Đồng Nai trước cơ hội xác lập vị thế mới để không lỡ nhịp Long Thành

Hơn 300 năm trước, Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh được chúa Nguyễn cử vào kinh lược xứ Đồng Nai, lập dinh Trấn Biên, đặt nền móng chủ quyền trên vùng đất Nam Bộ. 

Theo KTS Khương Văn Mười, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Đồng Nai được xem là đô thị, trung tâm hành chính và kinh tế đầu tiên hình thành ở phương Nam. Bề dày lịch sử là một trong những căn cứ khẳng định mảnh đất này xứng đáng là thành phố trực thuộc Trung ương.

Xứng tầm là thành phố trực thuộc Trung ương

Theo UBND tỉnh Đồng Nai, việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương là yêu cầu khách quan, cấp thiết và có cơ sở thực tiễn rõ ràng.

Việc này không đơn thuần là sự thay đổi về tên gọi gắn với đơn vị hành chính, mà còn là bước chuyển quan trọng về mô hình phát triển và quản trị, nhằm đưa Đồng Nai từ vị thế một tỉnh công nghiệp lớn vươn lên thành đô thị cấp vùng; có năng lực điều phối không gian phát triển, liên kết hạ tầng, phân bổ nguồn lực và dẫn dắt tăng trưởng cho toàn khu vực. 

Chia sẻ với Dân trí, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Đồng Nai Nguyễn Kim Long cho biết, tỉnh đã hội tụ gần như đầy đủ điều kiện của một đô thị trực thuộc Trung ương. Đồng Nai có không gian phát triển kinh tế - xã hội rất lớn, đa trung tâm, đa chức năng; có dư địa phát triển dân cư, sản xuất, dịch vụ và đô thị hóa. Tỉnh nằm đúng vị trí “giao điểm chiến lược” của cả vùng phía Nam.

Đặc biệt, với sự hiện diện của sân bay Long Thành, Đồng Nai không chỉ có hạ tầng lớn, mà còn là nơi hội tụ không gian phát triển mới: công nghiệp, logistics, đô thị, dịch vụ, thương mại quốc tế và kinh tế hàng không.

Một khi sân bay Long Thành vận hành đồng bộ với các tuyến vành đai, cao tốc, cảng biển, đường sắt liên vùng, Đồng Nai sẽ không chỉ “đi cùng” TPHCM mà còn chia sẻ, bổ trợ và cùng tạo thành trục động lực phát triển mới của toàn vùng.

Cũng theo ông Nguyễn Kim Long, Đồng Nai không chỉ có tiềm năng, mà còn đáp ứng các tiêu chí thành lập thành phố trực thuộc Trung ương theo rà soát, đối chiếu với Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15. Đây là căn cứ có tính pháp lý và thực tiễn rất mạnh.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, KTS Khương Văn Mười khẳng định Đồng Nai xứng đáng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương bởi bề dày văn hóa, lịch sử đã nêu ở trên.

Theo ông, việc thành lập thành phố Đồng Nai sẽ tạo ra những điều kiện phát triển rất thuận lợi trong thời gian tới. Đặc biệt, khi sân bay Long Thành và hạ tầng giao thông kết nối được đưa vào khai thác, tốc độ phát triển của Đồng Nai sẽ tăng nhanh.

Cùng quan điểm với KTS Khương Văn Mười, GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh, Đại học Kinh tế TPHCM, đánh giá việc thành lập thành phố Đồng Nai sẽ nâng tầm vị thế của địa phương. Việc trở thành thành phố lớn trực thuộc Trung ương đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng các cơ chế thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng.

Chuyên gia kinh tế Võ Xuân Vinh còn nhấn mạnh, với sân bay Long Thành sắp khai thác thương mại, Đồng Nai cần trở thành thành phố trực thuộc Trung ương để khơi thông các nguồn lực phát triển đô thị sân bay.

Mô hình đô thị sân bay ở đây không chỉ gói gọn trong khái niệm “thành phố có sân bay” mà mang ý nghĩa rộng lớn hơn, gắn với sự phát triển các trung tâm tài chính, khu thương mại tự do. 

Bước ngoặt lịch sử

Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai Nguyễn Văn Út khẳng định UBND tỉnh quyết tâm bứt phá, đưa Đồng Nai vươn mình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, trung tâm công nghiệp, logistics và đô thị hiện đại hàng đầu cả nước.

Để hiện thực hóa khát vọng trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Đồng Nai không thể đi theo lối mòn, mà phải đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, cách làm và phương thức quản trị.

Người đứng đầu chính quyền tỉnh đánh giá Đồng Nai hiện có đầy đủ cơ sở để tin tưởng vào chặng đường phía trước nhờ nền tảng công nghiệp vững chắc, vị trí chiến lược của vùng Đông Nam Bộ và hệ thống hạ tầng đang được đầu tư đồng bộ.

Chia sẻ với phóng viên Dân trí, Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Đồng Nai Nguyễn Kim Long khẳng định việc công nhận Đồng Nai là thành phố trực thuộc Trung ương không nhằm mở rộng danh xưng hành chính, càng không phải là sự lựa chọn vì hình thức.

Bản chất của vấn đề là kiến tạo một mô hình quản trị tương xứng với quy mô và trình độ phát triển thực tế; mở rộng không gian phát triển; phát huy hiệu quả cao nhất các công trình hạ tầng chiến lược, nhất là sân bay Long Thành.

Ngoài ra, việc thành lập thành phố Đồng Nai sẽ nâng tầm năng lực liên kết vùng, liên kết quốc gia và hội nhập quốc tế. Nói cách khác, đây không chỉ là sự điều chỉnh về mặt hành chính, mà là một bước chuyển có ý nghĩa chiến lược, tạo nền tảng để Đồng Nai vươn lên từ vị thế một tỉnh công nghiệp lớn trở thành một đô thị cấp vùng hiện đại, có khả năng dẫn dắt phát triển và tạo động lực tăng trưởng mới cho toàn khu vực Đông Nam Bộ.

Nói thêm về lý do cần sớm thành lập thành phố Đồng Nai, ông Nguyễn Kim Long bày tỏ: "Đồng Nai đang có không gian phát triển lớn. Một trung tâm công nghiệp hàng đầu, cửa ngõ hàng không quốc tế, đầu mối logistics liên vùng, địa bàn trọng yếu về quốc phòng - an ninh mà vẫn vận hành trong khung thể chế cũ thì sớm muộn cũng bộc lộ giới hạn".

Theo lãnh đạo tỉnh, mô hình tổ chức hành chính của địa phương đang dần bộc lộ những hạn chế trong quản lý, điều hành và phát triển đô thị quy mô lớn, đa trung tâm và có tính liên kết vùng cao. Từ đó, việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương là cấp thiết.

Theo GS.TS Võ Xuân Vinh, bài toán đặt ra với Đồng Nai hiện nay là hạ tầng kết nối, đặc biệt là kết nối vùng. Do đó, Đồng Nai phải tập trung huy động nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án quan trọng.

Đặc biệt, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ là điều kiện rất thuận lợi để Đồng Nai khơi thông các nguồn lực phát triển. Bởi chậm trễ sẽ đánh mất cơ hội, Đồng Nai rất cần những cơ chế đặc thù để có thể quyết định nhanh chóng các vấn đề phục vụ nhu cầu phát triển.