Iran hé lộ lá chắn phòng không mới

Iran ngày 28/5 cho biết đã sử dụng một hệ thống phòng không mới để bắn hạ một chiếc MQ-9 Reaper của Mỹ gần eo biển Hormuz vào đầu tuần này, Các nhà phân tích nhận định, điều này cho thấy Tehran vẫn duy trì năng lực đẩy lùi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bất chấp các đợt không kích kéo dài nhiều tháng qua nhắm vào các địa điểm quân sự của Iran.

Truyền thông Iran cho biết chiếc UAV bị bắn rơi gần đảo Qeshm thuộc eo biển Hormuz, đồng thời cho biết thêm rằng vụ đánh chặn này đánh dấu lần đầu tiên hệ thống tự phát triển trong nước mang tên Arash-e Kamangir của Iran được đưa vào sử dụng trong chiến đấu.

Hiện vẫn chưa có nguồn tin độc lập nào xác thực tuyên bố của Iran về hệ thống đánh chặn mới này.

Việc Mỹ mất một UAV ngay sát một trong những tuyến đường hàng hải nhạy cảm nhất thế giới diễn ra trong bối cảnh Washington đã tiến hành các cuộc tấn công mới vào một địa điểm quân sự của Iran gần thành phố cảng Bandar Abbas. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó tuyên bố họ đã tấn công một căn cứ không quân của Mỹ ở Kuwait để trả đũa.

Khi căng thẳng giữa Iran và Mỹ tiếp tục leo thang bất chấp một lệnh ngừng bắn mong manh, tuyên bố đánh chặn UAV Mỹ của Tehran một lần nữa làm dấy lên những câu hỏi về việc năng lực phòng không của Iran còn lại sau nhiều tháng hứng chịu các cuộc tấn công của Israel và Mỹ, đồng thời liệu Iran có còn đủ khả năng để chống đỡ một đợt tấn công khác nếu các cuộc đàm phán sụp đổ hay không.

Hệ thống phòng không mới

Hãng thông tấn bán chính thức Fars của Iran cho biết hệ thống Arash-e Kamangir đã được sử dụng để đánh chặn một UAV trinh sát của đối phương trên eo biển Hormuz. Fars mô tả hệ thống này sở hữu khả năng phát hiện mục tiêu tàng hình, nhưng đưa ra rất ít thông tin chi tiết về mặt kỹ thuật.

Truyền thông Iran cho biết đây là một lời cảnh báo đối với các máy bay thù địch đang hoạt động gần không phận và biên giới trên biển của Iran, đặc biệt là vào thời điểm Tehran đang tìm cách tận dụng quyền kiểm soát một phần đối với eo biển trong bất kỳ cuộc đàm phán ngừng bắn nào với Mỹ.

"Chiến dịch này, được thực hiện bằng một hệ thống sở hữu những năng lực tiềm ẩn, là một thông điệp rõ ràng và quyết liệt từ Iran", Fars dẫn lời các quan chức giấu tên cho biết.

Tên của hệ thống đánh chặn mới được Fars công bố trong tiếng Ba Tư dịch ra có nghĩa là "Arash người bắn cung", được đặt theo tên của vị anh hùng cùng tên trong thần thoại Ba Tư, người bắn một mũi tên để vạch ra ranh giới giữa Iran và Trung Á. Rộng hơn, Arash được tôn vinh trong các bài thơ và tác phẩm văn học như một anh hùng đã giúp Iran chống lại sự thống trị của nước ngoài.

Các chuyên gia cho rằng ý tưởng cốt lõi đằng sau tuyên bố này là hợp lý, khi Iran đã đầu tư mạnh mẽ vào các hệ thống phòng không di động, có chi phí rẻ hơn và được sản xuất trong nước nhằm đe dọa các loại UAV và máy bay mà không cần phụ thuộc vào các trạm radar cố định quy mô lớn vốn dễ bị phát hiện hơn.

Mark Hilborne, một giảng viên cao cấp tại Khoa Nghiên cứu An ninh thuộc trường King’s College London, cho biết mặc dù có "rất ít thông tin được xác thực độc lập" về Arash-e Kamangir, nhưng cuộc tấn công này "phù hợp với một mô hình rộng lớn hơn".

"Iran đã trở nên khá tự chủ trong nhiều dạng thiết kế tên lửa khác nhau và giống Ukraine, họ đã tìm cách thay đổi tính kinh tế của cuộc xung đột. Các hệ thống đơn giản, giá rẻ có thể đặt các hệ thống phức tạp hơn nhiều vào tình thế nguy hiểm”, ông Hilborne nhận định.

Việc chiếc UAV Reaper được báo cáo bị bắn rơi cũng có thể buộc Mỹ phải phụ thuộc nhiều hơn vào các loại tên lửa đắt tiền thay vì UAV khi tấn công Iran.

Trong khi đó, Tehran có thể tiếp tục sử dụng các loại UAV Shahed có chi phí sản xuất tương đối rẻ, điều này có khả năng mang lại cho Tehran một lợi thế kinh tế dài hạn hơn trong bất kỳ cuộc xung đột kéo dài nào.

Năng lực của Arash-e Kamangir

Các nhà phân tích cho rằng vụ đánh chặn bằng Arash-e Kamangir có thể không phải là một vũ khí mới mang tính cách mạng, mà là một bước đi khác trong xu hướng chuyển dịch rộng lớn hơn của Iran hướng tới hệ thống phòng không di động, chi phí thấp.

Alex Almeida, một nhà phân tích an ninh tại Horizon Engage, một nền tảng tình báo chiến lược có trụ sở tại New York, chia sẻ hệ thống này có thể có mối liên hệ với các vũ khí đất đối không tầm ngắn khác của Iran.

"Nó không phụ thuộc vào sự dẫn đường cố định từ một trạm radar phòng không truyền thống. Nó có thể đang sử dụng một loại dẫn đường quang - điện tử hoặc tầm nhiệt nào đó, về cơ bản là một hệ thống tên lửa đất đối không (SAM) cơ động, dễ dàng triển khai và phóng”, ông nói.

Điều đó có ý nghĩa quan trọng bởi các mạng lưới phòng không truyền thống phụ thuộc vào các radar và bệ phóng cố định vốn dễ nhận diện hơn nhiều, trong khi các hệ thống nhỏ hơn và rẻ tiền có thể được di chuyển, ẩn giấu, phóng nhanh và thay thế một cách dễ dàng hơn.

Nicole Grajewski, một phó giáo sư tại Đại học Sciences Po ở Paris, nhận định Tehran có thể vẫn cần các hệ thống phòng không tầm trung và tầm xa mạnh mẽ hơn, nhưng nói thêm rằng các hệ thống di động có một lợi ích rõ ràng.

Hệ thống đánh chặn mới cho thấy Iran dường như vẫn duy trì được các hệ thống cho phép tạo ra một "mối đe dọa phòng không tầm thấp, hạn chế và dai dẳng" vốn rất khó để có thể triệt tiêu vĩnh viễn.

Các hệ thống này có thể không ngăn chặn được một chiến dịch không kích quy mô lớn hoặc bắn hạ các máy bay chiến đấu tiên tiến với số lượng lớn, nhưng chúng có thể buộc Mỹ và Israel phải phụ thuộc nhiều hơn vào các loại vũ khí tấn công ngoài tầm phòng không đắt tiền được phóng từ khoảng cách xa hơn.