Nam Định: Làng nghề khăn xếp độc nhất miền Bắc vào vụ Tết

Dân trí Còn hơn 60 ngày nữa là đến Tết Nguyên Đán. Thời điểm này, làng nghề làm khăn xếp Giáp Nhất đang tất bật vào mùa xuất hàng phục vụ lễ cưới, hỏi và dịp Tết. Có lẽ ở miền Bắc, duy nhất chỉ còn người dân thôn Giáp Nhất (Nam Trực, Nam Định) lưu luyến với nghề làm khăn xếp của cha ông.
>>Làng ông Hảo - làng nghề lâu đời làm đồ chơi Trung thu truyền thống
>>Một ngày ở làng nghề đúc tượng đồng “Hưng Đạo Đại Vương”

Thôn Giáp Nhất nằm cách thành phố Nam Định hơn 10 km. Ít ai biết được rằng, đây là xuất xứ của những chiếc khăn xếp thường thấy trong các lễ hội, đám cưới, mừng thọ ở nhiều tỉnh miền Bắc.

Thôn Giáp Nhất có 4 tổ dân phố với gần 200 hộ làm nghề khăn xếp. Trong đó, các hộ làm khăn xếp chủ yếu tập trung ở tổ 3. Trước đây, khăn xếp Giáp Nhất được làm bằng chất liệu vải để đội đầu và chủ yếu được làm duy nhất một màu đen, cùng với sự thích ứng với đà phát triển của xã hội, khăn xếp dần dần được chuyển sang đủ các loại màu khác nhau.

Không ai còn nhớ làng Giáp Nhất có nghề làm khăn từ bao giờ và cũng không ai nhớ ông tổ của nghề là ai. Người dân chỉ biết ông cha cứ đời này qua đời khác truyền lại cho con cháu sau này. Cho đến ngày nay Giáp Nhất vẫn là nơi “giữ hồn Việt” vào những chiếc khăn xếp.

Người dân làng Giáp Nhất là nơi duy nhất ở miền Bắc còn làm khăn xếp
Người dân làng Giáp Nhất là nơi duy nhất ở miền Bắc còn làm khăn xếp

Theo những người làm nghề khăn xếp cho biết, những năm 1950, người trong làng vẫn làm và mang sản phẩm đi khắp nơi tiêu thụ. Nhưng bắt đầu từ năm 1960, sản phẩm làm ra ít tiêu thụ được nên nghề dần có nguy cơ thoái trào.

Nhưng giữa lúc làng nghề khăn xếp khó khăn nhất, có một người vẫn kiên trì giữ nghề, đó là cụ Đoàn Thị Thùy. Cụ Thùy tin rằng sẽ có một ngày khăn xếp sẽ được mọi người sẽ dùng đến nó. Vì vậy, để giữ được nghề khăn xếp cụ vẫn khuyên bà con nên học giữ lấy nghề.

Những năm 1960 làng nghề khăn xếp tưởng chừng như tan rã. Nhưng đến đầu năm 1990 làng khăn xếp bắt đầu quá trình hưng thịnh
Những năm 1960 làng nghề khăn xếp tưởng chừng như "tan rã". Nhưng đến đầu năm 1990 làng khăn xếp bắt đầu quá trình hưng thịnh

Đúng như bà Thùy dự đoán, từ năm 1990, rất nhiều người tìm đến làng hỏi mua khăn xếp. Những chồng khăn xếp bị phủ bụi, thậm chí bạc màu cũng được mua. Người dân trong làng bắt đầu quay lại với nghề.

Khăn xếp Giáp Nhất hiện có các loại như khăn đen với 4 quấn, 7 nếp; khăn 5 quấn, 7 nếp; khăn 6 quấn, 9 nếp; khăn quang dùng trong tế lễ (nam giới đội), khăn cô, khăn tế, khăn hầu các giá đồng… Tất cả các công đoạn như quấn, dán, khâu, cắt… đều được làm thủ công bằng tay. Khi quấn người làm phải cần mẫn, tỉ mỉ, chặt tay để các nếp không bị xô lệch, phải đều tăm tắp, vừa vặn.

Theo lời kể của các nghệ nhân làng Giáp Nhất, người xưa có để lại một lề lối cổ truyền về việc đội khăn xếp đối với đàn ông, ở tuổi khác nhau đàn ông sẽ đội khăn xếp theo màu khác nhau. Như đàn ông từ 50 - 60 tuổi sử dụng loại khăn xếp màu đen, có chữ Thọ hay không đều được. Từ 70-89 tuổi phải đội khăn xếp màu đỏ, có chữ Thọ ở trên. Các cụ ông từ 90 tuổi trở lên phải đội khăn màu vàng, chữ Thọ ở trên.

Làm khăn xếp tưởng chừng như rất đơn giản, nhưng lại đòi hỏi nhiều kinh nghiệm nhất trong cả chu trình làm ra chiếc khăn xếp
Làm khăn xếp tưởng chừng như rất đơn giản, nhưng lại đòi hỏi nhiều kinh nghiệm nhất trong cả chu trình làm ra chiếc khăn xếp

Khăn xếp gồm 3 loại: Khăn dành cho nam, cho nữ và loại khăn cả nam, nữ đều đội được. Khăn dành cho nam thường là loại khăn quang, đằng sau phía trên búi tó dựng đứng, đằng trước phía trên là lưỡi trai, nếp và vành.

Theo ông Bùi Văn Hưng, chủ một xưởng làm khăn xếp trong thôn thì để làm ra một chiếc khăn xếp không hề đơn giản mà có tới 7 công đoạn như cắt vải, cắt xốp, máy, quấn, vẽ hoa... Mặc dù đã đưa máy móc thay thế cho làm thủ công ở một số công đoạn và các hộ trong làng nghề đã phân chia sản xuất theo từng công đoạn khác nhau để nâng cao năng xuất nhưng thu nhập từ nghề vẫn còn rất thấp.

Bình quân thu nhập của nhân công ở đây là từ 70.000 - 100.000 đồng/ngày, chỉ bằng non nửa thu nhập so với các làng nghề lân cận như làng hoa Báo Đáp, làng cơ khí Vân Chàng.

Người không đủ kiên nhẫn, rất khó để xếp được một chiếc khăn đẹp và như ý
Người không đủ kiên nhẫn, rất khó để xếp được một chiếc khăn đẹp và như ý

Ông Hưng tâm sự: “Dù giá trị kinh tế của một chiếc khăn xếp mang lại không đáng là bao, thậm chí nếu đi so với các nghề khác thì càng không thấm. Nhưng chúng tôi không bao giờ từ bỏ nghề này, bởi vì chiếc khăn xếp mang một giá trị văn hóa, lịch sử bao đời của dân tộc, còn quý hơn cả tiền bạc”.

Ông Nguyễn Văn Viên, một người làm khăn xếp, cho biết: “Làm khăn xếp tưởng chừng như rất đơn giản, nhưng lại đòi hỏi nhiều kinh nghiệm nhất trong cả chu trình làm ra chiếc khăn xếp. Chiếc khăn xếp sau khi hoàn thành phải chắc chắn, độ dày các lớp đều nhau, cao độ của từng lớp hợp lý”.

Chất liệu để làm khăn trước đây là vải lượt, nhiễu hay vải sa tanh cũ, cốt khăn làm bằng giấy. Bây giờ, khăn xếp được làm với chất liệu tốt hơn như lớp ngoài là sa tanh, bóng, phi, nhung, gấm...
Chất liệu để làm khăn trước đây là vải lượt, nhiễu hay vải sa tanh cũ, cốt khăn làm bằng giấy. Bây giờ, khăn xếp được làm với chất liệu tốt hơn như lớp ngoài là sa tanh, bóng, phi, nhung, gấm...

Đã có những thời điểm, làng khăn xếp Giáp Nhất tưởng chừng như sẽ mai một theo thời gian. Nhưng nhờ những nghệ nhân yêu nghề trong thôn mà cái nghề “giữ hồn Việt” trong những chiếc khăn xếp mới không bị “thất truyền”. Trai gái thôn Giáp Nhất dù không sinh sống bằng nghề làm khăn xếp, nhưng ít nhất họ cũng được truyền dạy lại quy trình cách làm một chiếc khăn xếp như thế nào.


Chiếc khăn xếp sau khi hoàn thành phải chắc chắn, độ dày các lớp đều nhau, cao độ của từng lớp hợp lý

Chiếc khăn xếp sau khi hoàn thành phải chắc chắn, độ dày các lớp đều nhau, cao độ của từng lớp hợp lý

Theo các hộ làm nghề ở Giáp Nhất, chất liệu để làm khăn trước đây là vải lượt, nhiễu hay vải sa tanh cũ, cốt khăn làm bằng giấy. Bây giờ, khăn xếp được làm với chất liệu tốt hơn như lớp ngoài là sa tanh, bóng, phi, nhung, gấm... Bên trong là vải sợi lót, cốt khăn làm bằng mút. Bình quân giá khăn xếp khoảng 20 nghìn đồng/chiếc. Trong đó, giá cao như khăn dân tộc, khăn chầu có giá 30.000 đồng/chiếc, rẻ nhất là khăn thọ màu đen giá 13.000 đồng/chiếc...

Theo như các nghệ nhân làm khăn xếp làng Giáp Nhất cho biết, khăn xếp miền Bắc có điểm khác biệt với khăn xếp miền Trung và miền Nam. Khăn xếp miền Bắc giữ nguyên hình dạng vốn có từ cổ xưa, còn khăn xếp miền Trung và miền Nam được cách tân nhiều hơn. Điểm khác biệt rõ nhất là khăn miền Bắc có nếp quấn dày hơn và dựng ngang. Trong khi đó, khăn của miền Trung và Nam thì dựng đứng. Điểm khác thứ hai là phần lưỡi trai khăn xếp miền Bắc quấn, xếp thành hình chữ Nhân trong khi miền Trung, Nam là hình chữ Nhất. Khác biệt nữa là búi tó (búi để buộc tóc) khăn xếp phía bắc đặt ở phần phía trên đỉnh đầu, trong khi khăn xếp miền Trung, Nam đặt thấp hơn, lùi xuống phía sau gáy.

Đức Văn

MỚI NHẤT
Một tháng buôn cam, chị gái công sở lãi 100 triệu tiêu Tết
Một tháng buôn cam, chị gái công sở lãi 100 triệu tiêu Tết

Thời kỳ đầu, cứ 3 ngày tôi bán hết 1 tấn cam xoàn, giờ thì 4-5 ngày hết một tấn. Tổng kết sau hơn một tháng đi buôn cam, tôi lãi khoảng 100 triệu đồng, tha hồ tiền tiêu Tết.

Thứ tư, 23/11/2016 - 07:00

Lừa chạy việc vào bệnh viện, lãnh án 15 năm tù
Lừa chạy việc vào bệnh viện, lãnh án 15 năm tù

TAND tỉnh Nghệ An xử sơ thẩm, tuyên phạt Ngô Đức Ngọc 15 năm tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Thứ tư, 23/11/2016 - 02:31

“Thủ phủ gà ta” quây vườn, dựng trại chờ tết
“Thủ phủ gà ta” quây vườn, dựng trại chờ tết

Việc giá gà ta đang ở mức lý tưởng khiến nông dân ở “thủ phủ gà ta” Đồng Nai hồ hởi thả giống mong vụ Tết Nguyên đán 2017 bội thu.

Thứ tư, 23/11/2016 - 02:16

Làng lụa “Á hậu” tất bật vào vụ Tết Nguyên đán 2017
Làng lụa “Á hậu” tất bật vào vụ Tết Nguyên đán 2017

(Dân trí) - Tới làng lụa Nha Xá (xã Mộc Nam, huyện Duy Tiên, Hà Nam) thời điểm này, đi đến đâu cũng nghe thấy tiếng con thoi nhịp nhàng, tiếng dồn dập của khung cửi hoà với tiếng nói cười rôm rả của những người thợ. Danh tiếng của lụa Nha Xá chỉ xếp sau lụa của làng Vạn Phúc (Hà Đông, Hà Nội). Bởi vậy, nhiều người vẫn gọi Nha Xá là làng "á hậu" về nghề dệt lụa.

Thứ tư, 23/11/2016 - 02:07

Giúp người dân tự quyết cách thức giảm nghèo
Giúp người dân tự quyết cách thức giảm nghèo

(Dân trí) - “Tiêu chí đa chiều của Việt Nam giai đoạn 2016 - 2020 cho thấy, số hộ nghèo là 9,8% và cận nghèo 5,2%, trong đó 86% là nghèo thu nhập. Đây là thách thức lớn đối với giảm nghèo Việt Nam trong giai đoạn tiếp theo nhất là với 63 huyện nghèo”.

Thứ tư, 23/11/2016 - 08:48

Dịch vụ thuê... bạn trai tại Trung Quốc
Dịch vụ thuê... bạn trai tại Trung Quốc

Những anh bạn trai này có thể được thuê theo ngày hoặc giờ với giá trung bình khoảng 1.500 NDT, tương đương gần 5 triệu đồng/ngày.

Thứ tư, 23/11/2016 - 07:55

Bảo lưu thời gian đóng BHXH khi chưa đủ tuổi nghỉ hưu
Bảo lưu thời gian đóng BHXH khi chưa đủ tuổi nghỉ hưu

Điều 61 Luật BHXH số 58/2014/QH13 ngày 20/11/2014 quy định, người lao động khi nghỉ việc mà chưa đủ điều kiện để hưởng lương hưu theo quy định tại Điều 54 và Điều 55 của Luật này hoặc chưa hưởng BHXH một lần theo quy định tại Điều 60 của Luật này thì được bảo lưu thời gian đóng BHXH.

Thứ tư, 23/11/2016 - 07:35

Thưởng Tết ở Việt Nam như là một văn hoá và nên bằng tiền
Thưởng Tết ở Việt Nam như là một văn hoá và nên bằng tiền

(Dân trí) - “Khối doanh nghiệp Nhà nước trong ngành dệt may, dầu khí, than, viễn thông có “truyền thống” thưởng Tết ổn định và cao. Chưa kể tình hình sản xuất của năm 2016 tốt hơn, dự báo mức thưởng Tết năm 2017 có thể tăng từ 5-7%...”

Thứ tư, 23/11/2016 - 06:02

Cục Quản lý lao động ngoài nước: Xử phạt 5 Cty XKLĐ hơn 450 triệu đồng
Cục Quản lý lao động ngoài nước: Xử phạt 5 Cty XKLĐ hơn 450 triệu đồng

(Dân trí) - Trong tháng 11, Cục Quản lý lao động ngoài nước (Bộ LĐ-TB&XH) đã ban hành quyết định xử phạt 5 công ty xuất khẩu lao động vì vi phạm khi đưa lao động đi làm việc chưa có giấy phép, không báo cáo về việc mở thêm cơ sở tại địa phương khác, không niêm yết thông tin cần thiết...

Thứ ba, 22/11/2016 - 06:53

Chế độ BHYT đối với cán bộ Công an nhân dân
Chế độ BHYT đối với cán bộ Công an nhân dân

Ông Nguyễn Hữu Thiện (Hà Nội) là cảnh sát giao thông. Bác sĩ chẩn đoán ông mắc bệnh hiểm nghèo và đang điều trị tại Bệnh viện 19-8. Ông Thiện hỏi, ông được hưởng chế độ, chính sách như thế nào và được quy định cụ thể trong văn bản nào?

Thứ ba, 22/11/2016 - 11:06

Căn cứ để trả lương, thưởng tại doanh nghiệp
Căn cứ để trả lương, thưởng tại doanh nghiệp

Đầu năm 2016, công ty của tôi chuyển sang trả lương theo mức lương tối thiểu vùng. Lương được tách làm 2 phần, tiền lương theo mức quy định vùng, phần còn lại được thanh toán theo hình thức trả thưởng. Đã có trường hợp thưởng cao hơn lương, tổng thu nhập thì không đổi.

Thứ ba, 22/11/2016 - 06:10

Nỗi khổ "làm không công" của mật vụ Mỹ
Nỗi khổ "làm không công" của mật vụ Mỹ

Theo Washington Post, các mật vụ Mỹ mất hàng chục ngàn USD mỗi năm vì phải làm việc không công trong nhiều tuần hay nhiều tháng liền.

Thứ ba, 22/11/2016 - 06:05

ĐÁNG QUAN TÂM
Xây dựng chính sách tiền lương phù hợp với công chức
Xây dựng chính sách tiền lương phù hợp với công chức

Hội thảo quốc tế "Chia sẻ kinh nghiệm về việc xây dựng thang bảng lương và thực hiện cơ chế trả lương theo vị trí việc làm" được tổ chức tại Bộ Nội vụ hôm 21/11.

Thứ ba, 22/11/2016 - 06:02

Nhân tài Đất Việt 2016: Nhà sáng chế của làng quê nhận giải Khuyến tài
Nhân tài Đất Việt 2016: Nhà sáng chế của làng quê nhận giải Khuyến tài

(Dân trí) - Bốn tác giả nhận giải Khuyến tài trong Lễ Trao giải Nhân tài Đất Việt 2016 đã tạo ra sự bất ngờ tới công chúng. Sản phẩm có tính ứng dụng cao nhưng các tác giả chỉ là những người nông dân, thợ cơ khí. Người có trình độ học vấn cao nhất mới đạt trung cấp.

Thứ hai, 21/11/2016 - 01:40

Bất ngờ những cơ nghiệp tiền tỷ giữa núi rừng Hàm Yên
Bất ngờ những cơ nghiệp tiền tỷ giữa núi rừng Hàm Yên

Còn hơn 1 tháng nữa mới đến vụ cam ở huyện Hàm Yên (Tuyên Quang) nhưng thời gian này, mỗi ngày đã có hàng trăm tấn cam xanh được tiêu thụ.

Thứ hai, 21/11/2016 - 09:21

3 cách tạo ấn tượng tốt khi nhận công việc mới
3 cách tạo ấn tượng tốt khi nhận công việc mới

Bạn là người vừa nhận nhiệm sở, trọng trách mới và háo hức mang đến thật nhiều “ý tưởng lớn”? Thể hiện những “ý tưởng lớn” không hẳn luôn là cách hay để làm cho đội ngũ mới có thiện cảm và quý mến bạn. Sau đây là một vài phương cách tinh tế giúp bạn có thể sớm tạo ảnh hưởng tại nhiệm sở mới.

Thứ hai, 21/11/2016 - 09:12

Hỗ trợ đào tạo sơ cấp cho nhiều đối tượng lao động
Hỗ trợ đào tạo sơ cấp cho nhiều đối tượng lao động

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư số 152/2016/TT-BTC quy định quản lý và sử dụng kinh phí hỗ trợ đào tạo trình độ sơ cấp và đào tạo dưới 3 tháng.

Thứ hai, 21/11/2016 - 09:01

Khổ với lương tối thiểu
Khổ với lương tối thiểu

Trong buổi tọa đàm về tình hình tranh chấp lao động tập thể và đình công ở Việt Nam tổ chức mới đây tại TP HCM, khi đề cập nguyên nhân dẫn đến tranh chấp, đại diện Ban Quan hệ lao động Tổng LĐLĐ Việt Nam khẳng định: “Các quy định về chính sách tiền lương tối thiểu (LTT) nhằm bảo đảm để người lao động (NLĐ) có thể sống được và tái tạo sức lao động bằng chính công sức của mình còn bất cập, thiệt hại về thu nhập của NLĐ”.

Thứ hai, 21/11/2016 - 08:56

Hưởng quyền lợi BHYT theo đối tượng có quyền lợi cao nhất
Hưởng quyền lợi BHYT theo đối tượng có quyền lợi cao nhất

Bà Lê Thị Phương (TP. Hồ Chí Minh) là vợ liệt sĩ, được nhận thẻ BHYT ký hiệu TS2, nghỉ hưu từ tháng 10/2015 nhưng chỉ được nhận thẻ BHYT ký hiệu HT3. Bà Phương hỏi, bà có thể đổi lại thẻ BHYT như trước đây là TS2 không? Nếu được, phải làm thủ tục gì và tại cơ quan nào?

Thứ hai, 21/11/2016 - 06:01

Tính lương ngày thế nào mới đúng?
Tính lương ngày thế nào mới đúng?

Nguyễn Văn Tuấn (tuannguyen8690@gmail.com) phản ánh: “Tôi bắt đầu làm việc từ ngày 11-8. Tháng 8, tôi làm được 18 ngày công, công ty nói vì trả lương theo ngày nên tính lương cho tôi bằng cách lấy lương cơ bản chia cho 27 ngày (tháng 8 có 31 ngày, trừ 4 ngày chủ nhật) rồi nhân số ngày làm việc thực tế.

Chủ nhật, 20/11/2016 - 08:32

Nguyên thượng úy công an lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Nguyên thượng úy công an lừa đảo chiếm đoạt tài sản

TAND TP Huế vừa mở phiên tòa xét xử đối với bị cáo Hoàng Ngọc Phương (SN 1984, ngụ tại 27 Trần Cao Vân, phường Phú Hội, TP Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế) - nguyên là cán bộ Phòng Cảnh sát phòng cháy và chữa cháy Công an Thừa Thiên Huế về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Chủ nhật, 20/11/2016 - 08:17

Ông Obama lo "tìm việc" cho nhân viên
Ông Obama lo "tìm việc" cho nhân viên

Chiến thắng bất ngờ của ông Donald Trump đã khép lại hoàn toàn khả năng một người nào đó trong số gần 500 nhân viên của ông Obama sẽ tiếp tục làm việc ở Nhà Trắng.

Chủ nhật, 20/11/2016 - 08:14

Chấm dứt hợp đồng với viên chức 2 năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ
Chấm dứt hợp đồng với viên chức 2 năm liên tiếp không hoàn thành nhiệm vụ

Viên chức trong ngành Giáo dục 2 năm liền bị đánh giá là không hoàn thành nhiệm vụ thì bị đuổi việc hay là luân chuyển công tác? – Trương Minh Tuấn (minhtuan***@gmail.com).

Chủ nhật, 20/11/2016 - 07:58

Ngoại ô Sài Gòn: Vào mùa câu ếch, bẫy chim
Ngoại ô Sài Gòn: Vào mùa câu ếch, bẫy chim

Khi những cánh đồng ngoại ô Sài Gòn đã qua mùa gặt cũng là lúc cánh “thợ săn” không chuyên vào mùa với nghề câu ếch, bẫy chim… kiếm thêm thu nhập.

Thứ bảy, 19/11/2016 - 12:55