Căn nhà nhỏ nơi vợ chồng ông Phạm Văn Nghinh (SN 1944) sinh sống nằm nép mình trên đường Lý Thường Kiệt, phố Hàn Thuyên, phường Hoa Lư (Ninh Bình). Khách đến chơi không khó để tìm vì bên ngoài ông treo tấm biển ghi tên mình và số điện thoại. Trong phòng khách rộng khoảng 50m2, gia chủ treo đầy những bức ảnh kỷ niệm về đời quân ngũ của mình.

Tuổi ngoài 80 nhưng ông Nghinh vẫn rất khỏe mạnh, minh mẫn, tác phong nhanh nhẹn như người y sĩ quân y năm nào từng tham gia khắp các chiến trường đỏ lửa. Ông bảo: "Rời quân ngũ bao năm rồi nhưng tác phong người lính đã ngấm vào xương thịt. Tuổi cao nhưng ngày nào tôi cũng tập thể dục để rèn luyện, nâng cao sức khỏe".

Nhìn dáng người nhỏ nhắn của ông Nghinh, ít ai biết được người y sĩ này từng lăn lộn khắp các chiến trường từ trong Nam, ngoài Bắc. Khi vừa tròn 20 tuổi, chàng trai quê xã Khánh Trung, tỉnh Ninh Bình xung phong lên đường nhập ngũ theo tiếng gọi của Tổ quốc để cống hiến tuổi thanh xuân tươi đẹp của mình cho đất nước.

"Sau khi được huấn luyện tại Đại đội 9, Tiểu đoàn 6, Trung Đoàn 148, Sư đoàn 316, Quân khu Tây Bắc, tôi được đơn vị cử đi học y sĩ và trở thành chiến sĩ quân y. Chiến trường tôi tham gia đầu tiên là cùng đồng đội làm nhiệm vụ quốc tế tại Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng (Lào). Kết thúc nhiệm vụ tại đây, năm 1966 tôi trở lại Tây Bắc và được cử về công tác tại Quân y xá Trung đoàn 354", ông Nghinh nhớ lại.

Người cựu binh kể tiếp, các chiến dịch, mặt trận lớn sau đó ông từng tham gia chiến đấu như: Mặt trận phía Tây năm 1966, Chiến dịch đường 9 - Khe Sanh năm Mậu Thân 1968 và Hà Nội - Điện Biên phủ trên không năm 1972. Đây đều là những chiến trường khốc liệt, ông tham gia chiến đấu và làm nhiệm vụ bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cho các tướng lĩnh, chỉ huy các chiến trường.

Các trận đánh khốc liệt đã tôi luyện cho ông Nghinh bản lĩnh vững vàng, sẵn sàng chiến đấu, không chịu khuất phục trước bất cứ kẻ thù nào. "Khói lửa đạn bom đã rèn luyện cho tôi bản lĩnh người lính Cụ Hồ, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì Tổ quốc thân yêu", ông Nghinh nói.

Khi được hỏi về ký ức những ngày chiến đấu trong Trại Davis, mắt ông Nghinh bừng sáng. Có lẽ trong đời binh nghiệp, quãng thời gian tham gia chiến đấu tại đây để lại cho ông nhiều dấu ấn đặc biệt. "Tham gia chiến đấu trong Trại Davis là một nhiệm vụ đặc biệt ở đơn vị đặc biệt", ông Nghinh nhấn mạnh.

Dù thời gian tham chiến trong Trại Davis đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng y sĩ Phạm Văn Nghinh vẫn nhớ như in, kể tường tận đến từng chi tiết. Tất cả được ông lưu nhớ lại đều là những câu chuyện chiến đấu kiên cường "trong lòng địch" trên mặt trận ngoại giao của quân ta để tạo nên một "Pháo đài Davis" khó có thể sụp đổ.

"Đầu năm 1973, khi đang là Chủ nhiệm Nhà mổ của Quân y xá Trung đoàn 354, tôi nhận được lệnh lên đường vào Sài Gòn tham gia phục vụ Đoàn đại biểu quân sự Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (Đoàn A) để cùng với Đoàn đại biểu Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam (Đoàn B), yêu cầu Mỹ và Việt Nam Cộng hòa thực thi các điều đã ký trong Hiệp định Paris", ông Nghinh nhớ lại.

Ngày nhận nhiệm vụ lên đường vào miền Nam, ông Nghinh chỉ kịp gặp người vợ trẻ từ quê Ninh Bình lên Hà Nội thăm ít phút. Ông dặn dò vợ trước khi chia xa vì sợ không còn có ngày trở về. Ông cũng đưa cho vợ chiếc xe đạp để đem về quê đi lại, sau đó nhanh chóng khăn gói ra sân bay cho kịp giờ đi cùng phái đoàn.

Trại Davis - nơi từng là trại lính của quân đội Mỹ, nằm gần sát phía Tây Nam sân bay Tân Sơn Nhất - được chọn là nơi làm việc của 4 phái đoàn: Chính phủ Việt Nam Cộng hòa, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Mỹ và Việt Nam Cộng hòa, thực hiện đối thoại, ngoại giao tiền phương, giám sát việc thực hiện Hiệp định Paris.

"Hiệp định Paris ký ngày 27/1/1973 về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam. Hiệp định gồm 9 chương, 23 điều với những nội dung chủ yếu là: Hoa Kỳ cùng các nước khác cam kết tôn trọng độc lập, chủ quyền thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của nước Việt Nam; Hoa Kỳ hoàn toàn chấm dứt chiến tranh xâm lược, chấm dứt sự dính líu về quân sự và can thiệp vào nội bộ của miền Nam Việt Nam; tôn trọng quyền tự quyết và bảo đảm các quyền tự do dân chủ của nhân dân miền Nam Việt Nam", chiến sĩ quân y nhắc lại.

Ông chia sẻ tiếp, Hiệp định Paris không chỉ là thắng lợi trên bàn đàm phán mà còn mở ra một giai đoạn đấu tranh mới, trên cả ba mặt trận chính trị, quân sự và ngoại giao, nhằm giám sát và đảm bảo các điều khoản được thực thi nghiêm chỉnh. Vì thế, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Chính phủ Việt Nam Dân chủ cộng hòa yêu cầu phía Mỹ và Việt Nam Cộng hòa phải thực hiện nghiêm Hiệp định lịch sử này.

Những ngày ở trại Davis, ông Nghinh được giao nhiệm vụ chính là theo dõi, chăm sóc sức khỏe cho các lãnh đạo, cán bộ, chiến sĩ quân ta. Một nhiệm vụ tưởng chừng đơn giản nhưng lại rất phức tạp khi phái đoàn ta (phái đoàn A và B) liên tiếp bị phía địch gây khó khăn bằng đủ các chiêu trò.

"Chúng biến Trại Davis thành “trại giam lỏng” phái đoàn A và B. Xung quanh trại chúng đào hào nước sâu, tường kiên cố rào kín bằng nhiều lớp dây thép gai. Bên ngoài, chúng dựng các tháp canh cho lính chĩa súng vào trại suốt ngày đêm để giám sát, khủng bố tinh thần quân ta. Chưa hết, máy nghe lén được chúng đặt ngầm, ngụy trang khắp các nơi trong trại", ông Nghinh kể.

Không những thế, phía Việt Nam Cộng hòa và Mỹ còn thường xuyên khủng bố về tinh thần để gây sức ép cho phái đoàn ta. Chúng  dùng các chiêu trò nhằm phá hoại và cản trở việc thực thi Hiệp định Paris. Việc cắt nước, cúp điện diễn ra thường xuyên, chúng muốn đẩy phái đoàn ta vào tình thế khó khăn chồng chất.

"Tất cả các chiêu trò của kẻ địch đã không thể làm lung lay được ý chí quân ta. Chúng cắt nước, phái đoàn ta cho người đào giếng lấy nước ngầm. Chúng cắt điện, ta dùng nến đèn dầu thắp sáng để sinh hoạt. Ta đào một hệ thống hầm hào bên dưới các lán trại để đối phó với bom đạn kẻ thù. Phái đoàn ta chủ động, sẵn sàng biến Trại Davis thành “Pháo đài bất khả xâm phạm", ông Nghinh kể tiếp.

Khi nhắc đến nhiệm vụ của mình ở Trại Davis, ông Nghinh khiêm tốn: “Tôi chỉ góp phần nhỏ thôi". Ông kể, tất cả nguồn thực phẩm cung cấp cho phái đoàn ta đều được ông kiểm tra kỹ lưỡng. Loại nào không đảm bảo y sĩ Nghinh cho loại bỏ ngay và yêu cầu họ phải cung cấp đúng, đủ, đảm bảo. Thức ăn khi nấu chín, ông yêu cầu cắt một khẩu phần riêng ra để kiểm tra độc tố, đảm bảo an toàn mới cho toàn quân sử dụng.

Theo ông Nghinh, tất cả các công đoạn hậu cần từ thực phẩm, thuốc men, đến phương án tác chiến đào hầm hào, binh sĩ, quân lương, đối thoại trên bàn đàm phán... chi tiết dù nhỏ nhất đều được phái đoàn ta có phương án sẵn sàng chiến đấu, cảnh giác đến mức tối đa nhất. "Bằng sự mưu trí và lòng quả cảm, hai đoàn đại biểu quân sự của ta đã biến Trại Davis thành một "pháo đài" vững chắc ngay trong lòng địch, kiên trì thực hiện nhiệm vụ cho đến ngày toàn thắng", ông Nghinh nói.

"Sáng 30/4/1975, lá cờ chiến thắng hiên ngang tung bay trên điểm cao nhất tại Trại Davis, trở thành một trong những điểm đầu tiên cắm cờ giải phóng trong ngày đại thắng mùa xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam thống nhất đất nước”, y sĩ Nghinh tự hào nói.

Trong cuốn hồi ký của mình, ông Phạm Văn Nghinh đã ghi lại hơn 800 ngày đêm (từ ngày 28/1/1973 đến 30/4/1975) phái đoàn ta chiến đấu trong Trại Davis ngay giữa lòng địch và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

“Đúng như lời Đại tướng Võ Nguyên Giáp ghi trong cuốn Tổng hành dinh trong mùa xuân toàn thắng: Trại Davis là một hàn thử biểu chính trị và quân sự trong lòng địch”, ông Nghinh nói.

Ông Bùi Văn Tài, nguyên Chủ tịch Hội Cựu chiến binh phường Nam Bình, thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình (nay là phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) chia sẻ, ông Phạm Văn Nghinh là người cựu binh gương mẫu cả trong gia đình và xã hội.

"Trong gia đình, ông bà đã vượt qua mọi khó khăn của cuộc sống nuôi dạy các con trưởng thành và thành công, là những người có ích cho xã hội. Tuổi cao nhưng ông Nghinh luôn hăng hái tham gia các phong trào của các cấp hội, của địa phương, góp phần xây dựng quê hương đất nước giàu đẹp, văn minh", ông Tài chia sẻ.

Thiết kế: Thủy Tiên

Nội dung: Thái Bá