD như trước.

Dù vậy, ông Pearce của Oxford Economics ước tính riêng đầu tư vào AI có thể đã "đóng góp gần một phần tư" tăng trưởng GDP trong thời gian gần đây.

Thị trường chứng khoán được AI tiếp sức cũng là một nguồn hỗ trợ lớn. Theo Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), giá trị tài sản ròng của các hộ gia đình Mỹ trong quý I đạt 174.000 tỷ USD, tăng 13.000 tỷ USD so với một năm trước, chủ yếu nhờ chứng khoán tăng giá. Kể từ đó, chỉ số S&P 1500 đã tăng khoảng 15%, nên tài sản ròng hiện có thể đã cao hơn hàng nghìn tỷ USD. Phần lớn mức tăng này bắt nguồn từ sự hào hứng dành cho AI.

Khi tài sản ròng tăng lên, người dân chi tiêu thoải mái hơn. Các ước tính về “hiệu ứng của cải” này khác nhau, nhưng giới kinh tế nhìn chung cho rằng cứ mỗi USD tài sản tăng thêm từ chứng khoán, người dân sẽ chi thêm vài xu. 

“Nếu không có cơn bùng nổ đầu tư này, tôi cho rằng khá rõ ràng là nền kinh tế sẽ nguội hơn nhiều”, ông Pearce nói.

Tất nhiên, AI cũng có thể đang ngốn quá nhiều nguồn lực đến mức chèn ép các lĩnh vực khác. Chẳng hạn, đất đai, vật liệu và lao động tay nghề cao bị hút vào việc xây dựng trung tâm dữ liệu lẽ ra có thể được dùng cho những mục đích khác.

“Bạn không thể chỉ rút AI ra rồi giữ nguyên mọi thứ còn lại”, ông Michael Feroli, chuyên gia kinh tế của JPMorgan Chase, nhận xét. “Hoạt động kinh tế và sự hưng phấn tài chính gắn với AI có thể đang chèn lấn những hoạt động khác.”

AI cũng đang thổi vào lạm phát, làm giảm sức mua của người tiêu dùng. Chiếc iPhone 18 Pro dự kiến ra mắt vào tháng 9 có lẽ đã rẻ hơn nếu giá chip nhớ không tăng vọt.

Hiện tại, bất chấp làn sóng bán tháo gần đây ở một số cổ phiếu liên quan đến AI, cơn sốt chi tiêu cho AI nhiều khả năng vẫn tiếp diễn. Theo FactSet, giới phân tích hiện dự báo chi tiêu vốn của 5 “ông lớn” - Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle - sẽ đạt gần 4.000 tỷ USD trong 4 năm kết thúc vào năm 2029, tức nhiều hơn 300 tỷ USD so với dự báo đưa ra cách đây khoảng một tháng.

Một cú sốc thực sự trên thị trường chứng khoán có thể phá vỡ kịch bản đó. Rắc rối trên thị trường nợ, kênh đang giúp tài trợ cho cơn sốt này, cũng vậy. Barclays ước tính lượng trái phiếu phát hành của 5 ông lớn cùng tân binh trong lĩnh vực AI là SpaceX sẽ đạt 285 tỷ USD trong năm nay, so với khoảng 109 tỷ USD năm ngoái.

“AI đang chạm đến rất nhiều thứ”, chuyên gia Millar của Barclays nói. 

(Theo WSJ)