Chuyên gia: Không thể thu hút FDI chất lượng cao chỉ bằng ưu đãi

Tại tọa đàm "Nghị quyết 10: Phát triển hệ sinh thái FDI chất lượng cao" do Cục thông tin và Truyền thông Chính phủ tổ chức ngày 7/8, bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), nhận định chính sách thu hút FDI (đầu tư trực tiếp nước ngoài) là chiến lược đúng đắn của Đảng và Nhà nước, giúp huy động được nguồn lực rất lớn cho quá trình phát triển đất nước. 

Cần thay đổi cách hút FDI để tránh "2 nền kinh tế trong một nền kinh tế"

Song theo bà Thủy, hoạt động này vẫn còn những hạn chế, nhất là tính lan tỏa đối với khu vực kinh tế trong nước. Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vì thế đặt ra một yêu cầu mới: Không chỉ thu hút nguồn lực bên ngoài mà kết hợp chặt chẽ nguồn lực nước ngoài với nguồn lực trong nước để gia tăng nội lực nền kinh tế.

Theo bà Thủy, Nghị quyết số 10 tạo ra chuyển đổi lớn về tư duy phát triển. Trước đây, chính sách ưu đãi chủ yếu tập trung theo cách thức truyền thống, như ưu đãi theo ngành, lĩnh vực ưu tiên hoặc theo địa bàn khó khăn. Tuy nhiên, các chính sách ưu đãi truyền thống hiện không còn đủ sức hấp dẫn để thu hút các dòng vốn chất lượng cao, FDI thế hệ mới.

Theo định hướng của Nghị quyết số 10, chính sách ưu đãi trong thời gian tới phải gắn liền với kết quả đầu ra. Ưu đãi phải dựa trên đóng góp thực tế của dòng vốn đối với nền kinh tế, như mức độ lan tỏa, công nghệ hiện đại, khả năng chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp trong nước; tránh tình trạng dòng vốn vào nhưng vận hành biệt lập, tạo thành hiện tượng "2 nền kinh tế trong một nền kinh tế".

Ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế Tài chính của Quốc hội, nhận định “không thể thu hút đầu tư chỉ bằng công cụ duy nhất là ưu đãi”. Ông cho rằng, để nâng cao chất lượng của dòng vốn FDI, mấu chốt phải nâng cao năng lực hấp thụ của nền kinh tế. Dòng vốn FDI tốt sẽ không tự động lan tỏa nếu như thiếu đi năng lực hấp thụ.

“Chúng ta tiếp cận vốn FDI bằng loạt giải pháp nhằm nâng cao năng lực hấp thụ của nước chủ nhà, đặc biệt là nâng cao chất lượng của khu vực doanh nghiệp trong nước và hoàn thiện hạ tầng cho phát triển sản xuất kinh doanh, từ đó gia tăng độ sẵn sàng trong việc hợp tác với khu vực đầu tư nước ngoài”, ông nêu.

Đây chính là điểm khác biệt quan trọng: Thay vì tìm cách làm cho dòng vốn ngoại “chảy vào”, Việt Nam phải chuẩn bị năng lực để hấp thụ và biến dòng vốn đó thành năng lực của mình.

"Điểm nghẽn" khiến doanh nghiệp Việt khó hưởng lợi từ FDI

Bà Bùi Thu Thủy cho rằng sau gần 40 năm thu hút FDI, Việt Nam vẫn chưa thu hẹp được khoảng cách giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước.

Nguyên nhân đến từ cả 2 phía: Doanh nghiệp FDI có xu hướng duy trì hệ sinh thái nhà cung cấp quen thuộc, trong khi doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế về quy mô, vốn, công nghệ và năng lực quản trị nên khó đáp ứng yêu cầu tham gia chuỗi cung ứng.

Ông Phan Đức Hiếu cho rằng Việt Nam cần thay đổi tư duy thu hút FDI theo hướng tiếp cận toàn hệ sinh thái, ưu tiên cải cách thể chế đồng bộ giữa Trung ương và địa phương, giữa các bộ, ngành. Việc triển khai chính sách về FDI cần gắn với phát triển kinh tế tư nhân và đổi mới doanh nghiệp nhà nước để tạo sự kết nối giữa các khu vực kinh tế.

Theo ông, mục tiêu không chỉ là nâng cao năng lực hấp thụ FDI chất lượng cao mà còn phải tăng cường nội lực doanh nghiệp Việt Nam, hướng tới hình thành các chuỗi giá trị toàn cầu do doanh nghiệp Việt dẫn dắt.

Bên cạnh đó, ông đề xuất cần rà soát đồng bộ các chính sách hỗ trợ, tránh dàn trải, ưu tiên hỗ trợ thực chất về mặt bằng sản xuất, hạ tầng và cải cách thủ tục hành chính để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển.