Thám hoa Lương Như Hộc - ông tổ nghề khắc ván in

Đất Hải Dương, ngoài làng Mộ Trạch nổi danh là “làng tiến sĩ”, thì phong vật đất ấy, nhiều nơi vẫn nảy nở nhân tài khoa bảng. Trong số đó, nơi đất Thanh Liêu, Liễu Chàng, dân làm nghề in bởi được truyền nghề từ một tiến sĩ họ Lương. Ông là Lương Như Hộc (1420-1501).
>>Thu trăm triệu/tháng: Nỗi khổ của chị em nghề gội đầu
>>Doanh nghiệp dạy nghề: Đẩy nhanh cung cầu trong thị trường lao động
>>Không tin nổi những nghề này đã từng tồn tại trong quá khứ!


Nghề in xưa của người Việt

Nghề in xưa của người Việt

Sách “Lê triều lịch khoa tiến sĩ đề danh bi ký”, trong “Văn bia đề tên tấn sĩ khoa Nhâm Tuất niên hiệu Đại Bửu thứ 3 (1442)”, tên tuổi Lương Như Hộc nằm thứ ba trong hàng Đệ nhất giáp, ứng với vị trí Thám hoa, ghi rõ: “Lương Như Hộc, người xã Hồng Lục, huyện Trường Tân”.

Thám hoa đầu tiên nhà Lê sơ

Ấy là nói về lúc họ Lương được “võng giá nghênh ngang” thời trị vì của vua Lê Thái Tông. Và theo ghi chép trong sách “Tam khôi bị lục”, thì họ Lương chính là “Khai quốc Thám hoa” thời Lê sơ. Trước đó, năm Lương Như Hộc 18 tuổi, đỗ hương cống thi Hương.

Đường làm quan của Thám hoa Lương Như Hộc, trải qua thời các vua Thái Tông, Nhân Tông, Nghi Dân rồi Thánh Tông. Ghi về các danh nhân đất Hải Dương, sách “Hải Dương phong vật khúc” có đôi câu về quan họ Lương:

"Họ Lương đủng đỉnh đai cân,

Hai phen sứ dịch phụng lân ra tài".

Sau khi nên danh đường khoa cử, Lương Như Hộc bước chân vào chốn miếu đường, làm quan nhà Lê. Nhiều việc làm của ông, được sử ghi lại, trong đó, có dăm ba dấu ấn đáng chú ý.

Với khả năng chữ nghĩa đã được khẳng định qua mấy lần “lều chõng”, quan họ Lương hai lần được tín nhiệm tham gia đoàn sứ bộ Đại Việt đi sứ phương Bắc. Ấy là vào ngày 16/11 năm Quý Hợi (1443), đoàn sứ bộ của Hà Phủ, Nguyễn Như Đổ và Lương Như Hộc sang minh đáp từ đã sang tế vua Thái Tông mất trước đó. Lúc này, họ Lương là Ngự tiền học sinh cục trưởng.

Cuối năm Kỷ Mão (1459) thời Lê Nghi Dân, một lần nữa ông có mặt trong sứ bộ sang Minh, được Toàn thư chép: “Ngày 20, lại sai bọn Trần Phong, Lương Như Hộc, Trần Bá Linh sang nhà Minh cầu phong”.

Thời vua Nhân Tông, năm Kỷ Tỵ (1449), bấy giờ Lương Như Hộc đang làm An phủ sứ lộ Quốc Oai, trong đợt xếp đặt quan chức tháng 11 năm này, ông cùng với An phủ sứ lộ Quy Hóa Nguyễn Như Đổ được bổ làm Hàn lâm trực học sĩ. Mẹ con vua Lê Nhân Tông bị hại, nối qua thời Nghi Dân, ông được sung vào sứ bộ sang Minh. Công nghiệp của quan họ Lương được nói tới nhiều, ấy là ở thời vua Lê Thánh Tông.

Mộc bản xưa
Mộc bản xưa

Thời vua Thánh Tông trị vì, Lương Như Hộc làm Lễ bộ Tả thị lang, rồi Trung thư sảnh Bí thư giám học sĩ, tham gia sửa sách lề lối làm việc trong việc triều chính. Tỉ như năm Bính Tuất (1466), sách “Đại Việt sử ký toàn thư” chép:

“Bọn Trung thư lệnh bí thư giám học sinh Lương Như Hộc vâng mệnh nghị thảo rằng: “Những bản viết của các nha môn, nếu gặp khi chánh quan khuyết hoặc đi việc quan vắng, thì quan tá nhị thay giữ ấn tín của nha môn ấy ký tên ở dưới chỗ đề năm, tháng”. Việc

Sách “Tam khôi bị lục” ghi đoạn cuối đường hoạn lộ của ông là “Niên hiệu Quang Thuận, thăng Tả Thị Lang bộ Lễ, rồi Trung thư lệnh kiêm Bí thư Giám học sĩ, về hưu. Thọ 82 tuổi”. Bên cạnh đời làm quan của họ Lương, dấu ấn lớn nhất, hẳn là công lao với nghề in nước Việt.

Dày công học nghề khắc in gỗ

Cái chí muốn tìm hiểu nghề in của Lương Như Hộc, nguồn cơn được sách “Giai thoại làng Nho” kể, ấy là có lần ở đất Thăng Long, nhân việc tìm mua bộ sách cho bạn, mà sách hồi ấy toàn của Trung Hoa đem sang, giá bán rất đắt, học trò ai có tiền mua, sau lại cho bạn mượn chép, bởi dân ta chưa in được sách. Tìm qua các hiệu của người Hoa thì hết sách; đến hiệu có sách, thì giá cao ngất ngưởng.

Chủ bán cho hay: “Lúc này thuyền bên Tàu sang chậm nên khan sách”. Sách đắt, Lương Như Hộc không chịu mua, lấy làm không vừa lòng. Từ dạo ấy, họ Lương đã nuôi cái mộng phải học được nghề in để người nước ngoài không chi phối việc bán sách nữa.

Rồi ước mong ấy cũng đến. Nhân tham gia đoàn sứ bộ Đại Việt sang nhà Minh, họ Lương rắp tâm phải thực hiện cho được. Dạo ấy, Trung Hoa vẫn còn lối in khắc bản gỗ. Mà người Hoa, hễ có nghề gì hay lạ, thì thường giữ riêng trong gia đình cha truyền con nối chứ hiếm khi lộ ra ngoài.

Nghề in xưa của Trung Hoa
Nghề in xưa của Trung Hoa

Lại nữa, sứ bộ nước nào đến, cũng được một cơ quan giám sát cẩn mật là Lý phiên viện, nơi ở là công quán thì tách biệt với dân chúng, không dễ gì mà “tung tăng” ra ngoài phố thị. Vậy thì học làm sao?

Biết thật khó để qua được tai mắt của lính canh Trung Hoa giám sát sứ bộ, họ Lương dần dà mua chuộc được chúng, rồi thường ra ngoài thành du ngoạn, tiện bước vào Khâm Thiên giám cùng các ngôi chùa có thợ khắc làm việc, xem cách thức khắc bản ra sao.

Rồi ông làm quen với bọn thợ giỏi, dò la học hỏi dần dần rồi nắm được những điểm cần thiết của việc in ấn ấy. Trong “Báo chí Việt Nam từ khởi thủy đến 1945” cho rằng, có thể ông đã học được nghề in trong lần đi sứ năm Quý Hợi (1443), nhưng nhiều chỗ còn thô vụng, nên lần đi sứ thứ hai năm Kỷ Mão (1459), Lương Như Hộc đã dụng tâm tìm hiểu kỹ càng hơn.

Sách “Việt Nam danh nhân từ điển” thì cho hay về việc học nghề của quan họ Lương. Ấy là “giả làm thương khách, ông đến Bắc Kinh mở hiệu buôn bán ngay cạnh một nhà in rồi khoét vách để xem xét công việc của nhà in. Khi đã biết rõ tất cả bí quyết của nghề in, ông bỏ hiệu buôn, lén trở về nước”.

Truyền nghề mở mang sinh kế cho dân

Sách “Đại Nam dư địa chí ước biên”, có câu: “Liễu Chàng, Hồng Lục, quan Thám hoa thành thầy dạy khắc ván in”, chính là nói về Lương Như Hộc. Sau khi học được nghề khắc mộc bản ấy, về nước, Lương Như Hộc liền truyền nghề cho người làng mình.

Theo “Giai thoại làng Nho” thì “sau người làng Liễu Chàng gần bên cũng sang học. Hai làng này mở đầu nghề in của nước ta”. Thế nên, trong “Hải Dương phong vật khúc”, khi viết về hai làng này, có câu:

"Phường Hồng Lục, Liễu Tràng khắc chữ,

Bản bộ kinh, bộ sử rành rành".

Để nghề in được bén rễ và có cơ phát triển, ông nhiều phen chung sống với thợ, ngày ngày ngồi chỉ bảo cho họ từng li từng tí, nào là loại gỗ gì thịt mềm mỏng, dễ khắc, không bị cong vênh, mối mọt. Nào là dùng thứ dầu gì thoa giấy để lộ nét rõ ràng mà khắc. Nào dao này bào gỗ, dao kia gọt nét… Nhờ đó, nghề khắc bản in mộc bản dần dà trở nên đắc dụng ở quê ông.

Mộc bản xưa
Mộc bản xưa

Cũng bởi được truyền nghề quý, kiếm sống được và truyền đời này qua đời khác, mà như “Hải Dương địa dư” cho hay, “đến nay, dân hai xã đó còn thờ ông làm Tiên sư”, tức là dân Liễu Chàng, Hồng Lục. Nhờ được truyền nghề ấy, dân Liễu Chàng, Hồng Lục nhiều thợ sành nghề lắm.

Trong sách “Báo chí Việt Nam từ khởi thủy đến 1945” còn cho biết “vào khoản 1942, 1943 và 1944 ở Hà Nội, các sách xuất bản có in kèm chữ Hán muốn cho nét chữ được sắc sảo, hầu hết các nhà xuất bản đều nhờ thợ khắc ở hai làng kể trên, thường gọi tắt là thợ khắc ở Hải Dương”.

Ngoài nghiệp chính trị, theo ghi chép trong “Thành ngữ, điển tích danh nhân từ điển”, danh thần họ Lương là tác giả của tập thơ chữ Nôm “Hồng châu ngôn ngữ thi tập” và bài thơ “Tiêu tương bát cảnh”. Riêng về nghề in, thật không quá khi nói rằng, Lương Như Hộc chính là ông tổ nghề khắc bản in của nước ta vậy…

Theo Trần A.B/Báo Pháp Luật VN

MỚI NHẤT
Sửa luật lao động: Bộ LĐ-TB&XH đề xuất 2 phương án tuổi hưu
Sửa luật lao động: Bộ LĐ-TB&XH đề xuất 2 phương án tuổi hưu

(Dân trí) - Phương án 1 là giữ nguyên tuổi hưu của nam là 60 và nữ là 55 như hiện nay. Phương án 2, tăng tuổi hưu của nam lên 62 và nữ lên 60, theo lộ trình mỗi năm tăng 3 tháng.

Thứ hai, 12/12/2016 - 06:04

Bị cướp tẩm xăng đốt ở Angola, 2 lao động Việt Nam thương vong
Bị cướp tẩm xăng đốt ở Angola, 2 lao động Việt Nam thương vong

(Dân trí) - Trong lúc đang ngủ ở nhà trọ thuộc tỉnh Huambo đất nước Angola, 2 lao động Việt Nam cùng 1 người quốc tịch Angola bị nhóm cướp đập cửa khống chế. Do không có tiền để nộp, các nạn nhân đã bị bọn cướp trói tay chân và tẩm xăng đốt khiến một người tử vong, 2 người còn lại nguy kịch.

Thứ hai, 12/12/2016 - 06:02

Tỷ phú Richard Branson: Bí quyết để được lắng nghe
Tỷ phú Richard Branson: Bí quyết để được lắng nghe

Nếu muốn nhà sáng lập Virgin Group – tỷ phú Richard Branson – lắng nghe ý tưởng của mình, bạn phải trình bày thật ngắn gọn và thu hút.

Chủ nhật, 11/12/2016 - 01:22

Nơi tuyệt nhất để học làm ông già Noel
Nơi tuyệt nhất để học làm ông già Noel

Các ông già và cả bà già Noel đượchọc tất cả kỹ năng để sau khi tốt nghiệp có thể lan truyền tinh thầnGiáng sinh một cách chân thật và ấn tượng nhất có thể. Các khóa họcthường được mở vào tháng 10 hằng năm trước dịp lễ Giáng sinh.

Chủ nhật, 11/12/2016 - 06:58

Hoàn thiện quy định chế độ tiền lương công nhân, viên chức quốc phòng
Hoàn thiện quy định chế độ tiền lương công nhân, viên chức quốc phòng

Văn phòng Chính phủ vừa có thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ về dự thảo Nghị định quy định chế độ tiền lương của công nhân quốc phòng và chế độ phụ cấp thâm niên đối với công nhân và viên chức quốc phòng.

Chủ nhật, 11/12/2016 - 06:43

Phải điều chỉnh lương tối thiểu vùng đúng quy định
Phải điều chỉnh lương tối thiểu vùng đúng quy định

Ban Quản lý các KCX-KCN TP HCM vừa có văn bản đề nghị tổng giám đốc, giám đốc các doanh nghiệp (DN) trong KCX-KCN TP quan tâm thực hiện các quy định về điều chỉnh tiền lương tối thiểu vùng đầu tháng 1-2017.

Chủ nhật, 11/12/2016 - 06:27

Gần Tết, chị gái công sở kiếm bội tiền nhờ buôn bưởi Diễn
Gần Tết, chị gái công sở kiếm bội tiền nhờ buôn bưởi Diễn

Nhờ buôn bưởi diễn của mẹ chồng mà Tết Nguyên đán 2017, chị Huệ có một khoản tiền không hề nhỏ để tiêu Tết.

Thứ bảy, 10/12/2016 - 12:57

Năng suất lao động Việt Nam tăng 3 lần sau 20 năm nhưng chỉ bằng 1/3 Thái Lan
Năng suất lao động Việt Nam tăng 3 lần sau 20 năm nhưng chỉ bằng 1/3 Thái Lan

Nếu như năm 1990 năng suất lao động chỉ khoảng 2.800 USD/người, thì đến nay đã tăng lên hơn 8.000 USD/người/năm, tăng gấp 3 lần sau hơn 20 năm.

Thứ bảy, 10/12/2016 - 10:09

Xuất hiện nhiều “mai trắng” nghìn đô đón Tết ở Nhật Tân
Xuất hiện nhiều “mai trắng” nghìn đô đón Tết ở Nhật Tân

Bên cạnh thương hiệu đào Nhật Tân nức tiếng xa gần, dịp Tết Đinh Dậu 2017, thú chơi mai trắng Nhật Tân (chi mai) ngày càng “lên ngôi”…nói như chuyên gia trồng đào Nhật Tân – Đỗ Văn Lan, loài hoa tôn quý này đang tạo lên “cơn sốt”...

Thứ bảy, 10/12/2016 - 07:24

Xả stress trong "phòng trút giận" ở Mỹ
Xả stress trong "phòng trút giận" ở Mỹ

Chỉ cần chi 25 USD, khách hàng được mặc sức đập phá trong căn phòng trút giận (Anger Room) tại thành phố Dallas (bang Texas, Mỹ).

Thứ bảy, 10/12/2016 - 07:19

Thôi việc để làm ở đơn vị mới có cần quyết định chuyển công tác?
Thôi việc để làm ở đơn vị mới có cần quyết định chuyển công tác?

Bà Nguyễn Thị Thư hiện công tác tại một Công ty TNHH MTV 100% vốn nhà nước. Vừa qua bà Thư làm đơn xin thôi việc để chuyển công tác đến 1 đơn vị sự nghiệp công lập và đã được lãnh đạo Công ty đồng ý.

Thứ bảy, 10/12/2016 - 07:15

Nghề đạp xe kéo giúp phát triển du lịch bền vững tại Hàn Quốc
Nghề đạp xe kéo giúp phát triển du lịch bền vững tại Hàn Quốc

Nhờ sự thân thiện của những người làm nghề đạp xe kéo tại Seoul, Hàn Quốc, tính riêng từ đầu năm đến nay, số lượng du khách đặt tour xe kéo đã tăng 60 lần.

Thứ sáu, 09/12/2016 - 07:43

ĐÁNG QUAN TÂM
Nghỉ hưu cuối năm 2018, lương hưu tính thế nào?
Nghỉ hưu cuối năm 2018, lương hưu tính thế nào?

Theo Khoản 2 Điều 56 Luật BHXH năm 2014, từ ngày 1/1/2018, mức lương hưu hàng tháng của người lao động đủ điều kiện quy định được tính bằng 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH tương ứng với số năm đóng BHXH.

Thứ sáu, 09/12/2016 - 07:18

Trường hợp nào nghỉ hưu sớm không cần giám định sức khỏe?
Trường hợp nào nghỉ hưu sớm không cần giám định sức khỏe?

Ông Phan Văn Bằng (TPHCM) 58 tuổi, đóng BHXH được 39 năm. Trước đây, ông có 18 năm làm công việc nặng nhọc, độc hại. Hiện ông công tác trong ngành Hàng không. Ông Bằng hỏi, nếu ông muốn nghỉ hưu trước tuổi thì có cần giám định sức khỏe không và có được hưởng thêm chế độ gì không?

Thứ sáu, 09/12/2016 - 07:04

Dân khóc ròng vì mất trắng vụ rau Tết do mưa lũ
Dân khóc ròng vì mất trắng vụ rau Tết do mưa lũ

Hơn 50% diện tích vùng chuyên canh rau màu Đại Lộc (Quảng Nam) phục vụ Tết cho người dân trên địa bàn miền Trung bị hư hại do mưa lũ hoành hành.

Thứ sáu, 09/12/2016 - 06:56

Báo cáo thưởng Tết Nguyên Đán Đinh Dậu 2017 trước ngày 30/12
Báo cáo thưởng Tết Nguyên Đán Đinh Dậu 2017 trước ngày 30/12

(Dân trí) - Các địa phương cần báo cáo nhanh tình hình tiền lương năm 2016 và kế hoạch thưởng cuối năm nhân dịp tết Nguyên đán Đinh Dậu 2017. Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải công bố phương án điều chỉnh lương tối thiểu vùng cho người lao động trước ngày 31/12/2016.

Thứ sáu, 09/12/2016 - 06:43

Trồng ổi trái vụ, thu 40 triệu đồng/sào
Trồng ổi trái vụ, thu 40 triệu đồng/sào

Với ưu điểm dễ tiêu thụ, giá bán cao, ổi trái vụ đang được người dân ở xã Di Trạch, huyện Hoài Đức (Hà Nội) áp dụng trồng rộng rãi trong những năm gần đây và giúp bà con có thu nhập khá.

Thứ năm, 08/12/2016 - 04:53

Bí quyết để trở thành người "biết lắng nghe"
Bí quyết để trở thành người "biết lắng nghe"

Mọi khái niệm của bạn về cách lắng nghe người khác có thể sẽ hoàn toàn thay đổi, sau khi đọc kết quả nghiên cứu dưới đây.

Thứ năm, 08/12/2016 - 09:21

Chương Mỹ được mùa bưởi Diễn
Chương Mỹ được mùa bưởi Diễn

Những ngày cuối năm, vùng bưởi Diễn Chương Mỹ tấp nập, hối hả hơn bao giờ hết, bởi sau 2 vụ thất thu liên tiếp, niềm vui được mùa đã trở lại với các chủ vườn nơi đây.

Thứ năm, 08/12/2016 - 09:03

Phạt hàng chục doanh nghiệp vi phạm pháp luật lao động, bảo hiểm
Phạt hàng chục doanh nghiệp vi phạm pháp luật lao động, bảo hiểm

Theo Sở Lao động – Thương binh và Xã hội tỉnh Đồng Nai, năm 2016, cơ quan này tiến hành thanh tra việc chấp hành các quy định của pháp luật lao động, bảo hiểm tại gần 160 doanh nghiệp trong tỉnh. Qua thanh tra, Sở phát hiện 73 doanh nghiệp sai phạm, ra quyết định xử phạt hành chính với số tiền gần 2,4 tỷ đồng.

Thứ năm, 08/12/2016 - 08:50

Khoảng 48.000 thực tập sinh Việt nhập cảnh vào Nhật năm 2016
Khoảng 48.000 thực tập sinh Việt nhập cảnh vào Nhật năm 2016

Dự kiến, trong năm 2016 này, có khoảng 46.000 - 48.000 thực tập sinh Việt Nam nhập cảnh vào Nhật Bản.

Thứ năm, 08/12/2016 - 06:06

Nên nhận BHXH 1 lần hay đóng tiếp để hưởng lương hưu?
Nên nhận BHXH 1 lần hay đóng tiếp để hưởng lương hưu?

Ông Nguyễn Văn Tiên (TP. Hồ Chí Minh) có 20 năm làm việc trong Nhà nước, đóng BHXH 18 năm 6 tháng, sau đó nghỉ việc do tinh giản biên chế. Ông Tiên hỏi, năm nay ông ngoài 60 tuổi, vậy có được hưởng chế độ trợ cấp nào không? Nếu có thì thủ tục thế nào?

Thứ năm, 08/12/2016 - 06:02

Ninh Bình: Gần 1.000 công nhân mong mỏi được làm việc trở lại
Ninh Bình: Gần 1.000 công nhân mong mỏi được làm việc trở lại

(Dân trí) - Nhà máy đạm Ninh Bình dừng hoạt động do thua lỗ, hơn 300 công nhân tại đây đã phải nghỉ việc tạm thời, 600 công nhân luân phiên làm việc. Nhà máy chưa biết khi nào mới sản xuất trở lại, nhiều công nhân vẫn nuôi hy vọng tiếp tục được làm việc tại đây.

Thứ tư, 07/12/2016 - 09:06

Thu trăm triệu/tháng: Nỗi khổ của chị em nghề gội đầu
Thu trăm triệu/tháng: Nỗi khổ của chị em nghề gội đầu

Ít ai biết đươc rằng, đằng sau khoản thu có thể lên cả trăm triệu mỗi tháng của mỗi hàng cắt tóc gội đầu khi mùa đông đến là nỗi đau hàng đêm của chị em làm nghề. Họ thường phải chịu cảnh đau đớn khi đôi bàn tay luôn trong tình trạng khó ráp, nứt nẻ, thậm chí tứa máu.

Thứ tư, 07/12/2016 - 08:47