Chưa kịp hưởng lợi, Trung Quốc có thể “mắc bẫy” Vành đai và Con đường

Dân trí Trung Quốc có thể sẽ phải gánh chịu những hậu quả từ những dự án thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường do chính nước này đầu tư tại nhiều quốc gia trên thế giới.
>>Mỹ gia tăng chỉ trích sáng kiến "Vành đai, con đường" của Trung Quốc
>>Malaysia nối lại dự án đường sắt với Trung Quốc, giảm 1/3 chi phí
>>Ethiopia lo bị “chôn vùi” trong áp lực nợ nần từ dự án Vành đai, con đường của Trung Quốc

Chưa kịp hưởng lợi, Trung Quốc có thể “mắc bẫy” Vành đai và Con đường - 1

Ông Tập Cận Bình phát biểu tại Diễn đàn Hợp tác Quốc tế Vành đai và Con đường tại Bắc Kinh hồi tháng 4. (Ảnh: Kyodo)

Những người chỉ trích thường cho rằng Trung Quốc đang sử dụng Sáng kiến Vành đai và Con đường “khổng lồ” như một hình thức “ngoại giao bẫy nợ” mang tính cưỡng ép, nhằm kiểm soát những nước tham gia chương trình đầu tư cơ sở hạ tầng xuyên quốc gia này.

Theo nhận định của Deborah Brautigam tại Đại học Johns Hopkins, nguy cơ trên thường bị truyền thông thổi phồng. Thực tế, Sáng kiến Vành đai và Con đường có thể tiềm ẩn rủi ro đối với chính Trung Quốc.

Tại hội nghị thượng đỉnh Vành đai và Con đường gần đây diễn ra ở Bắc Kinh, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dường như đã thừa nhận những lời chỉ trích về “bẫy nợ”. Trong bài phát biểu của mình, ông Tập nói rằng “xây dựng cơ sở hạ tầng chất lượng cao, bền vững, ít rủi ro, giá cả hợp lý và có sự tham gia của nhiều bên sẽ giúp các nước tối ưu hóa toàn bộ tài nguyên của họ”.

Đây là một tín hiệu đáng khích lệ, vì điều đó cho thấy Trung Quốc ngày càng nhận thức rõ hơn về hệ quả nợ nần của Sáng kiến Vành đai và Con đường. Một cuộc nghiên cứu do Trung tâm Phát triển Toàn cầu tại Mỹ kết luận rằng 8 trong số 63 nước tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường có nguy cơ rơi vào “khủng hoảng nợ”.

Tuy nhiên, nhà kinh tế học người Anh John Maynard Keynes từng nói: “Nếu bạn nợ ngân hàng một trăm bảng, bạn là người gặp rắc rối. Nhưng nếu bạn nợ ngân hàng một triệu bảng, ngân hàng sẽ gặp rắc rối”. Đặt trong bối cảnh của Sáng kiến Vành đai và Con đường, Trung Quốc trở thành chủ ngân hàng đang bị nợ một triệu bảng.

Trung Quốc có thể trở thành nạn nhân của “mô hình thương lượng lỗi thời”. Theo mô hình này, một nhà đầu tư nước ngoài có thể mất dần năng lực thương lượng nếu đầu tư ngày càng nhiều vào nước sở tại. Các dự án cơ sở hạ tầng như các dự án trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường là ví dụ điển hình, bởi vì chúng có quy mô lớn, gắn liền với khu vực được đầu tư và không có giá trị kinh tế nếu chưa hoàn thiện.

Không có gì bất ngờ khi một số nước đối tác của Sáng kiến Vành đai và Con đường đang yêu cầu đàm phán lại các điều khoản với Trung Quốc, thường là sau khi dự án đã bắt đầu. Trung Quốc buộc phải đưa ra những nhượng bộ thuận lợi nhất cho các nước đối tác để các dự án có thể được tiếp tục.

Hồi giữa tháng 4, Malaysia thông báo một dự án đường sắt lớn thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường, vốn bị chính phủ nước này trì hoãn sau cuộc bầu cử năm ngoái, bây giờ tiếp tục được thực hiện sau khi đàm phán lại với Trung Quốc. Truyền thông đưa tin chi phí xây dựng dự án đã được giảm tới 1/3.

Tương tự Malaysia, các nước tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường khác cũng sẽ yêu cầu Trung Quốc giảm hoặc xóa nợ. Như vậy, người phải gánh chịu chi phí cuối cùng rốt cuộc lại là người Trung Quốc.

Phát sinh nhiều chi phí

Chưa kịp hưởng lợi, Trung Quốc có thể “mắc bẫy” Vành đai và Con đường - 2

Người Kenya nhảy múa bên cạnh đầu tàu do công ty Trung Quốc sản xuất cho dự án đường sắt Mombasa-Nairobi năm 2017. (Ảnh: Xinhua)

Sáng kiến Vành đai và Con đường có thể làm phát sinh nhiều chi phí ngầm cho Trung Quốc. Trước hết, rất khó để thu được tiền từ các dự án cơ sở hạ tầng. Nhiều người tin rằng đầu tư vào cơ sở hạ tầng sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tuy nhiên chưa có nhiều bằng chứng để chứng minh cho nhận định này. Thực tế cho thấy ngay đối với Trung Quốc, phần lớn cơ sở hạ tầng hiện tại của nước này được xây dựng sau khi quá trình tăng trưởng diễn ra.

Sự tăng trưởng của Trung Quốc không phải bắt nguồn từ việc phát triển cơ sở hạ tầng, mà là nhờ cải cách và đầu tư vào nguồn nhân lực. Như vậy, nếu tăng trưởng không diễn ra tại các nước tham gia Sáng kiến Vành đai và Con đường, các công ty Trung Quốc tham gia xây dựng các dự án cơ sở hạ tầng tại những nước này sẽ phải gánh hậu quả.

Ngoài ra, nhiều nước đối tác của Sáng kiến Vành đai và Con đường cũng đối mặt với rủi ro, trong đó có Pakistan - một nước tiếp nhận đầu tư lớn từ Trung Quốc theo chương trình này. Ngoài các rủi ro chính trị, kinh tế và vỡ nợ cao, các chỉ số giáo dục của Pakistan cũng rất yếu kém. Đây lại là điểm đáng báo động đối với các dự án đầu tư của Trung Quốc tại Pakistan, bởi vì nghiên cứu chỉ ra rằng đầu tư vào cơ sở hạ tầng chỉ thúc đẩy tăng trưởng ở những nước có nguồn nhân lực chất lượng cao. Ngay chính Trung Quốc được hưởng lợi từ các dự án đầu tư cơ sở hạ tầng vì nước này đã đầu tư mạnh tay vào giáo dục.

Sáng kiến Vành đai và Con đường có thể giúp khu vực quốc doanh của Trung Quốc trở nên mạnh hơn, tuy nhiên điều này cũng làm gia tăng những mối đe dọa lâu dài đối với nền kinh tế Trung Quốc. Theo kết quả nghiên cứu của Viện Doanh nghiệp Mỹ, các công ty tư nhân chỉ chiếm 28% trong các dự án đầu tư Vành đai và Con đường trong nửa đầu năm 2018, giảm 12% so với cùng kỳ năm 2017.

Quy mô khổng lồ của Sáng kiến Vành đai và Con đường, cùng khả năng sinh lợi thấp của khu vực quốc doanh Trung Quốc, đồng nghĩa với việc các dự án theo chương trình này cần tới hỗ trợ mạnh mẽ của các ngân hàng Trung Quốc. Các dự án Vành đai và Con đường chắc chắn sẽ cạnh tranh về nguồn vốn với khu vực tư nhân trong nước của Trung Quốc, trong khi khu vực này đang phải đối mặt với gánh nặng thuế cao và khó khăn do cuộc chiến thương mại với Mỹ.

Hơn nữa, các công ty phương Tây, vốn là một phần quan trọng của khu vực tư nhân Trung Quốc, đang rút dần khỏi nước này. Một số công ty của Mỹ như Amazon, Oracle, Seagate và Uber, công ty của Hàn Quốc như Samsung và SK Hynix và công ty của Nhật Bản như Toshiba, Mitsubishi và Sony đã cắt giảm quy mô hoạt động tại Trung Quốc hoặc quyết định rời khỏi nước này. Kết quả là, đầu tư trực tiếp nước ngoài của Mỹ vào Trung Quốc năm 2017 chỉ đạt 2,6 tỷ USD, so với 5,4 tỷ USD năm 2002.

Đây là một diễn biến đáng lo ngại. Thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường, Trung Quốc đang xây dựng mối quan hệ với một số quốc gia thiếu minh bạch về tài chính và thụt lùi về kinh tế. Trong khi đó, chiến tranh thương mại, khu vực quốc doanh ngày càng mạnh và chủ nghĩa bảo hộ đang đẩy Trung Quốc rời xa phương Tây.

Lý do khiến Trung Quốc tăng trưởng và phát triển năng lực để thực hiện các dự án Vành đai và Con đường như hiện nay nhờ vào việc mở cửa nền kinh tế để tiếp cận toàn cầu hóa, công nghệ và bí quyết của phương Tây. So với việc hợp tác với phương Tây, các dự án của Sáng kiến Vành đai và Con đường có thể dẫn tới những rủi ro và bất ổn, từ đó gây tổn hại tới nền kinh tế Trung Quốc. Khi nền kinh tế phát triển chậm lại và triển vọng xuất khẩu ngày càng ảm đạm hơn do các yếu tố địa chính trị, Trung Quốc nên suy nghĩ lại về tốc độ, quy mô và phạm vi của Sáng kiến Vành đai và Con đường.

Ông Yashen Huang - Giáo sư Chương trình Quốc tế về Kinh tế và Kinh doanh Trung Quốc, Giáo sư Kinh tế và Quản trị Toàn cầu tại Trường Quản trị Sloan thuộc Đại học MIT.

Thành Đạt (dịch)

MỚI NHẤT
Tổng thống Putin cảnh báo Mỹ, tuyên bố không đưa quân tới Venezuela
Tổng thống Putin cảnh báo Mỹ, tuyên bố không đưa quân tới Venezuela

(Dân trí) - Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Nga không có ý định triển khai binh sĩ hay thiết lập căn cứ quân sự tại Venezuela.

Thứ sáu, 07/06/2019 - 06:56

Hôm nay bầu Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an: Việt Nam ứng cử
Hôm nay bầu Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an: Việt Nam ứng cử

Nếu giành chiến thắng, Việt Nam sẽ tiếp tục đánh dấu một bước tiến lớn hơn về sự tham gia của mình vào các hoạt động chung của Liên Hợp Quốc.

Thứ sáu, 07/06/2019 - 06:25

Ông Putin: Mỹ không hứng thú đàm phán lại hiệp ước hạt nhân START
Ông Putin: Mỹ không hứng thú đàm phán lại hiệp ước hạt nhân START

(Dân trí) - Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm nay cho biết Moscow đã chuẩn bị để từ hỏ hiệp ước hạt nhân New START với Mỹ vì Washington dường như không hứng thú với việc đàm phán lại.

Thứ năm, 06/06/2019 - 10:57

Dàn lãnh đạo thế giới kỷ niệm 75 năm cuộc đổ bộ huyền thoại Normandy
Dàn lãnh đạo thế giới kỷ niệm 75 năm cuộc đổ bộ huyền thoại Normandy

(Dân trí) - Đông đảo các nhà lãnh đạo thế giới và các cựu chiến binh hôm nay đã đổ về vùng Normandy của Pháp để kỷ niệm 75 năm cuộc đổ bộ lịch sử của quân Đồng minh lên bãi biển Normandy, mở màn cho cuộc tổng phản công của quân Đồng minh chống Phát xít trên các mặt trận.

Thứ năm, 06/06/2019 - 10:49

Nga nói Mỹ từng thừa nhận trưng cầu ý dân ở Crimea là hợp lệ
Nga nói Mỹ từng thừa nhận trưng cầu ý dân ở Crimea là hợp lệ

(Dân trí) - Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cho biết một quan chức ngoại giao cấp cao của Mỹ từng bí mật thừa nhận với ông rằng kết quả trưng cầu ý dân để Crimea sáp nhập về Nga là hợp lệ.

Thứ năm, 06/06/2019 - 08:05

Luật sư Singapore bị bắt vì tham gia vụ lừa đảo 24 triệu USD
Luật sư Singapore bị bắt vì tham gia vụ lừa đảo 24 triệu USD

(Dân trí) - Một luật sư Singapore từng mất tích cùng 24 triệu USD đã bị bắt và bị buộc tội lừa đảo. Nếu bị kết án, người này đối mặt 10 năm tù cùng khoản tiền phạt.

Thứ năm, 06/06/2019 - 08:00

Tranh cãi chuyện chi phí của các con ông Trump khi tháp tùng cha thăm Anh
Tranh cãi chuyện chi phí của các con ông Trump khi tháp tùng cha thăm Anh

(Dân trí) - Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa một số người con không có vai trò trong chính phủ Mỹ sang thăm cấp nhà nước Anh đã làm dấy lên các thắc mắc rằng ngân sách Mỹ có phải chi tiền cho những nhân vật này hay không.

Thứ năm, 06/06/2019 - 06:44

Bức ảnh "tố" mối quan hệ căng thẳng giữa Thủ tướng Đức và Tổng thống Trump
Bức ảnh "tố" mối quan hệ căng thẳng giữa Thủ tướng Đức và Tổng thống Trump

(Dân trí) - Bức ảnh chụp cuộc gặp riêng giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Đức Angela Merkel ở Anh dường như phản ánh mối quan hệ căng thẳng giữa 2 nhà lãnh đạo của quốc gia đồng minh thân thiết.

Thứ năm, 06/06/2019 - 05:49

Lý do tàu sân bay Mỹ chưa tiến vào Vịnh Ba Tư đối đầu Iran
Lý do tàu sân bay Mỹ chưa tiến vào Vịnh Ba Tư đối đầu Iran

(Dân trí) - Nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Mỹ vẫn hoạt động trên biển Ả rập thay vì tiến vào Vịnh Ba Tư để đáp trả mối đe dọa từ Iran như tuyên bố trước đó.

Thứ năm, 06/06/2019 - 05:38

Tổng thống Trump dọa tiếp tục đánh thuế ít nhất 300 tỷ hàng hóa Trung Quốc
Tổng thống Trump dọa tiếp tục đánh thuế ít nhất 300 tỷ hàng hóa Trung Quốc

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo rằng họ có thể đánh thuế ít nhất thêm 300 tỷ hàng hóa Trung Quốc, nhưng ông tin rằng Bắc Kinh sẽ muốn thương lượng trong cuộc chiến thương mại căng thẳng với Mỹ.

Thứ năm, 06/06/2019 - 05:34

Tiết lộ “bí quyết” ông Trump giữ được tài sản “khủng” sau ly hôn
Tiết lộ “bí quyết” ông Trump giữ được tài sản “khủng” sau ly hôn

Những hợp đồng tiền hôn nhân là cách ôngTrump tránh được những lùm xùm về chia tài sản sau 2 lần ly hôn và giữ được khối tài sản khổng lồ của mình.

Thứ năm, 06/06/2019 - 04:18

Nga - Trung Quốc xích lại gần nhau giữa “bão” căng thẳng với Mỹ
Nga - Trung Quốc xích lại gần nhau giữa “bão” căng thẳng với Mỹ

Chuyến thăm Nga của ông Tập Cận Bình thu hút sự chú ý đặc biệt từ dư luận giữa bối cảnh Trung-Mỹ căng thẳng thương mại và Nga-Mỹ đang lạnh nhạt với nhau.

Thứ năm, 06/06/2019 - 04:08

ĐÁNG QUAN TÂM
Vì sao nhiều nước châu Á lưỡng lự nghiêng về Mỹ trong cuộc đối đầu Trung Quốc
Vì sao nhiều nước châu Á lưỡng lự nghiêng về Mỹ trong cuộc đối đầu Trung Quốc

(Dân trí) - Dù bày tỏ quan ngại về chiến lược xây dựng tầm ảnh hưởng của Trung Quốc, nhưng nhiều nước châu Á vẫn không nghiêng hẳn về Mỹ khi Washington có các động thái “tuyên chiến” thương mại mạnh mẽ với Bắc Kinh.

Thứ năm, 06/06/2019 - 12:43

Điểm yếu lớn của tàu sân bay nội địa đầu tiên của Trung Quốc
Điểm yếu lớn của tàu sân bay nội địa đầu tiên của Trung Quốc

(Dân trí) - Tàu sân bay đầu tiên do Trung Quốc tự đóng, Type 001A, mà Bắc Kinh đang đưa vào thử nghiệm, có thể sẽ chỉ vận hành được 6 ngày liên tục trước khi phải được tiếp liệu để hoạt động tiếp. Đây có thể là một điểm yếu lớn làm giảm khả năng tác chiến của nó.

Thứ năm, 06/06/2019 - 11:54

Việt Nam và cơ hội để trở thành thành viên của Hội đồng bảo an LHQ
Việt Nam và cơ hội để trở thành thành viên của Hội đồng bảo an LHQ

10 năm sau lần ứng cử đầu tiên, Việt Nam lại một lần nữa đứng trước cơ hội trở thành thành viên cơ quan uy tín và quyền lực nhất của Liên hợp quốc với nhiệm kỳ hai năm (2020-2021).

Thứ năm, 06/06/2019 - 11:33

Nhiều người Mỹ tin ông Trump tái đắc cử năm 2020
Nhiều người Mỹ tin ông Trump tái đắc cử năm 2020

(Dân trí) - Phần lớn những người được hỏi trong một cuộc thăm dò của CNN tin rằng đương kim Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ chiến thắng nhiệm kỳ 2 trong cuộc bầu tổng thống năm 2020, dù các quan điểm đối với tổng thống về các vấn đề khác ngoài kinh tế nhìn chung vẫn tiêu cực.

Thứ năm, 06/06/2019 - 11:30

Phản ứng hóm hỉnh của Tổng thống Trump khi bà Melania bị “tán tỉnh”
Phản ứng hóm hỉnh của Tổng thống Trump khi bà Melania bị “tán tỉnh”

(Dân trí) - Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có lời đối đáp hóm hỉnh với một cựu binh Thế chiến 2 khi người này đã khen ngợi Đệ nhất Phu nhân Melania Trump.

Thứ năm, 06/06/2019 - 10:16

Tổng thống Trump: “Lẽ ra Mỹ không nên tham chiến tại Việt Nam”
Tổng thống Trump: “Lẽ ra Mỹ không nên tham chiến tại Việt Nam”

(Dân trí) - Tổng thống Donald Trump cho biết ông không hối tiếc vì đã không tham gia chiến tranh Việt Nam vì ông chưa bao giờ ủng hộ cuộc chiến “khủng khiếp” này.

Thứ năm, 06/06/2019 - 10:06

Iran: Tình báo Israel “thêu dệt” cáo buộc Tehran tấn công tàu dầu
Iran: Tình báo Israel “thêu dệt” cáo buộc Tehran tấn công tàu dầu

(Dân trí) - Người đứng đầu cơ quan ngoại giao Iran đã cáo buộc lực lượng tình báo Israel (Mossad) cung cấp thông tin sai sự thật cho Mỹ về nghi vấn Iran tấn công các tàu chở dầu ở vịnh Oman

Thứ năm, 06/06/2019 - 09:14

Ông Trump lên tiếng sau cảnh báo “mất kiên nhẫn” của Triều Tiên
Ông Trump lên tiếng sau cảnh báo “mất kiên nhẫn” của Triều Tiên

(Dân trí) - Tổng thống Donald Trump vẫn tin tưởng Triều Tiên muốn đạt được thỏa thuận và để ngỏ cuộc gặp thượng đỉnh lần ba với nhà lãnh đạo Kim Jong-un.

Thứ năm, 06/06/2019 - 08:43

Mỹ “tố” Nga muốn phá vỡ NATO bằng thương vụ “rồng lửa” S-400 với Thổ Nhĩ Kỳ
Mỹ “tố” Nga muốn phá vỡ NATO bằng thương vụ “rồng lửa” S-400 với Thổ Nhĩ Kỳ

(Dân trí) - Một nhà ngoại giao Mỹ cáo buộc rằng Nga vẫn đang tìm các cách để làm suy yếu liên minh quân sự NATO, trong đó có việc Moscow bán hệ thống phòng thủ S-400 của Ankara.

Thứ năm, 06/06/2019 - 07:44

Triều Tiên dừng màn đồng diễn “biển người” vì ông Kim Jong-un nổi giận
Triều Tiên dừng màn đồng diễn “biển người” vì ông Kim Jong-un nổi giận

(Dân trí) - Triều Tiên sẽ tạm dừng màn trình diễn “biển người” để điều chỉnh trong thời gian tới sau khi Chủ tịch Kim Jong-un không hài lòng về nội dung của chương trình đầu tiên.

Thứ năm, 06/06/2019 - 07:43

Món quà “quý hiếm” ông Tập Cận Bình tặng Tổng thống Putin
Món quà “quý hiếm” ông Tập Cận Bình tặng Tổng thống Putin

(Dân trí) - Phái đoàn Trung Quốc đã tặng hai con gấu trúc cho sở thú Moscow như một món quà ý nghĩa trong chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình tới Nga tuần này.

Thứ năm, 06/06/2019 - 07:31

Mỹ chuẩn bị bán 2 tỷ USD vũ khí cho Đài Loan
Mỹ chuẩn bị bán 2 tỷ USD vũ khí cho Đài Loan

(Dân trí) - Các nguồn tin cho biết Mỹ đang theo đuổi thương vụ bán xe tăng và vũ khí trị giá hơn 2 tỷ USD cho Đài Loan bất chấp sự phản đối của chính quyền Trung Quốc.

Thứ năm, 06/06/2019 - 06:55