Giao thông Hà Nội như "ma trận", vượt quá khả năng quản lý bằng sức người

Ngày 18/12, báo Dân trí tổ chức tọa đàm “Ứng dụng chuyển đổi số trong công tác đảm bảo trật tự, an toàn giao thông tại thủ đô”. 

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, công nghệ đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) đang từng bước làm thay đổi cách con người quản lý và vận hành các lĩnh vực then chốt của đời sống xã hội. Giao thông vận tải với vai trò là “mạch máu” của nền kinh tế cũng không nằm ngoài xu thế đó.

Tham dự buổi tọa đàm Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy, chuyên gia giao thông, nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Giao thông vận tải đã có những phân tích sâu sắc về vai trò của công nghệ, camera AI trong quản lý giao thông. Đồng thời ông cũng đưa ra nhiều góc nhìn đáng chú ý về quy hoạch, hạ tầng và chính sách phát triển giao thông bền vững tại Việt Nam.

Công nghệ chuyển đổi số là xu thế tất yếu của thế kỷ 21

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy nhận định thế kỷ 21 và cả thế kỷ 22 sẽ là thời kỳ của công nghệ. Công nghệ không chỉ tác động đến giao thông mà còn chi phối gần như toàn bộ các lĩnh vực của đời sống, từ sản xuất, quản lý xã hội cho tới những lĩnh vực tưởng chừng rất xa như vũ trụ.

“Chuyển đổi số, AI, công nghệ 4.0 góp phần hết sức quan trọng trong phát triển giao thông và điều hành giao thông. Nếu không có công nghệ, con người rất khó kiểm soát được các dự án, các phương tiện và những hệ thống hiện đại như ngày nay”, ông nhấn mạnh.

Theo ông Thủy, việc cơ quan chức năng thiết lập mạng lưới camera giao thông ứng dụng AI là một bước đi hết sức cần thiết và kịp thời. Ông cho rằng nếu triển khai sớm hơn thì hiệu quả mang lại còn lớn hơn nữa bởi giao thông đô thị hiện nay đã vượt quá khả năng quản lý thuần túy bằng sức người.

Phân tích từ góc độ chuyên môn, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy cho rằng hệ thống giao thông tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TPHCM có mức độ phức tạp rất cao, gần như một “ma trận” với lưu lượng phương tiện khổng lồ.

“Chúng tôi tính toán mỗi ngày Hà Nội có gần 20 triệu lượt phương tiện đi lại, còn TPHCM khoảng 25 triệu lượt. Với lưu lượng như vậy, không một lực lượng chức năng nào có thể túc trực 24/24h để xử lý hết các vi phạm và tình huống phát sinh”, ông nói.

Đặc biệt vào khung giờ đêm khuya, khi lực lượng chức năng mỏng hơn, lại là thời điểm dễ xảy ra tai nạn giao thông nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, hệ thống camera AI đóng vai trò như một “người lính canh” thầm lặng, giám sát giao thông suốt ngày đêm.

Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy đánh giá, việc lắp đặt hơn 1.800 camera AI tại Hà Nội trong thời gian qua là một chủ trương rất đúng đắn, mang lại nhiều hiệu quả rõ rệt.

Thứ nhất, camera AI giúp giảm áp lực cho lực lượng chức năng, tạo ra một hệ thống giám sát liên tục, khách quan.

Thứ hai, hệ thống này tạo ra hiệu ứng răn đe rất rõ ràng.

“Người tham gia giao thông biết rằng mình đang được giám sát thì sẽ có ý thức chấp hành luật tốt hơn, từ đó góp phần giảm tai nạn và ùn tắc”, ông phân tích.

Thứ ba, camera AI có khả năng phát hiện những vi phạm phức tạp mà con người khó quan sát hết, như thắt dây an toàn chưa đúng quy định, lấn làn, dừng đỗ sai phép… Việc xử lý vi phạm thông qua công nghệ giúp tăng tính chính xác, công bằng và minh bạch, tạo sự yên tâm cho người dân.

Máy móc không thể thay thế con người

Đặc biệt, theo ông Thủy, giá trị lớn nhất của camera AI không chỉ nằm ở xử phạt mà còn ở điều hành dòng xe.

Ông phân tích camera AI có thể đếm xe, đo khoảng cách, xác định quy luật dòng xe theo thời gian thực. Từ đó, hệ thống đèn tín hiệu có thể tự động điều chỉnh để tạo ra các "làn sóng xanh", giúp giao thông thông suốt hơn, giảm thời gian chờ đợi và giảm ùn tắc.

Do đó, vị chuyên gia giao thông cho rằng cần mở rộng việc lắp đặt camera AI ở cao tốc, bến xe và nút giao lớn.

Mặc dù hệ thống camera hiện nay đã được lắp đặt tại nhiều ngã tư, khu vực chợ, bến xe, song ông cho rằng cần tiếp tục mở rộng phạm vi giám sát như các tuyến quốc lộ, cao tốc.

“Tai nạn trên cao tốc rất nguy hiểm, hậu quả thường nghiêm trọng nên việc giám sát và điều hành từ sớm là vô cùng cần thiết”, ông nhấn mạnh.

Dù vậy, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy thẳng thắn cho rằng máy móc không thể thay thế hoàn toàn con người. Dù AI có phát triển đến đâu thì con người vẫn là yếu tố quyết định.

Theo ông, vấn đề cốt lõi là phải xác định rõ khâu nào giao cho AI, khâu nào con người phải trực tiếp tham gia, kết hợp giữa AI và con người như thế nào?

Trong giao thông, có những hệ thống hoàn toàn có thể tự động hóa như điều khiển metro, điều hành đèn tín hiệu, quản lý dòng xe. Nhưng việc định hướng chiến lược, xây dựng chính sách và quy hoạch tổng thể thì con người không thể đứng ngoài.

Giao thông công cộng và bài toán xanh hóa phương tiện

Tại buổi tọa đàm, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy cho rằng phát triển giao thông bền vững không thể tách rời giao thông công cộng và xanh hóa phương tiện.

Để làm được việc này, vị chuyên gia cho rằng cần có lộ trình rõ ràng để hỗ trợ người dân chuyển sang sử dụng phương tiện xanh, đặc biệt là xe điện.

Trước mắt, Nhà nước cần hỗ trợ tài chính, giảm thuế cho xe điện, đồng thời tăng thuế đối với xe chạy xăng dầu để tạo động lực chuyển đổi.

“Không thể làm ồ ạt, phải có lộ trình và khi người dân thấy lợi ích rõ ràng thì họ sẽ tự chuyển đổi”, ông nói.

Một vấn đề khác được Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy đặc biệt nhấn mạnh tại buổi tọa đàm là sự yếu kém của hạ tầng giao thông hiện nay.

Qua nhiều năm nghiên cứu về giao thông, ông đưa ra thống kê có tới 50-60% mặt đường tại các đô thị chỉ rộng 7-11m, trong khi các tuyến đường rộng 30-40m chiếm tỷ lệ rất thấp.

Điều này khiến giao thông luôn trong tình trạng chật chội, dễ xảy ra ùn tắc và tai nạn và việc ùn tắc giao thông không chỉ gây bức xúc cho người dân mà còn gây thiệt hại kinh tế rất lớn, lên tới hàng tỷ USD mỗi năm do mất thời gian, giảm năng suất lao động và gia tăng ô nhiễm môi trường.

“Xe ùn tắc, nổ máy tại chỗ gây ô nhiễm còn nghiêm trọng hơn xe đang chạy”, ông lưu ý và cho biết giao thông không chỉ là câu chuyện đi lại mà là cốt lõi của nền kinh tế.

"Giao thông đến đâu thì kinh tế phát triển đến đó. Giao thông tạo ra những hiệu quả mà đôi khi chúng ta không lường hết được.

Trong tương lai, AI sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong điều hành giao thông, giúp tạo ra một hệ thống giao thông liên thông, chính xác, công bằng và hiệu quả, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống người dân", Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy nhìn nhận.

Ông kết luận hạ tầng, giao thông công cộng, tổ chức và điều hành giao thông là một chuỗi tổng thể và chỉ khi các yếu tố này được gắn kết hài hòa với công nghệ và chính sách, chúng ta mới có thể giải được bài toán giao thông đô thị một cách bền vững.