Chu Hà - “Nhà thơ già” khuyến học

Nhà thơ Chu Hà tên thật là Lã Xuân Choát, sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước tại làng Thượng Đồng, xã Yên Tiến, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. Năm 1936 ông tham gia mặt trận Dân chủ Đông Dương ở Viên Chăn- Lào, thời gian hoạt động cách mạng ông thường xuyên làm thơ viết báo cho tờ Việt Báo ở Hà Nội, Công Luận, Đàn bà mới ở Sài Gòn. Ông còn là người chiến sĩ diệt giặc dốt của tỉnh Nam Định, là người mở trường tiểu học Cấp Tiến...

Thực hiện lời dạy của Bác Hồ kính yêu: “Muốn giữ vững nền độc lập, muốn cho nước mạnh dân giàu phải biết chữ quốc ngữ...”.  Ông đã cùng ban lãnh đạo Ty Bình dân học vụ Nam Định đẩy mạnh phong chào dạy chữ quốc ngữ toàn tỉnh, tất cả các thôn xóm đều có lớp bình dân học vụ nhằm xoá nạn mù chữ cho dân.

Ngày 1/4/1945 tại đình làng Thượng Đồng ông đã tổ chức “Ngày hội văn hoá” và khai giảng lớp truyền bá chữ quốc ngữ. Lớp học có gần 50 người, đủ bảng đen, giấy trắng trước con mắt soi mói của hiến binh Nhật. Ông truyền bá chữ quốc ngữ bằng nhiều sáng kiến như: “đố chữ”, “hỏi chữ” ở trên những con đường đông người qua lại, ở những phiên chợ, hay bằng cách sáng tác thơ ca, hò vè, vẽ tranh dân gian. Bằng những hình thức gần gũi vớingười dân nên chỉ vài năm sau ngày độc lập tỉnh Nam Định đã xoá mù chữ cho 80% số người trong độ tuổi phải học.

Năm 1939, ông bị mật thám Pháp bắt kết án tù 3 năm và đầy đi Sơn La. Trong nhà tù đề quốc ông vẫn làm thơ: “Xuân vẫn nở trong tù đế quốc/Hương lòng giửi nhớ gió Hồ Gươm”. Tháng 10/1942 ra tù, ông lại tham  gia vào Mặt trận Việt Minh tại Nam Định lại hăng hái tham gia Hội truyền bá quốc ngữ…

Kháng chiến bùng nổ ông làm chủ bút tờ “Nam Định kháng chiến”, Thư ký toà soạn báo Công Dân và phụ trách báo Cứu Quốc Thủ Đô. Sau hiệp nghị Giơnevơ năm 1945 hoà bình lập lại, ông làm việc ở Sở Báo chí Trung ương, Sở Văn hoá thông tin Hà Nội. Năm 1966, ông tham gia thành lập Hội Văn nghệ Hà Nội, là uỷ viên ban chấp hành và là thành viên sáng lập Hội. Nhà giáo, nhà báo, nhà thơ Chu Hà còn là tác giả của rất nhiều bài ca trù xuất sắc.

Năm 1976, ông về nghỉ hưu tại 62 Tôn Đức Thắng, Hà Nội, ông đã được Đảng và Nhà nước tặng huy chương Độc Lập cùng rất nhiều phần thưởng cao quý khác.

Sắp bước vào tuổi 93 nhưng đôi mắt ông vẫn sáng ngời, nụ cười sảng khoái khi nghe Hội Khuyến học huyện Ý Yên quê nhà cho biết thành tích của các con các cháu mình đạt học sinh giỏi, đỗ đạt, học sinh nghèo vượt khó. Ông đã cùng ban liên lạc Hội đồng hương Ý Yên tại Hà Nội gửi tặng Hội KH huyện 3 triệu đồng/năm làm phần thưởng cho học sinh nghèo vượt khó. Ông còn gửi tặng 100 tập “Kỷ nguyên hồng”, “Bông sen vàng” cho 32 hội KH cơ sở Ý Yên.

Xuân nào ông cùng về dự lễ Khuyến học, ông luôn nhắc nhở con cháu: Phải khổ học, hiếu học mới thành tài. Mặc dù tuổi cao sức yếu nhưng ông vẫn luôn theo dõi sự trưởng thành của con cháu trên quê hương mình. Ông vận động những người con của quê hương đã thành đạt trên đất Hà Thành quyên góp Quỹ thông qua hội KH huyện trao quà cho các cháu thành đạt.

Mùa xuân năm 2004 mừng ông đại thọ, Trung ương Hội KH Việt Nam tặng ông huy chương vì sự nghiệp khuyến học”, Hội KH Ý Yên cũng kính tặng ông mấy vần thơ: “Da mồi, tóc bạc, lòng son/Vẫn say khuyến học mái trường tuổi thơ/Xuân sang kính chúc nhà thơ/Trường xuân bất lão hồn thơ dạt dào!”.

Hải Anh