Người giữ hồn tính tẩu, hát then trên đất Đắk Nông

Dân trí Hơn 20 năm nay, người cựu chiến binh gốc Cao Bằng vẫn say mê, gắn bó với đàn tính, hát then. Ông tự hào rằng mình đã tạo ra hơn 200 cây đàn tính, sáng tác gần 150 bài hát then về quê hương, đất nước, con người Việt Nam.

Những ngày cuối tháng 10, Nghệ nhân ưu tú Nông Thanh Hưu (xã Nam Dong, Huyện Cư Jút) vẫn tất bật ngược xuôi từ xã đến huyện. Ông đang tích cực chuẩn bị cho chương trình giao lưu văn hóa của cộng đồng người Tày giữa hai địa phương của tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông.

Những chiếc đàn được nghệ nhân Nông Thanh Hưu chế tác
Những chiếc đàn được nghệ nhân Nông Thanh Hưu chế tác

Theo lời ông lão tuổi 65, buổi giao lưu sắp tới có “quy mô nhất từ trước tới nay tại Đắk Nông”. Nó sẽ là cơ sở để tạo ra sân chơi cho hoạt động văn nghệ dân gian của cộng đồng Tày tại Tây Nguyên, với uớc mong tiếng đàn tính, điệu hát thensẽ luôn được cất lên ở vùng đất này.

Người cựu chiến binh mê đàn tính

“Đối với người Tày, tính tẩu được coi là Thiên cầm tức cây đàn được trời ban cho. Tấu đàn tính lên sẽ thông tới tận trời xanh. Nghe được những âm thanh của đàn, Ngọc hoàng sẽ sai người xuống giúp đỡ nhân dân. Cây đàn trở thành vật thiêng trong tín ngưỡng người Tày, những gia đình có trong nhà chiếc đàn tính là những gia đình đức độ, danh giá”, ông Hưu gẩy nhẹ những dây đàn rồi chậm rãi kể lại truyền thuyết đàn tính của đồng bào mình.

Cũng giống như bao gia đình đồng bào Tày khác, bên trong căn nhà nghệ nhân già này, ông dành một chỗ để treo hơn chục cây đàn tính một cách trân trọng. Những chiếc đàn tính do tự ông chế tác với đủ loại kích cỡ, cho cả người lớn và trẻ em. Có những chiếc đã nhuốm màu thời gian, nhưng cũng có những chiếc lớp sơn còn mới, màu sơn còn bóng loáng.

Những chiếc đàn đủ loại kích cỡ, cho cả người lớn và trẻ em.
Những chiếc đàn đủ loại kích cỡ, cho cả người lớn và trẻ em.

Nghệ nhân Nông Thanh Hưu bảo rằng, ông không phải xuất thân từ gia đình có truyền thống văn hóa văn nghệ nhưng được sinh ra, lớn lên tại Cao Bằng- cái nôi của nền văn hóa đàn tính, hát then. Ông yêu đàn tính, say mê âm thanh ngọt ngào, ấm nồng, tha thiết của nó. Chẳng thế mà, mỗi lần trong bản mời thầy cúng về hát then, ông lại trốn bố mẹ để đi xem hát. Tiếng đàn tính, lời hát then cứ thế theo ông lớn lên từng ngày.

Năm 1992, ông đưa gia đình vào xã Nam Dong này sinh sống. Nơi đây vốn tập trung đông đồng bào dân tộc Tày gốc Cao Bằng, song vì phải “tha phương cầu thực” nên những bản sắc văn hóa ngày một rơi rụng, đi vào quên lãng.

Thời điểm ấy ông cất công lặn lội ngược về Cao Bằng quyết mang văn hóa Tày vào Đắk Nông. Có được công thức, số liệu,ông đi nhặt nhạnh tất cả quả bầu, mo tre rồi tự mầy mò làm đàn tính. Những ngày đầu thiếu thốn, ông phải tận dụng mọi thứ, từ những quả bầu của người Ê Đê, Mơ Nông đến những bát nhựa, tre nứa, gỗ vụn…để chế tác đàn.

Ông chia sẻ:“Người Tày quan niệm sam căm tẩu, cẩu căm càn. Khi làm đàn tính, phải dựa vào thước Lỗ ban để không đụng vào cung xấu. Phải chọn những cung Mỹ thuận, Quan lộc, tránh cung Sinh tang, Kiếp đạo mà làm đàn. Những chiếc đàn làm từ quả bầu khô sẽ mang lại âm thanh chân thực nhất. Tiếng đàn cất lên giống như tiếng người.”

Người Tày quan niệm khi làm đàn tính, phải dựa vào thước Lỗ ban để không đụng vào cung xấu
Người Tày quan niệm khi làm đàn tính, phải dựa vào thước Lỗ ban để không đụng vào cung xấu

Bây giờ, sau gần 20 năm chế tác đàn tính, ông tự hào khoe rằng đã tự chế tác được hơn 200 chiếc đàn tính, lưu hành Đắk Nông, Đắk Lắk, Bình Phước thậm chí cả ở Cao Bằng, Tuyên Quang. Tuy còn hạn chế về thẩm mỹ nhưng đảm bảo về chất lượng âm thanh. “Những cây đàn ấy đãmang theo ước mong đàn tính, hát then mãi ngân vang.”

Nặng lòng với những “chiếu then”

Nhiều năm trước ông có cơ hội đi thăm quan một số tỉnh miền Tây Nam bộ. Ở đây, ông đặc biệt ấn tượng với thể loại đờn ca tải tử, thứ âm nhạc ăn sâu đời sống tinh thần của người dân miền sông nước. Rồi nhớ lại những năm tháng đang còn trong quân ngũ, ông được tiếp xúc với những làn điệu quan họ, chèo, ả đào…Ông nhận ra rằng, những thể loại văn hóa ấy đều có cách tổ chức giống với cách tổ chức hát then.

“Nhưng tại sao người ta có chiếu chèo mà mình không có chiếu hát then?” Chính câu hỏi đã thôi thúc ôngquyết tâm vực dậy văn hóa hát then lâu nay tưởng như đã bị đồng bào Tày bỏ rơi từ khi đến Đắk Nông này.

Ông Hưu tâm sự, ông chỉ mong có những chiếu then như những chiếu chèo ở Đồng bằng Bắc bộ
Ông Hưu tâm sự, ông chỉ mong có những chiếu then như những chiếu chèo ở Đồng bằng Bắc bộ

Năm 2005, ông Hưu cùng nhiều nghệ nhân khác thành lập câu lạc bộ hát then xã Nam Dong. Trải qua nhiều thăng trầm, câu lại bộ hát then duy nhất của tỉnh Đắk Nông đã đạt được nhiều thành công trong các lần liên hoan hát then, đàn tính toàn quốc.

Bên cạnh đó, nhận thấy những bài hát then đã quá cũ, không còn nhiều người yêu thích, ông tự sáng tác những làn điệu then mới. Ông nói: “Không thể hát mãi những bài hát về gốc cây ấy, bãi cỏ ấy. Phải viết ra những bài hát then mang âm hưởng Tây Nguyên, thể hiện sự thay da đổi thịt của đất nước…”

Bài hát đầu tiên được giải cao trong chương trình văn nghệ của địa phương đã tiếp thêm động lực cho ông sáng tác thêm nhiều bài hát khác. Đến thời điểm hiện tại, ông là chủ nhân của hơn 150 ca khúc với nội dung ca ngợi sự đổi mới quê hương đất nước, ca ngợi lãnh tụ, cha ông…

Tuy nhiên, vẫn chưa thỏa mãn niềm đam mê với văn hóa dân tộc, ông còn có ước muốn sâu khấu hóa sinh hoạt hát then của đồng bào Tày.

Ông cho biết, đàn tính, hát then từ trước tới nay trong quan niệm của người Tày là để phục vụ việc thờ cúng, chỉ những thầy cúng được cấp sắc, có những bí truyền mới được sử dụng. Để đưa ra ngoài biểu diễn trước công chúng quả là một điều khó khăn.

“Nhưng đã có một thời, văn hóa dân tộc Tày bị tổn thương rất nặng. Những giá trị văn hóa, những buổi sinh hoạt đàn tính, hát then bị coi là một hủ tục. Hậu quả là văn hóa Cao Bằng, văn hóa Tày tưởng chừng đã bị xóa sổ,nên tôi nuôi hy vọng “phổ cập” lại hát then cho đồng bào Tày nơi đây.”

Ông tâm sự rằng, chỉ mong có những chiếu then như những chiếu chèo ở Đồng bằng Bắc bộ. Thế nên bây giờ, trong làng có công có việc gì, câu lạc bộ sẵn sàng mang đàn, loa đến biểu diễn. Không cần phô trương, quy mô, chỉ cần vài cây đàn, một chiếc loa thùng là đã thành một “chiếu then”.

Đánh giá về đóng góp của nghệ nhân Nông Thanh Hưu, chủ tịch xã Nam Dong Bùi Trọng Tuấn cho biết: “Ông Hưu là người có tâm huyết, năng lực. Trong những năm gần đây, nhờ nỗ lực của ông mà những giá trị truyền thống của đồng bào Tày địa phương được bảo tồn, phát huy. Năm 2015, những đóng góp, cống hiến của ông đã được Nhà nước công nhận bằng việc phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú Nông Thanh Hưu.”

Trong khi đó, theo ông Ngô Lãm, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Cư Jút, những năm qua địa phương có những chính sách để thúc đẩy phong trào văn hóa văn nghệ của địa phương. Đồng bào dân tộc Tày, chiếm khoảng 30% tổng số dân của địa phương, lại có câu lạc bộ hát then nên mỗi khi có chương trình giao lưu, biểu diễn ở các địa phương khác thì xã, huyện đều có hỗ trợ về mặt kinh phí và nhân lực.

Bài, ảnh: Dương Phong

MỚI NHẤT
Câu chuyện về nghệ thuật và cuộc sống
Câu chuyện về nghệ thuật và cuộc sống

(Dân trí) - Nghệ thuật vốn dĩ mang một sứ mệnh tôn vinh và phụng sự dòng chảy của cuộc sống. Triết lý ấy là nguồn cảm hứng cho chương trình thời trang và nghệ thuật tạo mẫu tóc ấn tượng thường niên, trở lại lần thứ 11 với chủ đề “Nghệ thuật & Cuộc sống”.

Thứ sáu, 04/11/2016 - 10:02

Công nhận 10 cây, cụm cây di tích lịch sử, văn hóa
Công nhận 10 cây, cụm cây di tích lịch sử, văn hóa

(Dân trí) - Ngày 3/11, Trung ương Hội sinh vật cảnh Việt Nam đã tổ chức cấp bằng công nhận Cây di tích lịch sử, văn hóa Việt Nam cho 10 cây, cụm cây tại các điểm di tích trên địa bàn TP Vĩnh Long.

Thứ sáu, 04/11/2016 - 10:00

Bi hài chuyện hoa hậu, nghệ sĩ được “thổi phồng” nhan sắc
Bi hài chuyện hoa hậu, nghệ sĩ được “thổi phồng” nhan sắc

(Dân trí) - Nếu nữ ca sĩ đình đám Beyoncé từng “nổi điên” với một hãng thời trang khi chỉnh sửa hình ảnh của cô quá đà thì nhiều nghệ sĩ, người đẹp Việt như Hoa hậu Giáng My, Mai Phương Thúy, ca sĩ Hương Tràm… cũng “dở khóc dở cười” trước hình ảnh bị “thổi phồng” quá mức.

Thứ sáu, 04/11/2016 - 10:00

Hãng phim “ăn nên làm ra” nhất thế giới thu về… 6 tỷ đô
Hãng phim “ăn nên làm ra” nhất thế giới thu về… 6 tỷ đô

(Dân trí) - Năm nay, nếu bạn đã ra rạp để xem những phim như “Captain America: Civil War”, “Zootopia”, “Finding Dory” và “The Jungle Book”, vậy thì bạn đã góp phần giúp hãng phim này “bỏ túi” gần 6 tỷ đô doanh thu phòng vé.

Thứ sáu, 04/11/2016 - 09:48

Nhiều ngôi sao điện ảnh tên tuổi hội ngộ trong Gala LHP quốc tế Hà Nội
Nhiều ngôi sao điện ảnh tên tuổi hội ngộ trong Gala LHP quốc tế Hà Nội

(Dân trí) - Tối qua (3/11), rất nhiều nghệ sĩ, đạo diễn, diễn viên, nhà làm phim, nhà sản xuất phim, ngoại giao đoàn… đã có buổi gặp gỡ thân mật trong Gala mừng LHP Quốc tế Hà Nội lần thứ 4 tổ chức ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Thứ sáu, 04/11/2016 - 09:46

Trương Ngọc Ánh sẽ đóng phim cùng nhóm nhạc nổi tiếng xứ Hàn Offroad
Trương Ngọc Ánh sẽ đóng phim cùng nhóm nhạc nổi tiếng xứ Hàn Offroad

(Dân trí) - Trong khuôn khổ của Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2016, đoàn phim “Truy Sát” của nhà sản xuất Trương Ngọc Ánh vừa có buổi công chiếu và giao lưu với giới chuyên môn cùng đông đảo khán giả yêu thích phim điện ảnh.

Thứ sáu, 04/11/2016 - 08:12

Đạo diễn Phước Sang: “Tôi bây giờ như người mới qua cơn bạo bệnh”
Đạo diễn Phước Sang: “Tôi bây giờ như người mới qua cơn bạo bệnh”

(Dân trí) - “Cuộc sống của tôi vẫn bình thường, cũng cơm ngày hai bữa, ăn no rồi lại tập trung suy nghĩ để viết. Tôi giống như người mới qua cơn bạo bệnh, khi hết bệnh phải từ từ mà đi mới không bị ngã”, đạo diễn Phước Sang chia sẻ.

Thứ sáu, 04/11/2016 - 07:43

Ngôi sao phim “Đông Dương” gặp gỡ các nhà làm phim và khán giả Việt Nam
Ngôi sao phim “Đông Dương” gặp gỡ các nhà làm phim và khán giả Việt Nam

(Dân trí) - Tối qua (2/11), đông đảo khán giả và nhà làm phim Việt đã rất háo hức được gặp mặt nữ diễn viên Catherine Deneuve trong buổi công chiếu bộ phim “Đông Dương” do bà thủ vai nữ chính. Tại buổi gặp gỡ này nữ diễn viên 73 tuổi đã khiến nhiều người trầm trồ về nhan sắc quá đỗi trẻ trung của bà.

Thứ năm, 03/11/2016 - 06:52

Phía sau những trang đẹp nhất cuộc đời
Phía sau những trang đẹp nhất cuộc đời

Trong suốt thời gian làm nghệ thuật hay trong cuộc sống thường ngày, bên cạnh nghệ sĩ Phạm Bằng luôn có hình ảnh của những người phụ nữ tảo tần, chung thủy. Họ đi bên cạnh ông và viết cho ông những trang đẹp nhất của cuộc đời.

Thứ năm, 03/11/2016 - 04:58

“Tôi đau lòng khi nghĩ đến thức ăn bẩn và những người sứt mẻ tâm hồn”
“Tôi đau lòng khi nghĩ đến thức ăn bẩn và những người sứt mẻ tâm hồn”

(Dân trí) - Nhạc sĩ “À í a” Lê Minh Sơn khoe rằng, trong thời gian “ở ẩn” anh vẫn sáng tác được nhiều ca khúc mang tính xã hội. Những ca khúc anh viết nên từ chối nỗi sợ hãi của mình mỗi khi nghĩ đến thực phẩm bẩn và con người bẩn. Con người bẩn theo anh là những người bị sứt mẻ về tâm hồn.

Thứ năm, 03/11/2016 - 02:58

Tài năng 14 tuổi của Việt Nam đoạt giải Nhất cuộc thi Violin Quốc tế
Tài năng 14 tuổi của Việt Nam đoạt giải Nhất cuộc thi Violin Quốc tế

(Dân trí) - Tài năng Violin trẻ tuổi Trần Lê Quang Tiến vừa đoạt giải Nhất Bảng Senior trong cuộc thi VI International Violin Competition Kazakhstan. Đây là cuộc thi uy tín Châu Âu được tổ chức hàng năm tại thủ đô Kazakhstan TP. Astana dành cho lứa tuổi từ 10 đến 28.

Thứ năm, 03/11/2016 - 02:43

Taylor Swift - ngôi sao “vô địch” về thu nhập trong năm 2016
Taylor Swift - ngôi sao “vô địch” về thu nhập trong năm 2016

(Dân trí) - Taylor Swift chính là ví dụ thành công điển hình nhất của một ngôi sao ca nhạc quốc tế kiếm bộn tiền từ việc đi tour.

Thứ năm, 03/11/2016 - 10:42

ĐÁNG QUAN TÂM
Adele sẽ không bao giờ “phục hồi phong độ”?
Adele sẽ không bao giờ “phục hồi phong độ”?

(Dân trí) - So với giai đoạn đỉnh cao phong độ khi tung ra những bản hit như “Rolling in the Deep”, “Someone like You”, “Set Fire to the Rain”…, có nguồn tin cho rằng, Adele tự biết sẽ không bao giờ có thể chạm tới ngưỡng thành công ấy được nữa.

Thứ năm, 03/11/2016 - 07:29

Xây dựng Khu trung tâm lễ hội thuộc Khu di tích lịch sử - văn hóa thời Trần
Xây dựng Khu trung tâm lễ hội thuộc Khu di tích lịch sử - văn hóa thời Trần

(Dân trí) - Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt chủ trương đầu tư dự án “Đầu tư xây dựng Khu trung tâm lễ hội thuộc Khu di tích lịch sử - văn hóa thời Trần tại tỉnh Nam Định”.

Thứ năm, 03/11/2016 - 02:00

Lập quy hoạch di tích quốc gia đặc biệt Đền thờ Nguyễn Bỉnh Khiêm
Lập quy hoạch di tích quốc gia đặc biệt Đền thờ Nguyễn Bỉnh Khiêm

(Dân trí) - Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam đồng ý chủ trương giao UBND thành phố Hải Phòng chủ trì lập Quy hoạch tổng thể di tích quốc gia đặc biệt Đền thờ Nguyễn Bỉnh Khiêm, xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng.

Thứ năm, 03/11/2016 - 01:00

Ảnh hiếm của NSƯT Phạm Bằng trên sân khấu kịch hơn 40 năm trước
Ảnh hiếm của NSƯT Phạm Bằng trên sân khấu kịch hơn 40 năm trước

(Dân trí) - Đây là những bức ảnh quý hiếm mà Nhà hát Kịch Việt Nam lưu giữ khi nghệ sĩ Phạm Bằng tham gia các vở kịch tại Nhà hát. Đã hơn 40 năm trôi qua nhưng các vai diễn của ông trong những vở kịch vẫn còn ấn tượng sâu đậm.

Thứ tư, 02/11/2016 - 12:46

Lễ viếng NSƯT Phạm Bằng diễn ra vào ngày 4/11 tới
Lễ viếng NSƯT Phạm Bằng diễn ra vào ngày 4/11 tới

(Dân trí) - Sáng nay (2/11), Nhà hát Kịch Việt Nam và gia đình nghệ sĩ Phạm Bằng có thông báo chính thức về lễ tang của ông. Theo đó, lễ viếng NSƯT Phạm Bằng được tổ chức từ 12 giờ 30 đến 14 giờ ngày 4/11 tại Nhà tang Quốc gia (số 5, Trần Thánh Tông, Hà Nội).

Thứ tư, 02/11/2016 - 12:42

Chân dung các giám khảo nổi tiếng của LHP Hà Nội 2016
Chân dung các giám khảo nổi tiếng của LHP Hà Nội 2016

(Dân trí) - Tối qua (1/11), trên sân khấu lễ Khai mạc Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội lần thứ 4, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Ngọc Thiện và Phó Chủ tịch UNBD TP. Hà Nội Ngô Văn Quý đã tặng hoa tới các giám khảo của LHP Quốc tế Hà Nội lần 4.

Thứ tư, 02/11/2016 - 11:06

Ngôi sao nổi tiếng phim “Đông Dương” nói gì sau 24 năm trở lại Hà Nội?
Ngôi sao nổi tiếng phim “Đông Dương” nói gì sau 24 năm trở lại Hà Nội?

(Dân trí) - “Hiện tôi vẫn tiếp tục làm việc và đóng phim. Năm nay là một năm rất đặc biệt với tôi vì tôi rất bận rộn. Tuy nhiên, tôi vẫn luôn dành thời gian cho gia đình. Dù đóng phim hay làm các công việc khác, tôi luôn sắp xếp thời gian cho bản thân và gia đình” nữ diễn viên nổi tiếng của phim “Indochine” - ngôi sao điện ảnh Pháp - Catherine Deneuve cho biết.

Thứ tư, 02/11/2016 - 10:56

Những hình ảnh ấn tượng trên thảm đỏ khai mạc LHP Hà Nội
Những hình ảnh ấn tượng trên thảm đỏ khai mạc LHP Hà Nội

(Dân trí) - Tối qua (1/11), đông đảo các đoàn làm phim quốc tế và những gương mặt điện ảnh quen thuộc của Việt Nam đã xuất hiện tại thảm đỏ của sự kiện này.

Thứ tư, 02/11/2016 - 08:03

Tác phẩm của nhiếp ảnh gia Việt Nam lọt top giải ảnh quốc tế
Tác phẩm của nhiếp ảnh gia Việt Nam lọt top giải ảnh quốc tế

(Dân trí) - Trong số các bức ảnh đoạt giải cao tại giải ảnh Siena International Photo Awards, có những tác phẩm được thực hiện bởi nhiếp ảnh gia Việt Nam, thêm vào đó, còn có cả những bức ảnh chụp Việt Nam được thực hiện bởi những tay máy ngoại quốc.

Thứ tư, 02/11/2016 - 07:25

Đông đảo ngôi sao điện ảnh đến dự lễ khai mạc LHP Hà Nội
Đông đảo ngôi sao điện ảnh đến dự lễ khai mạc LHP Hà Nội

(Dân trí) - Tối 1/11, lễ Khai mạc Liên hoan phim quốc tế Hà Nội lần thứ 4 (LHPQTHN 4) đã diễn ra tại Cung Văn hoá Hữu nghị Việt Xô (Hà Nội). Sự kiện thu hút sự tham gia của đông đảo nghệ sĩ, đạo diễn, nhà làm phim, nhà sản xuất phim, ngoại giao đoàn… trong và ngoài nước đến tham dự.

Thứ tư, 02/11/2016 - 06:00

“Vợ chồng NSƯT Phạm Bằng sống hiền hoà, quý mến nhau lắm”
“Vợ chồng NSƯT Phạm Bằng sống hiền hoà, quý mến nhau lắm”

(Dân trí) - Ở con phố Hàng Giầy (Hà Nội) không ai là không biết NSƯT Phạm Bằng. Đối với họ, ông không chỉ là một người nghệ sĩ tài năng mà còn là một người chồng rất yêu thương vợ và dạy dỗ con tới nơi tới chốn. Việc ông đổ bệnh rồi ra đi quá nhanh khiến những người hàng xóm lâu năm của ông hết sức đau lòng.

Thứ tư, 02/11/2016 - 02:00

Dustin Nguyễn và Bebe Phạm “tay trong tay” tới LHP Hà Nội lần 4
Dustin Nguyễn và Bebe Phạm “tay trong tay” tới LHP Hà Nội lần 4

(Dân trí) - Sáng 1/11, cặp đôi Dustin Nguyễn và Bebe Phạm đã đến tham dự lễ khai mạc trại sáng tác nằm trong khuôn khổ LHP Quốc tế Hà Nội lần thứ 4. Cặp đôi này đã khiến nhiều người phải ghanh tỵ khi nắm chặt tay và không rời nhau nửa bước.

Thứ ba, 01/11/2016 - 07:17