Vì sao liên tiếp xuất hiện mưa đá to như bóng tennis, quả trứng gà?

Chiều 4/5, trao đổi với phóng viên Dân trí về các diễn biến thời tiết cực đoan thời gian qua, ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết chỉ riêng chiều tối và đêm 2/5, dông lốc, mưa đá đã xảy ra tại hàng loạt tỉnh, thành tại miền Bắc như: Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên và Hà Nội.

Đến chiều tối và đêm 3/5, hiện tượng này tiếp tục được ghi nhận thêm tại Nghệ An, Hà Tĩnh. Ngoài dông lốc, mưa đá, từ chiều tối 2/5 đến sáng 4/5, Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ cũng xuất hiện mưa dông diện rộng, cục bộ có nơi mưa to đến rất to.

Một số điểm ghi nhận lượng mưa lớn như: Tân Pheo (Phú Thọ) 171mm, Lâm Thao (Phú Thọ) 168mm, Kỳ Giang (Hà Tĩnh) 156mm.

Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, mưa dông, lốc, sét thường xuất hiện trong giai đoạn giao mùa, nhất là tháng 4-5 và tháng 9-10 tại miền Bắc. Đây không phải hiện tượng bất thường, cũng không hiếm gặp.

Song trong đợt mưa đầu tháng 5 năm nay, mưa đá xuất hiện tập trung ở cả miền núi, trung du và đồng bằng là điều hiếm gặp.

Lý giải về điều này, ông Nguyễn Văn Hưởng cho biết những ngày qua, khu vực Bắc Bộ duy trì trạng thái nóng ẩm, ban ngày có nắng, làm tích lũy năng lượng đối lưu trong khí quyển.

Trên cao tồn tại rãnh thấp trong đới gió tây mạnh ở độ cao khoảng 5.000m. Cùng thời điểm, phía Bắc có bộ phận không khí lạnh yếu dịch chuyển xuống phía Nam, nén rãnh áp thấp đi qua Bắc Bộ.

Vào chiều tối, khi nhiệt độ tăng cao, khối không khí nóng ẩm bị đẩy bốc lên mạnh, hình thành các đám mây dông phát triển nhanh theo chiều thẳng đứng.

Trong môi trường khí quyển bất ổn định lớn, dòng khí đi lên mạnh giữ các hạt băng trong mây dông lâu hơn, khiến chúng lớn dần trước khi rơi xuống.

“Nếu các hạt băng tan hết trước khi chạm đất sẽ tạo thành mưa thông thường. Nếu không kịp tan hết, chúng sẽ rơi xuống mặt đất và tạo thành mưa đá”, ông Hưởng phân tích.

Với những trận mưa đá có kích thước lớn, hạt đá cỡ quả trứng gà hoặc bóng tennis như ghi nhận tại Phú Thọ, Thái Nguyên, chuyên gia cho rằng nguyên nhân là dòng khí đi lên trong mây dông rất mạnh, giúp hạt băng tồn tại lâu hơn và phát triển kích thước lớn hơn.

Về xu thế thời tiết thời gian tới, ông Nguyễn Văn Hưởng dự báo nắng nóng sẽ xuất hiện nhiều hơn, gay gắt hơn so với trung bình nhiều năm. Mưa và bão năm nay có thể ít hơn năm 2025 nhưng các hiện tượng dông lốc, mưa đá trong giai đoạn chuyển mùa và mưa lớn cục bộ vẫn có nguy cơ xuất hiện nhiều.

Đáng chú ý, mưa cục bộ với cường độ lớn trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị, đặc biệt tại khu vực miền núi, nơi có địa hình dốc.

Theo dự báo, khoảng ngày 8-9/5, một đợt không khí lạnh mới có thể tác động đến miền Bắc. Do đó, khu vực này tiếp tục có khả năng xảy ra mưa dông vào cuối tuần, kèm nguy cơ tố lốc, mưa đá và gió giật mạnh.

Ngoài ra, trong khoảng ngày 5-7/5, khu vực phía nam cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cũng có khả năng xuất hiện mưa rào, dông diện rộng. Thời gian mưa tập trung từ chiều đến tối. Trong mưa dông, người dân cần đề phòng lốc, sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Ông Hưởng khuyến cáo, mưa đá là hiện tượng quy mô nhỏ, thường đi kèm các trận dông mạnh trong giai đoạn chuyển mùa.

Người dân có thể nhận biết nguy cơ qua một số dấu hiệu như bầu trời xuất hiện mây dông phát triển mạnh, không khí chuyển nhanh từ oi nóng sang mát lạnh, gió giật mạnh, mưa rào lớn kèm sấm sét.

Khi xuất hiện những dấu hiệu này, người dân nên nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, hạn chế di chuyển ngoài trời, tránh trú dưới cây lớn, cột điện, biển quảng cáo hoặc công trình tạm.

Khi xảy ra mưa đá, người dân nên ở trong nhà, đóng kín cửa, tránh xa cửa kính để hạn chế nguy cơ kính vỡ gây thương tích. Với gió giật mạnh người dân cần chằng chống các vật dụng dễ bị gió cuốn, không đứng gần khu vực có nguy cơ sập đổ.

Ngoài ra, khi có sét, người dân cần tắt các thiết bị điện không cần thiết, hạn chế sử dụng điện thoại ngoài trời nhằm giảm nguy cơ bị sét đánh.