Đang điều tra, đề xuất phương án phục hồi các “dòng sông chết”

Theo ông Nguyễn Hồng Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dưới tác động của biến đổi khí hậu, gia tăng khai thác, sử dụng nước và áp lực từ quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa khiến nhiều nguồn nước tại Việt Nam bị suy thoái nhanh chóng. Không ít dòng sông, kênh, rạch bị ô nhiễm nặng nề, trở thành những dòng “sông chết”, không còn khả năng tự làm sạch.

Trước thực trạng đó, Đảng và Chính phủ xác định phục hồi nguồn nước là nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược trong bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia.

Luật Tài nguyên nước bổ sung nhiều quy định, chính sách liên quan đến phục hồi các dòng sông như cơ chế, chính sách về tài chính cho hoạt động phục hồi nguồn nước để có cơ sở huy động, phân bổ nguồn lực phục hồi nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm.

Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng đề án “Điều tra, đánh giá và đề xuất phương án thí điểm phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt và ô nhiễm các sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê”.

Ông Hiếu nói đề án này triển khai nhằm điều hòa, phân phối, phục hồi, phát triển nguồn nước mặt và quản lý, kiểm soát chặt chẽ các nguồn gây ô nhiễm nước mặt trên các sông. Đề án cũng sẽ thí điểm áp dụng các cơ chế, chính sách nhằm huy động tối đa nguồn lực xã hội.

Đó là nhiệm vụ cấp bách trước mắt nhưng cũng mang tính lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học đến doanh nghiệp và cộng đồng, người dân.

Tại Quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng - Thái Bình thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 vừa được Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành, trước mắt tiếp tục vận hành khoa học, hiệu quả các hồ chứa lớn như Sơn La, Hòa Bình, Thác Bà, Tuyên Quang để điều tiết nước cho vùng trung du và đồng bằng sông Hồng, phục vụ sản xuất vụ đông xuân.

Các trạm bơm, cống lấy nước sẽ được cải tạo, nâng cấp trong điều kiện mực nước bị hạ thấp và xây dựng mới các trạm bơm bổ sung nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, tạo dòng chảy, cải thiện môi trường, chất lượng nước trong các hệ thống thủy lợi.

Về lâu dài, trong giai đoạn từ nay đến 2030 hoặc sau 2030, dự kiến xây dựng đập Xuân Quan trên sông Hồng, đập Long Tửu trên sông Đuống (đoạn qua địa bàn Hà Nội) nhằm điều tiết, kiểm soát dòng chảy, dâng mực nước trên sông Hồng trong thời gian mùa cạn để tạo cảnh quan, môi trường, du lịch.

Quy hoạch đảm bảo vận hành lấy nước vào hệ thống Bắc Hưng Hải, hệ thống Bắc Đuống, hệ thống sông Nhuệ, sông Đáy, phục vụ cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, cải tạo môi trường nước, góp phần làm sống lại một số dòng "sông chết" như sông Đáy, Tô Lịch, Nhuệ, Ngũ Huyện Khê…

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nghiên cứu xây dựng đập trên sông Đà hoặc sông Hồng nhằm điều tiết dòng chảy, dâng mực nước trên sông Đà trong thời gian mùa cạn để tiếp nước cho sông Tích, sông Đáy.

Sau khi xây dựng đập Xuân Quan, đập Long Tửu có thể kết hợp với vận hành các hồ thượng du và hai đập điều tiết đẩy mặn khu vực hạ du.