Khoản đầu tư 300 tỷ USD sẽ chảy vào Iran sau thỏa thuận hòa bình với Mỹ?

Một quỹ đầu tư tư nhân trị giá 300 tỷ USD nhằm thúc đẩy dòng vốn đầu tư vào Iran dường như đã xuất hiện trong thỏa thuận khung Mỹ - Iran, và hơn một nửa số tiền này đã có cam kết tài trợ, một nguồn tin trực tiếp nắm rõ nội dung thỏa thuận chia sẻ với Reuters.

Nguồn tin này cho hay quỹ được thiết kế nhằm tạo động lực kinh tế cho cả 2 bên tiến tới ký kết một thỏa thuận cuối cùng. Người này yêu cầu giấu tên vì kế hoạch vẫn chưa được công bố trong bối cảnh Washington và Tehran đang chuẩn bị ký kết văn kiện vào cuối tuần này.

Các quan chức Mỹ và Iran cho biết hôm 15/6 rằng hai bên đã đạt được một thỏa thuận khung nhằm chấm dứt cuộc chiến bắt đầu từ ngày 28/2, khi lực lượng Mỹ và Israel tấn công Iran; đồng thời chấm dứt phong tỏa của Mỹ đối với Iran và mở lại eo biển Hormuz, tuyến vận tải quan trọng đối với nguồn cung dầu khí toàn cầu.

Nguồn tin cho biết quỹ mới là một công cụ đầu tư tư nhân, không phải chương trình tái thiết hay bồi thường xung đột, và sẽ không bao gồm bất kỳ khoản tài trợ hay nguồn vốn nào từ chính phủ.

Các công ty có trụ sở tại Mỹ, các nước Ả rập vùng Vịnh, châu Á, Nam Mỹ và châu Phi đã cam kết tham gia tài trợ.

Các khoản đầu tư được cam kết trải rộng trong các lĩnh vực năng lượng, logistics, sản xuất công nghiệp và vận tải.

Một nguồn tin cấp cao của phía Iran tiết lộ với Reuters rằng Tehran ban đầu yêu cầu Mỹ bồi thường 400 tỷ USD thiệt hại do xung đột, nhưng Washington từ chối.

Sau đó, ý tưởng thành lập quỹ mang tên Quỹ Tái thiết và Phát triển đã xuất hiện.

Theo nguồn tin Iran, cơ chế này dự kiến cho phép các quốc gia trong khu vực đóng góp dưới nhiều hình thức khác nhau, bao gồm bảo lãnh các khoản vay, thiết lập hạn mức tín dụng hoặc trực tiếp tài trợ cho việc khôi phục các địa điểm bị hư hại trong chiến tranh.

Những địa điểm này bao gồm tổ hợp thép Mobarakeh, các nhà máy lọc dầu, sân bay và cơ sở hạ tầng bị ảnh hưởng bởi xung đột.

Là một trong những nền kinh tế lớn nhất Trung Đông, Iran gần như không thu hút được các khoản đầu tư trực tiếp nước ngoài đáng kể nào trong 4 thập niên qua do bị cô lập khỏi các thị trường vốn toàn cầu do lệnh trừng phạt của Mỹ và đồng minh.

Iran sở hữu trữ lượng khí đốt tự nhiên đã được chứng minh lớn thứ 2 thế giới và trữ lượng dầu mỏ đã được chứng minh lớn thứ 4 thế giới.

Nước này cũng có dân số hơn 92 triệu người với lực lượng lao động trẻ và được đào tạo bài bản, nền tảng công nghiệp đa dạng cùng tiềm năng chưa được khai thác trong nhiều lĩnh vực như hóa dầu, khai khoáng, du lịch và nông nghiệp.

Nguồn tin cho biết quỹ đầu tư này hoàn toàn tách biệt với tiến trình đàm phán song song liên quan đến việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ và giải phóng các tài sản có chủ quyền của Iran đang bị phong tỏa ở nước ngoài.

Đây là hai cơ chế tài chính riêng biệt với mục tiêu và lộ trình khác nhau.

Quỹ sẽ chỉ được thành lập và đi vào hoạt động sau khi hai bên đạt được một thỏa thuận cuối cùng thỏa đáng. Bản ghi nhớ (MoU) dự kiến được ký kết sẽ tạo khuôn khổ cho tiến trình đàm phán trong 60 ngày tới.

“Nó chỉ được thành lập khi thỏa thuận cuối cùng được ký kết. Trong 60 ngày này, ban quản lý quỹ sẽ làm việc với phía Iran và các nhà đầu tư để xây dựng kế hoạch và xác định phạm vi các dự án”, nguồn tin cho biết.

Iran chưa bình luận về thông tin này.

Trước đó, Phó Tổng thống JD Vance ngày 16/6 cho biết Iran có thể được tiếp cận quỹ tái thiết 300 tỷ USD do các quốc gia Vùng Vịnh hậu thuẫn nếu nước này tuân thủ thỏa thuận với Washington.

Các điều kiện bao gồm dỡ bỏ chương trình hạt nhân, loại bỏ kho dự trữ vật liệu hạt nhân đã làm giàu và chấp nhận cơ chế thanh sát, giám sát nghiêm ngặt.

Nguồn tin không tiết lộ quỹ sẽ được quản lý theo hình thức nào hoặc bởi tổ chức nào, cho biết nhiều chi tiết quan trọng vẫn đang được hoàn thiện.

Người này cho biết các công ty từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Singapore, Malaysia và Mỹ nằm trong số những bên đã đưa ra cam kết tài trợ.

Bản ghi nhớ kéo dài 60 ngày chỉ là một khuôn khổ đàm phán chứ chưa phải thỏa thuận cuối cùng. Trong thời gian này, các nhà đàm phán Mỹ và Iran dự kiến sẽ tiếp tục làm việc trên nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm vấn đề hạt nhân, lệnh trừng phạt và an ninh khu vực.