Cầu Chữ Y và những ký ức không phai về chiến dịch Mậu Thân 1968

Giữa nhịp sống hối hả của TPHCM, cầu Chữ Y mỗi ngày đón hàng chục nghìn lượt phương tiện qua lại. Ít ai biết rằng nơi đây từng là một trong những mặt trận ác liệt của Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, ghi dấu sự hy sinh của nhiều chiến sỹ và người dân.

Cầu Chữ Y nằm ở cửa ngõ phía Nam TPHCM, bắc qua hai con kênh là Bến Nghé và kênh Tẻ, kết nối phường Chợ Quán (quận 5 cũ), phường Phú Định (quận 8 cũ) và phường Chánh Hưng (quận 8 cũ). Với vị trí chiến lược án ngữ nhiều tuyến đường thủy và đường bộ, cây cầu từ lâu được xem là điểm kiểm soát quan trọng trong phòng thủ đô thị.

Cầu Chữ Y được thiết kế năm 1937, bắt đầu thi công ngày 13/12/1938 và hoàn thành sau 3 năm, do Công ty Công xưởng và Công trình công chính (Pháp) đảm trách. Cầu có ba nhánh như hình một chữ Y lớn gồm các nhánh kết nối với đường Nguyễn Biểu, Nguyễn Thị Tần, Hưng Phú.

Theo các tài liệu lịch sử, đêm 30 rạng sáng ngày 31/1/1968 (đợt 1 chiến dịch Mậu Thân), quân và dân ta đã làm chủ cầu Chữ Y, mở đường tiến công cho Tiểu đoàn 6 Bình Tân (thuộc khu Sài Gòn-Gia Ðịnh) vào nội đô Sài Gòn. 

Từ ngày 6 đến 12/5/1968 (đợt 2 chiến dịch Mậu Thân), dân quân, du kích địa phương phối hợp với Tiểu đoàn 1 Long An nổ súng tiến công chiếm cầu, mở mũi tiến công vào nội đô Sài Gòn. Quân địch đã huy động hàng nghìn binh lính với xe tăng, xe bọc thép cùng máy bay chiến đấu để yểm trợ trên không đối đầu với lực lượng cách mạng. Trận đánh cầu Chữ Y, phía địch bị quân ta tiêu diệt 500 lính, 10 xe tăng, xe bọc thép và hai máy bay chiến đấu.

Không lâu sau đó, chiến sự trở nên đặc biệt khốc liệt. Hỏa lực mạnh được huy động liên tục, nhiều dãy nhà ven kênh bị san phẳng, khói lửa bao trùm cả khu vực cầu Chữ Y trong nhiều ngày.

Chiến trường khi ấy gần như không còn ranh giới giữa đường phố và trận địa. Từng căn nhà, con hẻm, bờ kênh đều trở thành nơi giằng co quyết liệt.

Sau nhiều ngày giao tranh, cầu Chữ Y trở thành một trong những địa danh được nhắc đến khi nói về mặt trận phía Nam Sài Gòn trong Xuân Mậu Thân 1968.

Ven chân cầu vẫn còn những khu dân cư lâu đời. Không ít cư dân sinh sống qua nhiều thế hệ vẫn truyền cho con cháu những câu chuyện về tiếng bom, tiếng súng và cuộc sống giữa những ngày thành phố chìm trong khói lửa.

Cầu Chữ Y nhiều lần được sửa chữa, mở rộng để đáp ứng nhu cầu giao thông ngày càng tăng. Tuy nhiên, với nhiều người dân lớn tuổi, đây không chỉ là một cây cầu mà còn là nơi gợi nhớ những năm tháng chiến tranh khốc liệt. 

Sống bên cầu Chữ Y từ những năm tháng chiến tranh, bà Trần Thị Thịnh (73 tuổi, phường Chánh Hưng) là một trong số ít người dân vẫn còn lưu giữ ký ức về những ngày khói lửa của chiến dịch Mậu Thân 1968.

Nhắc lại những sự kiện đã diễn ra cách đây gần 60 năm, người phụ nữ tóc đã bạc trắng vẫn không giấu được xúc động. Bà kể, dù khi đó tuổi còn nhỏ, nhưng những ngày giao tranh ác liệt tại khu vực cầu Chữ Y đã trở thành ký ức không thể phai mờ.

"Thời đó còn nhỏ, nhưng mùa xuân năm Mậu Thân thực sự là những hình ảnh khó quên trong đời tôi. Quân ta và địch đã chiến đấu trong nhiều ngày ở chính cây cầu này, thiệt hại về người của cả hai bên đều rất lớn", bà Thịnh chia sẻ.

Những dấu tích vật chất của trận chiến năm xưa đã dần phai mờ theo thời gian, nhưng ký ức về mặt trận cầu Chữ Y vẫn được lưu giữ qua lời kể của các nhân chứng và những tư liệu lịch sử còn lại.

Gần sáu thập kỷ sau Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ vẫn được các cơ quan chức năng tiếp tục triển khai. Mới đây, Ban Chỉ đạo 515 TPHCM đã tìm thấy nhiều hài cốt liệt sỹ tại Công viên Lê Thị Riêng (trước đây là Nghĩa trang Đô Thành). Trong số đó, cơ quan chức năng đã xác định được danh tính liệt sỹ Huỳnh Văn Quên, người hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968 tại khu vực cầu Chữ Y. Sự kiện này không chỉ góp phần làm sáng tỏ thêm những dấu mốc lịch sử của mặt trận năm xưa mà còn thể hiện sự tri ân đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc.

Hơn nửa thế kỷ trôi qua, khu vực từng là bãi chiến trường nay đã thay đổi hoàn toàn. Những khu dân cư mới, các tuyến đường rộng mở và dòng xe nối dài mỗi ngày tạo nên diện mạo hiện đại cho cửa ngõ phía Nam thành phố. 

Giữa dòng chảy không ngừng của TPHCM, cầu Chữ Y vẫn lặng lẽ làm nhiệm vụ kết nối đôi bờ. Đồng thời, cây cầu cũng kết nối hiện tại với lịch sử, nhắc nhớ về một giai đoạn đầy mất mát nhưng góp phần tạo nên trang sử đặc biệt của dân tộc.