Hà Nam:

Cụ bà đưa hát dặm Quyển Sơn đi khắp Châu Âu

Dân trí Từ một người nông dân chân lấm tay bùn, cả cuộc đời “một nắng hai sương” gắn bó với đồng ruộng. Cũng vì nặng duyên với điệu hát dặm Quyển Sơn mượt mà, thanh thoát, đằm thắm, mà cụ bà Trịnh Thị Răm đã “gánh” điệu hát dặm Quyển Sơn đi khắp 14 quốc gia.

Đi khắp các vùng miền trải dài trên đất nước hình chữ S chúng ta, không khó để được nghe những câu hát, làn điệu, câu hò…nó là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống tinh thần, trong lao động, học tập và cả trong chiến đấu của người Việt Nam.

Hát dặm Quyển Sơn và những biến cố thăng trầm cùng lịch sử

Hát dặm Quyển Sơn Hà Nam, nay thuộc xã Thi Sơn, huyện Kim Bảng cũng vậy, những bài hát dặm Quyển Sơn hầu hết đều là điệu hát thờ thánh, mang âm hưởng tín ngưỡng ca ngợi quê hương, dân tộc, khích lệ lao động mùa vụ và ca ngợi người anh hùng nơi trận mạc.

 Cụ Trịnh Thị Răm với bằng khen Nghệ nhân dân gian.
 Cụ Trịnh Thị Răm với bằng khen "Nghệ nhân dân gian".

Tương truyền, khi Lý Thường Kiệt đem quân đi đánh thắng giặc Xiêm, lúc về qua rừng trúc dưới chân núi Cấm, thuộc vùng Quyển Sơn, ông đã cho hạ trại khao quân mừng chiến thắng ở đây. Tại đây ông đã truyền dạy cho người dân cách trồng lúa nước, trồng dâu nuôi tằm và làn điệu hát dặm, cũng từ đấy người dân nơi đây ai cũng đều biết đến điệu hát dặm Quyển Sơn.

Để tưởng nhớ công ơn to lớn của Lý Thường Kiệt ấy, dân làng nơi đây đã lập đền thờ Trúc ngay dưới chân núi Cấm. Cũng bắt đầu từ đấy, cứ đến ngày mồng 6 tháng Giêng âm lịch hàng năm, dân làng Quyển Sơn lại mở hội tưởng nhớ công ơn to lớn của vị anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt. Trong ngày hội sẽ tôt chức múa hát dặm Quyển Sơn. Phường múa hát có khoảng 30 người, diễn ngay ở sân đền Trúc.

Ba mươi người trong phường múa hát này được tuyển chọn vô cùng khắt khe, những người được chọn ngoài những cô gái xinh đẹp, hát hay, múa giỏi còn phải là người mà nhà không có tang, thanh tân. Trước đây, khi diễn trong lễ hội phường múa hát là những cô gái phải mặc áo mớ ba nhiễu đỏ trong cùng rồi the đen, the đỏ bên ngoài, yếm đỏ, váy lĩnh, khăn đỏ, mũ tiên đính ngọc. Hết hội, những cô gái múa hát dặm Quyển Sơn lại trở về với công việc đồng áng thường nhật.

Cụ Răm đang kể lại quá trình đi lưu diễn ở Châu Âu.
Cụ Răm đang kể lại quá trình đi lưu diễn ở Châu Âu.

Sau nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử, hát dặm Quyển Sơn dần mai một theo dòng thời gian. Nhất là từ khi thực dân Pháp bắt đầu nổ súng xâm lăng nước ta, cũng từ đó những cô gái trong làng lớn lên cũng chỉ thuộc vài ba câu hát. Tưởng chừng như hát dặm Quyển Sơn sẽ dần dần mai một rồi thất truyền. Nhưng đến năm 1991, có một số người dân đi lấy đá đã phát hiện ra Ngũ Động (nay là Ngũ Động Thi Sơn), chính nơi đây là nơi cất giấu quân lương của Lý Thường Kiệt.

Nhận thấy việc phục dựng lại lễ hội tưởng nhớ công ơn to lớn của vị anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt và những điệu hát dặm đã mai một cùng thời gian là điều hết sức cần thiết. Các cấp chính quyền đã bắt tay ngay vào việc phục dựng. Việc phục dựng lễ hội thì ít khó khăn hơn, nhưng cái khó nhất vẫn là những điệu hát dặm Quyển Sơn truyền thống.

 Khi hát dặm Quyển Sơn cụ Răm rất nhập tâm.
 Khi hát dặm Quyển Sơn cụ Răm rất nhập tâm.

Nhưng khắp nơi trong xã bây giờ nếu tìm được cô gái trẻ nào thuộc hết các làn điệu của hát dặm Quyển Sơn thì đúng thật là vấn đề nan giải. Chỉ còn duy nhất cụ Trịnh Thị Răm là bà trùm đời thứ 4, người duy nhất vẫn còn nhớ được hết 38 làn điệu của hát dặm Quyển Sơn.

Người nặng lòng với điệu hát dặm Quyển Sơn

Gặp cụ Trịnh Thị Răm (92 tuổi) nơi cụ đang sinh sống tại nhà cháu ngoại, căn nhà nằm sát chân cầu Quế, nơi con sông Đáy êm đềm, dịu dàng chảy qua, cụ đã ở cái tuổi xưa nay hiếm, mắt đã mờ, chân đã mỏi, nhưng khi nói về những làn điệu hát dặm Quyển Sơn, ánh mắt cụ vẫn sáng ngời đầy năng lượng.

Hồi tưởng lại những ký ức, cụ Răm vẫn còn nhớ như in những làn điệu hát dặm nặng tình ngấm vào máu thịt của mình. Năm 12 tuổi, cụ được lên hát trên Đền. Nhờ có giọng hát hay, trí nhớ tốt, nên cụ Răm được bà trùm bấy giờ truyền dạy kỹ lưỡng 38 làn điệu của hát dặm. Trong 38 làn điệu ấy có một nửa là nhạc múa, còn lại là hát. Hát dặm Quyển Sơn không dùng nhạc cụ đệm theo, mà chỉ dùng đôi sênh tre, do cụ Trùm gõ nhịp lúc khoan, lúc nhặt.

Núi Cấm nơi có Đền Trúc và Ngũ Động.
Núi Cấm nơi có Đền Trúc và Ngũ Động.

Đến năm 18 tuổi, cụ Răm lập gia đình nên không còn nằm trong phường hát trên Đền nữa. Nhưng những làn điệu, nhạc múa đã ăn sâu vào tâm trí cụ. Sau này khi chiến tranh xảy ra, là người được truyền dạy trực tiếp từ các cụ trùm, nên cụ trùm đời thứ 3 là cụ Thinh thấy không ai xứng đáng bằng cụ Răm nên đã “truyền ngôi” vị trùm cho cụ.

Nhưng lúc chiến tranh xảy ra, người người, nhà nhà lo đánh giặc giữ nước cứ vậy hát dặm ít người để ý đến. Khi bắt đầu làm công tác phục dựng lễ hội và truyền dạy lại những câu hát, làn điệu dặm Quyển Sơn, một mình cụ Răm đứng ra truyền dạy cho lớp trẻ trong làng. Cứ như thế hết lớp này đến lớp khác, cụ đã truyền dạy hát dặm cho không biết bao nhiêu người.

Cụ Răm tâm sự: “Với hát dặm Quyển Sơn, người hát phải thực sự yêu và hiểu từng làn điệu, nếu không hiểu và không yêu thì sẽ khó mà đi vào lòng người. Múa và hát dặm Quyển Sơn là do người anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt bày cho người dân vùng này. Bài hát dặm đầu tiên được chép bằng chữ Nôm có tên là "Lý Đại vương bình Chiêm sự tích diễn ca".

Tâm nguyện duy nhất của cụ Răm chỉ làm sao những làn điệu hát dặm Quyển Sơn sẽ không bị thất truyền. Nhưng không ngờ hát dặm Quyển Sơn lại mau chóng nổi và được một nghệ sỹ múa người Pháp gốc Việt là Easola Thủy về nước tìm đến xin thu âm hát dặm của cụ Răm.

Bất ngờ lớn đã xảy ra khi một năm sau đó, nghệ sỹ Easola Thủy quay về Việt Nam và ngỏ ý muốn mời cụ Răm đi diễn ở các nước Châu Âu. Lúc này cụ Răm cũng đã ở cái tuổi “thất tuần”, nhưng nghĩ đến việc nếu chỉ để hát dặm Quyển Sơn chỉ không thất truyền thôi là chưa đủ, cần phải đưa hát dặm đi khắp nơi để thế giới biết đến, thế là cụ Răm đồng ý ngay.

Từ một người nông dân chân lấm tay bùn, cụ Răm cùng 13 cụ nông dân hát chèo của hai làng Thượng Liệt và An Khê, thuộc huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình đã bắt đầu cuộc hành trình lưu diễn ở Châu Âu.

 Người nông dân đưa hát dặm Quyển Sơn đi đi khắp Châu Âu.
 Người nông dân đưa hát dặm Quyển Sơn đi đi khắp Châu Âu.

Trong những năm 2005 và 2006, cụ Răm đi 4 đợt, mỗi năm 2 đợt và mỗi đợt 4 tháng. Chủ yếu cụ lưu diễn tại các nước Châu Âu như: Đan Mạch, Na Uy, Anh, Bỉ, Đức và Mỹ… Tính ra đã là 14 quốc gia Châu Âu khác nhau.

Nhờ đóng góp một phần công sức lớn trong việc khôi phục lại hát dặm Quyển Sơn mà cụ Trịnh Thị Răm đã vinh dự được công nhận "Nghệ nhân dân gian" của Hội Văn nghệ Dân gian Việt nam.

Cụ Răm tâm sự: “Giờ tôi cũng không làm trùm nữa, đã truyền lại cho em gái tôi. Điều tôi mong muốn nhất là làn điệu, câu ca hát dặm Quyển Sơn sẽ được nhiều người biết đến, không chỉ là trong nước mà là còn là bạn bè quốc tế”.

Đức Văn

Tag :
MỚI NHẤT
Chặng đường làm ca sĩ nổi đình đám một thời của Chánh Tín
Chặng đường làm ca sĩ nổi đình đám một thời của Chánh Tín

Việc NSƯT Chánh Tín công bố sẽ làm liveshow riêng và bắt đầu lại sự nghiệp đang ở con số 0 của mình bằng việc đi hát đã khiến không ít khán giả bất ngờ.

Thứ năm, 02/10/2014 - 08:43

Khủng long trong phim “Công viên kỷ Jura” có giá 3,5 tỉ đồng
Khủng long trong phim “Công viên kỷ Jura” có giá 3,5 tỉ đồng

(Dân trí) - Chúng là những con khủng long từng gây sửng sốt cho khán giả, từng xuất hiện trong bộ phim kinh điển của đạo diễn Steven Spielberg hồi năm 1993 - “Công viên kỷ Jura”. Giờ đây, những con khủng long ấy có thể sẽ xuất hiện… trong nhà của bạn.

Thứ năm, 02/10/2014 - 05:46

Những điều chưa tiết lộ về MC Quốc Khánh
Những điều chưa tiết lộ về MC Quốc Khánh

Xuất hiện trong các bản tin Thể thao sau chương trình Thời sự 19h, BTV - MC Quốc Khánh trở thành gương mặt quen thuộc của khán giả cả nước nhưng ít ai biết rằng, đằng sau những shoot hình, Quốc Khánh phải đối diện với bao áp lực.

Thứ tư, 01/10/2014 - 02:38

"Càng già, tôi càng sợ sự cô đơn..."
"Càng già, tôi càng sợ sự cô đơn..."

(Dân trí) - Hôm nay (1/10) là Ngày Quốc tế Người cao tuổi. Hãy cùng ngắm nhìn những bức chân dung cận cảnh chụp người cao tuổi và lắng nghe những tâm tư, trăn trở của người già trên khắp thế giới…

Thứ tư, 01/10/2014 - 11:34

Khi MC truyền hình há miệng mắc... “sạn”
Khi MC truyền hình há miệng mắc... “sạn”

Năm 2013 được xem là năm “bùng nổ” thảm họa của các MC truyền hình. Lý do đơn giản, họ có thể nói hay, pha trò giỏi, nhưng đặt mình sai vị trí và bị phân tán tư tưởng, hoặc bông lơn quá đà, thành ra vô tình là “nhân vật ngô nghê của năm”.

Thứ tư, 01/10/2014 - 08:28

"Festival Âm nhạc mới Á-Âu 2014” quy tụ nhiều nghệ sĩ tài năng thế giới
"Festival Âm nhạc mới Á-Âu 2014” quy tụ nhiều nghệ sĩ tài năng thế giới

(Dân trí) - Lần đầu tiên tại Việt Nam, Festival Âm nhạc mới Á- Âu 2014 sẽ được tổ chức với quy mô quốc tế, quy tụ hàng trăm nhà soạn nhạc nổi tiếng của Việt Nam cũng như châu Á, châu Âu cùng hàng trăm nghệ sĩ biểu diễn.

Thứ tư, 01/10/2014 - 08:26

Phát hiện danh họa Leonardo da Vinci là người… hay thay đổi
Phát hiện danh họa Leonardo da Vinci là người… hay thay đổi

(Dân trí) - Một nhà khoa học người Pháp mới đây đã phát hiện ra một chi tiết quan trọng trong bức tranh nổi tiếng của danh họa Leonardo da Vinci, góp phần đưa lại nhiều hiểu biết về phong cách hội họa cũng như tính cách riêng của ông.

Thứ tư, 01/10/2014 - 06:00

Hội sách Hà Nội: “Thiên đường” sách giảm giá
Hội sách Hà Nội: “Thiên đường” sách giảm giá

(Dân trí) - Hàng trăm đầu sách được các đơn vị xuất bản đưa ra những mức giá hấp dẫn, giảm 30-70% giá bìa, bán sách 5.000 - 10.000 đồng/cuốn.
 >> Hội sách lớn nhất Hà Nội sẽ diễn ra tại Hoàng Thành Thăng Long
 >> Độc giả nhiều lứa tuổi tìm tới Hội sách Hà Nội 2014

Thứ tư, 01/10/2014 - 12:35

Á hậu Đỗ Vân Anh ngày ấy, bây giờ
Á hậu Đỗ Vân Anh ngày ấy, bây giờ

18 năm sau khi đoạt ngôi vị Á hậu, Đỗ Vân Anh giờ là một cán bộ cứng ngành ngân hàng. Chị chia sẻ kỷ niệm thi hoa hậu một thời và cuộc sống hiện tại, tương lai.

Thứ ba, 30/09/2014 - 05:06

Tùng Dương gây xúc động khi biểu diễn cùng cháu gái tác giả "Nơi đảo xa"
Tùng Dương gây xúc động khi biểu diễn cùng cháu gái tác giả "Nơi đảo xa"

(Dân trí) - Khi thể hiện ca khúc của nhạc sĩ Thế Song, “Nơi đảo xa” theo yêu cầu của khán giả trong liveshow “Mùa thu cho em” tối 29/9 tại Hà Nội, Tùng Dương đã bế cô cháu gái bé bỏng của vị nhạc sĩ lên sân khấu để cô bé…múa minh họa cho mình.

Thứ ba, 30/09/2014 - 05:04

Bật cười với những hóa thân của Mr. Bean trong hội họa kinh điển
Bật cười với những hóa thân của Mr. Bean trong hội họa kinh điển

(Dân trí) - Mr. Bean chưa bao giờ thôi đem lại những tiếng cười sảng khoái cho khán giả. Mới đây, nhân vật này lại trở thành tâm điểm của loạt tranh biếm họa khiến người xem… “cười đau ruột”.

Thứ ba, 30/09/2014 - 05:01

Ứng dụng đường cong trong thiết kế nội thất
Ứng dụng đường cong trong thiết kế nội thất

Có thể tương tác một cách vô thức với cảm xúc của con người, những đường cong ngày càng được ưa chuộng, nhất là trong những thiết kế sang trọng, có tính nghệ thuật cao - NTK nội thất Quách Thái Công chia sẻ.

Thứ ba, 30/09/2014 - 04:49

ĐÁNG QUAN TÂM
Bảo tàng Dân tộc học hấp dẫn thứ 4 Châu Á
Bảo tàng Dân tộc học hấp dẫn thứ 4 Châu Á

Trang web đánh giá chất lượng du lịch TripAdvisor vừa bình chọn Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam vào vị trí thứ 4 trong top 25 bảo tàng hấp dẫn nhất Châu Á năm 2014. Bảo tàng Dân tộc học cũng được đánh giá là bảo tàng hấp dẫn hàng đầu tại Việt Nam.

Thứ ba, 30/09/2014 - 10:18

Đằng sau những “ca ngộ độc” sách ngôn tình
Đằng sau những “ca ngộ độc” sách ngôn tình

Những cuốn sách ngôn tình (chủ yếu được dịch từ các tác phẩm Trung Quốc) đang được nhiều thanh, thiếu niên “săn lùng”. Rất nhiều tác phẩm thuộc thể loại này chứa đựng nội dung nhạy cảm, nguy hại đến tuổi trẻ và những cảm nhận về con người, cuộc sống.

Thứ ba, 30/09/2014 - 09:52

Giới trẻ “sốt” với bữa tiệc âm nhạc lớn nhất năm tại Việt Nam
Giới trẻ “sốt” với bữa tiệc âm nhạc lớn nhất năm tại Việt Nam

(Dân trí) - Gu nghe nhạc của giới trẻ thay đổi đã làm cho các show diễn nhạc Rock, DJ và Rap bất ngờ lên ngôi. Bắt đúng “sóng” của sinh viên, Lễ hội âm nhạc quốc tế Gió mùa diễn ra đầu tháng 10 quy tụ những DJ hàng đầu Việt Nam và khu vực và quốc tế...

Thứ ba, 30/09/2014 - 09:12

Kinh ngạc trước vở nhạc kịch của những diễn viên khiếm thính
Kinh ngạc trước vở nhạc kịch của những diễn viên khiếm thính

(Dân trí) - Khi rèm hạ xuống trên sân khấu của vở kịch “Mùa xuân thức dậy”, rất nhiều diễn viên sẽ không thể nghe được những tràng pháo tay mà khán giả dành cho họ.

Thứ ba, 30/09/2014 - 08:33

Đạo diễn Doãn Hoàng Giang tái xuất với “Cánh chim trắng trong đêm”
Đạo diễn Doãn Hoàng Giang tái xuất với “Cánh chim trắng trong đêm”

(Dân trí) - Đạo diễn kỳ cựu nổi tiếng của làng sân khấu Việt, Doãn Hoàng Giang vừa cùng Nhà hát chèo Hà Nội hoàn thành vở diễn mới “Cánh chim trắng trong đêm” chào mừng kỷ niệm 60 năm Giải phóng Thủ đô.

Thứ ba, 30/09/2014 - 08:30

Khi phụ nữ kể chuyện phụ nữ bằng… nhiếp ảnh
Khi phụ nữ kể chuyện phụ nữ bằng… nhiếp ảnh

(Dân trí) - Triển lãm ảnh “Tầm nhìn phụ nữ” bao gồm những bức ảnh do phụ nữ thực hiện, để nói về cuộc sống của phụ nữ trên khắp thế giới.

Thứ ba, 30/09/2014 - 06:30

Nghệ sĩ nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú phải trung thành với Tổ quốc
Nghệ sĩ nhân dân, Nghệ sĩ ưu tú phải trung thành với Tổ quốc

(Dân trí) - Chính phủ vừa ban hành Nghị định quy định về xét tặng danh hiệu "Nghệ sĩ nhân dân", "Nghệ sĩ ưu tú". Điều kiện đầu tiên để ứng viên được xem xét tặng danh hiệu là phải trung thành với tổ quốc XHCN.

Thứ ba, 30/09/2014 - 12:23

Truyền hình thực tế, cứ “hot” là có thể làm giám khảo
Truyền hình thực tế, cứ “hot” là có thể làm giám khảo

Nhiều nhà sản xuất chương trình truyền hình thực tế (THTT) đang cố tình đưa các giám khảo “không liên quan” ngồi vào “ghế nóng”, khiến chương trình dù được đầu tư hoành tráng nhưng bị khán giả “ném đá”, “quay lưng”, và giám khảo THTT cũng trở nên bát nháo...

Thứ hai, 29/09/2014 - 03:17

Tranh Van Gogh có giá hơn… 1 nghìn tỉ đồng
Tranh Van Gogh có giá hơn… 1 nghìn tỉ đồng

(Dân trí) - Một bức tranh tĩnh vật của danh họa người Hà Lan Vincent Van Gogh, được vẽ chỉ vài tuần trước khi ông tự tử, sắp được đem ra bán đấu giá trong mùa thu này và được kỳ vọng sẽ đạt mức giá 30 triệu bảng Anh (hơn 1 nghìn tỉ đồng).

Thứ hai, 29/09/2014 - 03:05

Học viện tiên cá đầu tiên trên thế giới
Học viện tiên cá đầu tiên trên thế giới

(Dân trí) - Nếu bạn đã chán đi trên mặt đất bằng hai chân, bạn có thể thử biến thành một… nàng tiên cá hoặc một chàng người cá. Hiện tại, đã có Học viện Tiên cá đầu tiên được mở ra tại Châu Âu.

Thứ hai, 29/09/2014 - 11:16

Phim góp mặt của Lưu Diệc Phi đột ngột hoãn chiếu vô thời hạn ở Trung Quốc
Phim góp mặt của Lưu Diệc Phi đột ngột hoãn chiếu vô thời hạn ở Trung Quốc

(Dân trí) - Bộ phim “Outcast” đã bị Trung Quốc hoãn chiếu vô thời hạn mà không đưa ra bất cứ một lý do cụ thể nào. Đây là bộ phim hợp tác giữa Mỹ - Canada - Trung Quốc và có sự tham gia của “ngọc nữ” Lưu Diệc Phi, tài tử Nicolas Cage.

Thứ hai, 29/09/2014 - 09:42

Hương Dung "Chạy án" và cú sốc vỡ nợ
Hương Dung "Chạy án" và cú sốc vỡ nợ

"Khi phát hiện họ bị vỡ nợ tôi gần như suy sụp hoàn toàn. Bên ngoài cố gượng cười, hàng ngày vẫn đi làm nhưng đêm về thì không ngủ được vì nghĩ đến khoản tiền lớn bị mất", diễn viên Hương Dung nhớ lại.

Thứ hai, 29/09/2014 - 08:00