Thứ Bảy 25/01/2020 - 09:06

Ba ngày Tết và mâm cỗ Tết

Dân trí Mâm cỗ Tết trước tiên được dâng cúng tổ tiên. Sau đó cả nhà quây quần bên mâm cỗ, đầm ấm, sum vầy trong không khí rạo rực của mùa xuân, nâng ly rượu chúc nhau một năm mới ấm no hạnh phúc với bao điều tốt đẹp.

Tục ngữ Việt Nam có câu“Đói giỗ cha, no ba ngày Tết”. Nhiều người cho rằng, vì phải thực hiện nghi lễ cúng bái, tiếp đón khách, lại thêm khách đến ăn giỗ nhiều hơn dự kiến… nên mới bị đói vào ngày giỗ cha; trong khi Tết, nhà nào cũng có cỗ, đi đâu cũng được mời ăn… nên no đủ. Tuy nhiên, giải thích như vậy là chưa thấy hết được ý nghĩa và tầm quan trọng của cái Tết trong tâm thức người Việt.

Ngày giỗ cha rất quan trọng. Nhưng giỗ cha không dứt khoát phải cỗ bàn thịnh soạn. Gặp năm mùa màng thất bát, đói kém, chiến tranh, loạn lạc... thì ngày giỗ cha, có khi chỉ có nén hương, chén nước, bát cơm, quả trứng để tưởng nhớ. Bởi tín ngưỡng thờ cúng của người Việt không câu nệ mâm cao cỗ đầy, “Bắt thiếu giỗ, không ai bắt cỗ lưng”. Thế nhưng ba ngày Tết lại là chuyện khác. Người ta có thể túng thiếu, quanh năm nhịn đói, nhịn thèm, nhưng ba ngày Tết cũng phải chạy vạy bằng được để ít nhất không được ăn ngon, cũng phải ăn no, hoặc có gì đó khác ngày thường. Bởi ngày Tết, ăn còn để lấy may cho cả năm.

Ba ngày Tết và mâm cỗ Tết - 1

Minh họa: Toma Nguyễn

Tết không chỉ ý nghĩa với người sống mà còn với cả ông bà, tổ tiên, quê hương, xóm làng. Người tha hương nơi góc biển chân mây, ngày giỗ cha có khi đành ngậm ngùi vọng bái; nhưng năm hết Tết đến thì nỗi sầu xa xứ bỗng trỗi dậy, thôi thúc người ta tìm mọi cách để trở về với quê hương bản quán, nơi có gia đình họ hàng, có ông bà tổ tiên.

Ăn Tết được hiểu bao gồm tất cả những nghi lễ, hoạt động vui chơi, thăm viếng, chúc tụng trong ba ngày Tết… Tuy nhiên, quan trọng nhất và được chờ đợi nhất vẫn là ăn Tết với nghĩa quây quần bên mâm cỗ Tết mà tận hưởng thành quả lao động của cả một năm vất vả cực nhọc, một nắng hai sương.

Tục ngữ có câu “Đi cày ba vụ không đủ ăn Tết ba ngày”. Quả vậy! Trong Đất lề quê thói ông Nhất Thanh đã phải thốt lên: “Ta ăn Tết ba ngày mà có thể nói là sắm sửa Tết gần cả năm cũng không phải là ngoa”. Léopold Cadière (1869-1955), một Học giả Pháp rất am hiểu phong tục tập quán, tâm lý của người Việt cũng nhận xét: “Đối với tất cả mọi người, ngay cả nhà nghèo, trong ngày Tết phải dâng cho ông bà tổ tiên những gì thịnh soạn nhất. Có người vì những ngày ấy mà mang nợ suốt năm, thế mà họ vẫn bằng lòng: trước hết để dâng cúng tổ tiên và bắt đầu năm mới với bụng phủ phê no đầy”.

Xưa kia, đời sống kinh tế vô cùng khó khăn. Quanh năm lao động quần quật, cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc. Thế nên, người ta phải làm lụng chịu thương chịu khó, dành dụm, thiếu thốn quanh năm để dồn cho mâm cỗ ba ngày Tết.

Lúa nếp cho năng suất thấp, hao cơm, nên ruộng đất được ưu tiên cấy lúa tẻ làm lương thực hàng ngày. Thường mỗi nhà chỉ dám dành dăm ba thước đất nhỏ hẹp để gieo cấy lúa nếp, rồi chia ra để sử dụng một cách dè xẻn trong các dịp giỗ chạp, lễ tiết, khách khứa trong năm. Còn lại, nếp phải để dành cho nồi bánh chưng - một trong những món chủ đạo (nếu không nói là quan trọng nhất) - chỉ xuất hiện mỗi năm một lần vào ba ngày Tết.

Con lợn xưa kia được xem là hũ tiết kiệm. Giống lợn ta vóc dáng vốn đã bé nhỏ, lại nuôi theo kiểu ăn theo người. Tí nước vo gạo, cám gạo, cơm thừa canh cặn lấy phép, còn lại chủ yếu lợn ăn rau bèo, nên càng chậm lớn. Sớm tối chăm bẵm, nhưng mỗi tháng lợn chỉ tăng được một vài cân là chuyện thường. Có khi lợn đã hết sức lớn, nhưng chưa đến Tết, thì người ta vẫn tiếp tục nuôi để dành. Đàn gà trống thiến chuẩn bị từ đầu năm, đã lớn đẹp như tranh, cũng phải để cuối năm, con thì bán bớt lấy tiền sắm Tết, con thì làm cỗ. Để có cá tát ao ăn Tết, thì ngày thường cũng phải ăn dè. Đến như mấy ống đậu xanh, khóm gừng, củ dong, hay mấy cái gộc tre, khúc củi nấu bánh chưng, rồi đồng tiền mua lá dong, bó lạt gói bánh…, cũng phải dành dụm, dồn góp dần mới làm nên cái Tết, mâm cỗ Tết.

Mâm cỗ Tết trước tiên được dâng cúng tổ tiên. Sau đó cả nhà quây quần bên mâm cỗ, đầm ấm, sum vầy trong không khí rạo rực của mùa xuân, nâng ly rượu chúc nhau một năm mới ấm no hạnh phúc với bao điều tốt đẹp.

 “Mùng ba ăn rốn, mùng bốn ngồi không”. Có người cho rằng, câu tục ngữ này phê phán thói ăn tiêu hoang phí, không biết lo xa. Nhưng thực ra, ý dân gian không phải vậy.

Mồng ba là ngày cuối cùng của Tết nên còn bao nhiêu đồ ăn thì tổng kết cho hết, gọi là “ăn rốn”. Sang mồng bốn hết Tết! Người ta lại trở về với những công việc và lo toan thường ngày. Thế nên dân gian còn có câu “Sau ba ngày Tết là hết trơ trơ, Ông Vải ngồi chờ đến Tết năm sau...”

Hàng ngàn năm qua, dù thanh bình yên vui hay chiến tranh khốn khổ, mỗi năm một lần, ba ngày Tết và mâm cỗ Tết sum họp gia đình vẫn đến rạo rực, tươi mới như mùa Xuân đất trời, thắp sáng niềm hy vọng vào ngày mai trong lòng muôn người, muôn nhà... bất kể sang giàu hay nghèo khó...

Hoàng Tuấn Công

Trích “Nhâm Nhi Tết”- NXB Kim Đồng

MỚI NHẤT
Bốn “mỹ nhân màn ảnh” Việt Nam gửi lời chúc Tết độc giả báo Dân trí
Bốn “mỹ nhân màn ảnh” Việt Nam gửi lời chúc Tết độc giả báo Dân trí

(Dân trí) - NSND Thu Hà, NSND Lan Hương, diễn viên Thuý Hà, Thanh Hương… đã gửi những lời chúc tốt đẹp nhất đến Ban biên tập và độc giả của báo Dân trí. Các nghệ sĩ cũng gửi lời cảm ơn khán giả gần xa đã ủng hộ họ trong các vai diễn và dự án phim.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 02:46

Ký ức Tết xưa vừa buồn cười vừa cảm động của 2 MC nổi tiếng VTV
Ký ức Tết xưa vừa buồn cười vừa cảm động của 2 MC nổi tiếng VTV

(Dân trí) - Nếu MC Mỹ Lan nhớ nhất ngày Tết được về quê, tham gia “ngày hội” mổ lợn vào ngày 29 Tết, nhớ món nem nắm Giao Thủy, quả trứng gà vàng rộm, ngọt bùi thì  MC Lê Anh lại nhớ đến chuyện được lì xì, ăn mứt Tết và dại dột đem… hong pháo trên bếp tổ ong.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 02:32

Chuyện về “ông vua hoạt hình” sáng tạo ra nhân vật chuột nổi tiếng nhất thế giới
Chuyện về “ông vua hoạt hình” sáng tạo ra nhân vật chuột nổi tiếng nhất thế giới

(Dân trí) - “Ông vua hoạt hình” Walt Disney (1901 - 1966) chính là “cha đẻ” của nhân vật chuột Mickey. Giờ đây, Mickey đã hơn… 90 tuổi và là nhân vật nổi tiếng thế giới, vậy nhưng có thời, chuột Mickey bị coi là ý tưởng ngớ ngẩn.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 09:37

“Vui Tết cổ truyền cùng siêu ứng dụng 9999 Tết”
“Vui Tết cổ truyền cùng siêu ứng dụng 9999 Tết”

(Dân trí) - Theo anh Quách Ninh Tùng, Trưởng nhóm nghiên cứu ứng dụng 9999 Tết của AIC cho biết: “Ứng dụng đã nhận được cảm tình và đón đợi của hàng ngàn người tải sử dụng”.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 06:46

Tuấn Tú: “Năm tuổi chưa bao giờ đáng sợ như lo nghĩ của nhiều người”
Tuấn Tú: “Năm tuổi chưa bao giờ đáng sợ như lo nghĩ của nhiều người”

(Dân trí) - Năm vừa qua được xem là một năm “đại thành công” của Tuấn Tú sau gần 10 năm xa vắng màn ảnh. Năm nay, mặc dù là năm tuổi nhưng nam diễn viên hết sức lạc quan và không nghĩ ngợi quá nhiều đến những điều tiêu cực.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 06:21

Ca sĩ Trọng Tấn: “Tôi từng được lì xì ngay tại sân khấu”
Ca sĩ Trọng Tấn: “Tôi từng được lì xì ngay tại sân khấu”

(Dân trí) - Nam ca sĩ chia sẻ về những vất vả của người nghệ sĩ khi biểu diễn phục vụ khán giả ngày Tết và cả những niềm vui, sự xúc động, những kỷ niệm không thể nào quên...

Chủ nhật, 26/01/2020 - 06:14

Năm Canh Tý, gặp những chú chuột thống trị màn ảnh thế giới
Năm Canh Tý, gặp những chú chuột thống trị màn ảnh thế giới

(Dân trí) - Trong cuộc sống thường nhật, hẳn không nhiều người yêu thích loài chuột, nhưng trên màn ảnh, chuột bỗng trở thành nhân vật dễ thương, được công chúng yêu mến.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 06:11

Mùng 1 Tết, người dân chen chân dâng hương ở ngôi đền linh thiêng bậc nhất xứ Nghệ
Mùng 1 Tết, người dân chen chân dâng hương ở ngôi đền linh thiêng bậc nhất xứ Nghệ

(Dân trí) - Ngay trong ngày mùng 1 Tết, rất đông người dân, du khách thập phương đã đổ về đền Cờn, ngôi đền được mệnh danh linh thiêng nhất xứ Nghệ để du xuân và dâng hương cầu mong những điều tốt đẹp, bình an.

Chủ nhật, 26/01/2020 - 05:38

MC Mỹ Vân: “Tết ngày bé giờ nhớ lại vẫn cay cay nơi sống mũi...”
MC Mỹ Vân: “Tết ngày bé giờ nhớ lại vẫn cay cay nơi sống mũi...”

(Dân trí) - “Tôi leo tót lên pooc - ba - ga xe đạp của bố, ngồi chễm chệ trên đó, mẹ và anh trai tôi ngồi phía sau còn bố là người lái, đưa cả gia đình tới với giấc mơ: được ăn thịt gà. Lúc đó tôi sung sướng lắm, nhưng giờ mỗi lần nghĩ lại vẫn thấy cay cay nơi sống mũi”, MC Mỹ Vân chia sẻ.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 04:20

Vạn người nô nức trẩy hội chợ Gò lúc mờ sáng mồng 1 Tết ở Bình Định
Vạn người nô nức trẩy hội chợ Gò lúc mờ sáng mồng 1 Tết ở Bình Định

(Dân trí) - Chợ Gò ở thị trấn Tuy Phước, huyện Tuy Phước (tỉnh Bình Định) chỉ họp duy nhất vào ngày mồng 1 Tết âm lịch nhưng thu hút hàng vạn người dân, du khách đến mua lộc cầu may và vui xuân.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 02:36

Clip: Đàn chim sáo tạo thành hình trái tim trên bầu trời
Clip: Đàn chim sáo tạo thành hình trái tim trên bầu trời

(Dân trí) - Đoạn clip dưới đây cho thấy hình ảnh đàn chim sáo bay lượn trên bầu trời tạo thành hình trái tim.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 02:33

Clip: Nếu đã rảnh rang việc nhà, hãy thử “căng mắt” tìm… tắc kè hoa
Clip: Nếu đã rảnh rang việc nhà, hãy thử “căng mắt” tìm… tắc kè hoa

(Dân trí) - Hãy thử tìm những chú tắc kè hoa trong đoạn clip dưới đây. Loài bò sát rất giỏi ẩn mình này có thể khiến bản thân trở nên vô hình đến mức ngoạn mục như thế nào?

Thứ bảy, 25/01/2020 - 10:20

ĐÁNG QUAN TÂM
Nghệ sĩ Tự Long, Quang Thắng, Vân Dung chúc mừng năm mới độc giả Dân trí
Nghệ sĩ Tự Long, Quang Thắng, Vân Dung chúc mừng năm mới độc giả Dân trí

(Dân trí) - Nhân dịp năm mới Canh Tý, nghệ sĩ Tự Long, Quang Thắng, Vân Dung thay mặt cho dàn nghệ sĩ tham gia chương trình “Gặp nhau cuối năm 2020” gửi đến Ban biên tập và độc giả của báo Dân trí những lời chúc mừng tốt đẹp.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 07:42

Hình tượng chuột trong đời sống văn hóa Á Đông
Hình tượng chuột trong đời sống văn hóa Á Đông

(Dân trí) - Chuột là loài vật không xa lạ trong đời sống, đặc biệt là trong nền văn minh lúa nước. Trong văn hóa Á Đông, chuột là linh vật đứng đầu trong 12 con giáp, đại diện cho những người tuổi Tý.

Thứ bảy, 25/01/2020 - 07:35

Nhiều khán giả thất vọng với “Gặp nhau cuối năm” phiên bản mới
Nhiều khán giả thất vọng với “Gặp nhau cuối năm” phiên bản mới

(Dân trí) - Ngay khi chương trình “Gặp nhau cuối năm” phiên bản mới đang phát sóng, nhiều khán giả đã bày tỏ sự thất vọng trên mạng xã hội vì chương trình chưa đủ sức hấp dẫn và thú vị.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 11:54

NTK Đỗ Trịnh Hoài Nam tự tay vào bếp, trang trí nhà cửa đón Tết
NTK Đỗ Trịnh Hoài Nam tự tay vào bếp, trang trí nhà cửa đón Tết

(Dân trí) - Chỉn chu nghiêm túc trong công việc nhưng nhà thiết kế (NTK) Đỗ Trịnh Hoài Nam ngoài đời thường là người thân thiện, gần gũi và yêu cái đẹp.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 11:59

Nếu như Van Gogh có một cuộc đời đẹp đẽ và tươi vui…
Nếu như Van Gogh có một cuộc đời đẹp đẽ và tươi vui…

(Dân trí) - Họa sĩ hoạt họa người Iran - Alireza Karimi Moghaddam từ khi còn nhỏ đã yêu thích những tác phẩm và câu chuyện về cuộc đời của họa sĩ người Hà Lan Vincent Van Gogh (1853 - 1890). Những tác phẩm của ông cũng như cuộc đời ông đã truyền cảm hứng cho Alireza.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 08:57

Ca sĩ Khánh Linh: “Đưa mẹ chồng đi du lịch vào dịp Tết”
Ca sĩ Khánh Linh: “Đưa mẹ chồng đi du lịch vào dịp Tết”

(Dân trí) - “Mẹ chồng tôi rất tân tiến, rất hiểu công việc của các con. Bản thân cụ cũng nói rằng, Tết này sẽ đi du lịch. Thay vì lúc nào cũng túi bụi trong bếp, nhiều người lớn tuổi cũng đã có những sự thay đổi, muốn hưởng không khí Tết du xuân”, ca sĩ Khánh Linh chia sẻ.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 08:53

Những cái Tết không bao giờ quên của cặp đôi Danh Tùng - Mỹ Lan
Những cái Tết không bao giờ quên của cặp đôi Danh Tùng - Mỹ Lan

(Dân trí) - Đối với Danh Tùng - Mỹ Lan, Tết là dịp sum vầy, đoàn viên và dành trọn cho gia đình. Trong ký ức của họ, những cái Tết đáng nhớ vẫn luôn được lưu giữ trong “kho” kỷ niệm ngọt ngào.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 08:49

“Hoa sen dưới ánh trăng” trình diễn thành công tại Mỹ
“Hoa sen dưới ánh trăng” trình diễn thành công tại Mỹ

(Dân trí) - Tác phẩm “Hoa sen dưới ánh trăng” (Lotus In the Moonlight) viết cho violin và piano của nhạc sĩ Đặng Hồng Anh đã được trình diễn thành công trước khán giả Mỹ vào ngày 11/1 tại Viện bảo tàng Nghệ thuật Đương đại và ngày 12/1 tại Nhà hát Lancaster, bang Texas, Mỹ.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 08:00

Diệu Hương thổn thức khi lần đầu tiên đón Tết Việt trên đất Mỹ
Diệu Hương thổn thức khi lần đầu tiên đón Tết Việt trên đất Mỹ

(Dân trí) - Lần đầu tiên đón Tết Việt trên đất Mỹ, Diệu Hương thú nhận rất nhớ không khí rộn ràng những ngày xuân quê nhà. Bởi lẽ đó mà cả gia đình cô cố gắng để có được những không khí đậm đặc hồn Việt nhất nơi xứ người trong 3 ngày Tết.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 07:34

Clip: “Hết hồn” với chú chuột... dọa mèo sợ chết khiếp
Clip: “Hết hồn” với chú chuột... dọa mèo sợ chết khiếp

(Dân trí) - Đoạn clip dưới đây ghi lại tình huống hy hữu khi một chú chuột quá táo tợn tới mức... nhảy xổ vào một chú mèo và khiến chú mèo hoảng hồn. Đoạn clip về “cuộc đụng độ lạ lùng” được ghi lại trong sân của một gia đình.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 07:31

Bình Định: Xuất hiện nhiều biểu tượng linh vật năm Canh Tý
Bình Định: Xuất hiện nhiều biểu tượng linh vật năm Canh Tý

(Dân trí) - Biểu tượng linh vật tỉnh Bình Định Xuân Canh Tý 2020 thể hiện những nét đặc trưng của địa phương này và khát vọng về một năm ấm no, sung túc trong nhân dân.

Thứ sáu, 24/01/2020 - 06:52

Mất một con gà, đưa nhau ra tòa, chủ gà được đền bù... 16 triệu đồng
Mất một con gà, đưa nhau ra tòa, chủ gà được đền bù... 16 triệu đồng

(Dân trí) - Bà Ute Milosevic đã bị mất cô gà mái Sieglinde sau khi nhà hàng xóm thả chó chạy rông sang vườn nhà bà khiến gà Sieglinde gặp nạn. Sự việc sau đó được đưa ra tòa và chủ chó phải đền cho bà Ute 615 euro (tương đương gần 16 triệu đồng), bởi gà mái Sieglinde là một... "diễn viên".

Thứ năm, 23/01/2020 - 02:56