Tập kích tàu sân bay Mỹ cách 500km, Iran tung "lá bài" đáng gờm mới?

Sự đảo chiều trong xung đột

Iran cho biết tên lửa Qassem Basir sử dụng nhiên liệu rắn cho phép nước này “hành động trước bất kỳ mối đe dọa nào, thậm chí trước khi mối đe dọa đó được thực hiện”.

Theo giới quan sát, Iran đã triển khai Qassem Basir trong các cuộc tập kích nhằm vào chiến hạm Mỹ vào tuần trước, trong đó họ tấn công hàng không mẫu hạm đối thủ ở khoảng cách 500km. Theo giới quan sát, đây là lần đầu mà Iran sử dụng loại tên lửa nâng cấp này, vốn có khả năng lách qua hệ thống phòng không tốt hơn các vũ khí khác của Tehran. 

Washington xác nhận Iran đã tấn công tàu sân bay chạy bằng năng lượng hạt nhân USS George Washington và một tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường gần eo biển Hormuz. Tuy nhiên, Mỹ cho biết chưa rõ liệu loại tên lửa mới có được sử dụng hay không, đồng thời xác nhận các tàu của nước này đã né tránh được cuộc tấn công.

Mặc dù vậy, những tuyên bố cứng rắn hơn phát đi từ Iran cho thấy họ đang vượt ra khỏi chiến lược chủ yếu mang tính đáp trả và ngày càng sẵn sàng là bên tung đòn tập kích mạnh mẽ trước đối thủ. Theo cách mô tả của Iran, họ đang chuyển từ "răn đe thụ động" sang "răn đe chủ động".

Tehran cũng thông báo đang chuẩn bị ký một thỏa thuận với Oman, theo đó thiết lập một hành lang mới đi qua eo biển Hormuz và kéo dài ra vịnh Ba Tư, mặc dù thông tin này vẫn chưa được xác nhận.

Xét tổng thể, những diễn biến này cho thấy Iran không còn đơn thuần phản ứng trước sự leo thang mà ngày càng chủ động đưa ra những nước cờ có thể làm tác động mạnh tới cục diện xung đột.  

Điều đó không có nghĩa Iran đang chiếm ưu thế về quân sự. Tuy nhiên, dường như Tehran đã đi đến kết luận rằng họ cần thể hiện sự cứng rắn hơn nữa để cải thiện vị thế đàm phán của nước này. Iran chọn cách gia tăng áp lực, để khiến cuộc chiến ngày càng tốn kém với Mỹ, để giành được những điều khoản có lợi hơn.

Đây là sự đảo chiều đối với một cuộc xung đột vốn được phát động nhằm buộc Tehran phải nhượng bộ. Ưu thế quân sự của Mỹ, dù gây thiệt hại khổng lồ cho Iran, vẫn chưa tạo ra những kết quả chính trị mà Washington tính toán ở giai đoạn đầu.

Chính quyền Iran vẫn tồn tại, các tên lửa của nước này tiếp tục được sử dụng, vấn đề chương trình hạt nhân vẫn chưa được giải quyết, còn mạng lưới đồng minh của Tehran trong khu vực vẫn duy trì năng lực tấn công. Trong khi đó, Iran vẫn nắm chắc trong tay eo biển Hormuz để làm tăng áp lực lên Mỹ.

Vòng xoáy không hồi kết

Cuộc chiến dường như đã rơi vào một vòng xoáy dai dẳng: leo thang, ngoại giao, thỏa thuận, tái gây sức ép rồi lại quay về ngoại giao. Tuy nhiên, thay vì giải quyết được vấn đề, cuộc xung đột kéo dài 6 tháng dường như đã khiến Tehran nhận ra rằng nếu họ duy trì sự cứng rắn, họ có khả năng đạt được những điều khoản có lợi hơn.

Đợt leo thang mới nhất cho thấy Iran đang tận dụng bài học đó. Iran không thể so sánh với Mỹ về tiềm lực quân sự hay có thể kiểm soát hoàn toàn Hormuz. Họ chỉ cần khiến việc đi qua eo biển này trở nên đủ nguy hiểm để các công ty vận tải phải do dự, phí bảo hiểm tăng lên, khiến dòng chảy năng lượng gián đoạn.

Dữ liệu vận tải gần đây cho thấy lưu lượng hàng hóa qua Eo biển Hormuz đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ tháng 5. Tehran cảnh báo áp đặt các hạn chế rộng hơn đối với hoạt động hàng hải và đáp trả nếu Washington tiếp tục tìm cách bóp nghẹt nền kinh tế Iran.

Điều này làm thay đổi logic của cuộc xung đột. Ông Trump tìm cách khiến việc Iran duy trì sự cứng rắn ngày càng tốn kém. Giờ đây, Iran cũng đang khiến việc Mỹ sử dụng sức ép trở nên tốn kém.

Iran không thể sánh với hỏa lực của Mỹ, nhưng sở hữu một thứ mà Washington không thể loại bỏ bằng sức mạnh quân sự: vị trí địa lý và khả năng kiểm soát một trong những hành lang năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Do đó, cuộc xung đột cần được đánh giá dựa trên các mục tiêu chính trị của nó. Theo Asia Times, nếu nhìn theo góc độ này, Mỹ hoàn toàn chưa đạt được mọi mục tiêu mà họ đề ra ban đầu khi phát động xung đột.

Trong khi đó, áp lực lại gia tăng với Mỹ từ vấn đề kinh tế, bầu cử giữa kỳ và từ cả các đồng minh Vùng Vịnh. Cuộc chiến giờ đây giống như cuộc đua cân não về việc bên nào có thể chịu được lâu hơn áp lực từ phía còn lại. Họ đều không muốn một cuộc xung đột không có hồi kết và muốn một lối thoát có lợi nhất cho phía mình.