Cạn kiệt xe tăng thiết giáp, Ukraine có "vũ khí bất đắc dĩ" rất hiệu quả

Những chiếc xe bán tải được sử dụng cho mục đích quân sự không phải là điều mới mẻ trong chiến tranh hiện đại. Tuy nhiên, sự chuyển dịch này trong xung đột Ukraine không phải ngẫu nhiên.

Từ chở quân, tải đạn, cứu thương, trinh sát, đến gắn súng máy, bệ phóng tên lửa hay thiết bị gây nhiễu UAV, những chiếc xe bán tải đang trở thành một phần không thể thiếu trên chiến trường, nhất là đối với Ukraine.

Sự chuyển dịch này không phải ngẫu nhiên mà xuất phát từ nhiều nguyên nhân: nguồn viện trợ cho Ukraine ngày càng hạn chế, tốc độ tiêu hao phương tiện bọc thép nhanh hơn khả năng phục hồi, điều kiện địa hình bình nguyên đặc thù, và nhất là ưu thế vượt trội của Nga về hỏa lực và công nghệ máy bay không người lái (UAV).

Ưu điểm vượt trội: Việt dã, cơ động, rẻ và dễ hoán cải

Xe bán tải, với khung gầm việt dã, dễ dàng di chuyển trên mọi địa hình phức tạp, từ đường đất lầy lội đến đồi núi gồ ghề. Điều này đặc biệt quan trọng ở Ukraine, nơi chiến trường trải dài qua các khu vực nông thôn và rừng rậm, thường xuyên bị tàn phá.

Theo Politico, các dòng xe như Toyota Hilux hay Mitsubishi L200 được Quân đội Ukraine sử dụng rộng rãi nhờ khả năng cơ động cao, giúp binh sĩ hạn chế thiệt hại đối với các phương tiện chiến đấu hạng nặng trước các đòn tấn công bằng UAV tự sát của Nga.

Khả năng hoán cải dễ dàng là một ưu điểm lớn. Xe bán tải có thể được lắp đặt súng máy, tên lửa chống tăng hoặc hệ thống chế áp điện tử chống UAV mà không cần công nghệ phức tạp. Ukraine thậm chí đã phát triển các phiên bản robot hóa từ xe bán tải như "Protector", có thể điều khiển từ xa và trang bị súng máy hạng nặng 12,7mm, giảm thiểu rủi ro cho binh sĩ.

Sự bền bỉ và dễ bảo trì cũng là yếu tố quan trọng. Với chi phí chỉ khoảng 20.000-50.000 USD, rẻ hơn rất nhiều so với một chiếc xe bọc thép (hàng triệu USD), xe bán tải dễ dàng được sửa đổi tại các xưởng cơ khí địa phương hoặc ngay tại tiền tuyến chỉ trong vài ngày. Hơn nữa, khả năng bị nhận diện và ưu tiên tiêu diệt của chúng cũng thấp hơn so với các xe bọc thép chuyên dụng trong mắt các kỹ thuật viên điều khiển UAV của Nga.

Thực tế chiến trường Ukraine đã chứng minh, khả năng cơ động nhanh và phân tán là yếu tố sống còn trong môi trường chiến đấu liên tục bị giám sát và tấn công bởi UAV. Xe bán tải, dù không được bọc giáp, là phương tiện rất phù hợp cho những chặng vận chuyển ngắn, nhanh chóng.

Bài học từ lịch sử: Xe bán tải thay đổi cuộc chơi

Hiệu quả của xe bán tải không phải là điều mới mẻ mà đã được chứng minh qua nhiều cuộc xung đột ở châu Phi, Trung Đông và Afghanistan. "Chiến tranh Toyota" năm 1987 giữa Chad và Libya là một ví dụ điển hình.

Lực lượng Chad, với khoảng 400 chiếc xe bán tải được trang bị vũ khí, đã gây thiệt hại nặng cho quân đội Libya vốn có nhiều xe tăng và máy bay, nhờ tốc độ và sự cơ động. Cuộc xung đột này đã trở thành biểu tượng của chiến tranh bất đối xứng.

Ở Trung Đông và Afghanistan, xe bán tải được các nhóm vũ trang như Taliban, ISIS hay Al-Qaeda ưa chuộng vì độ tin cậy cao trên sa mạc và địa hình núi non hiểm trở. Trong Chiến tranh Afghanistan (2001-2021), Taliban đã sử dụng xe bán tải để thực hiện các cuộc tấn công chớp nhoáng, vận chuyển vũ khí và né tránh các đòn không kích bằng UAV của Mỹ.

Các chuyên gia từ cơ quan tình báo độc lập Grey Dynamics nhấn mạnh rằng, xe bán tải đã thay đổi chiến tranh hiện đại bằng cách cung cấp sự linh hoạt cho các lực lượng có trang bị yếu kém hơn.

Phù hợp với nhu cầu và nguồn lực của Ukraine

Trong cuộc xung đột với Nga, quân đội Ukraine phải đối mặt với ưu thế vượt trội về hỏa lực, đặc biệt là UAV tự sát như Lancet hay các loại FPV. Thống kê của trang dữ liệu mở OSINT cho thấy, hoạt động tích cực của UAV Nga đã phá hủy hàng nghìn phương tiện bọc thép của Ukraine, trong đó có cả những phương tiện hạng nặng như xe tăng M1 Abrams, Leopard 2 hay xe chiến đấu bộ binh Marder, Bradley.

Theo BBC, các xe bán tải được quyên góp từ Anh và châu Âu đã cứu sống hàng nghìn binh sĩ Ukraine bằng cách giúp họ sơ tán nhanh chóng và tránh được các đòn tấn công bằng UAV. Từ năm 2022 đến nay, Ukraine đã tiếp nhận hơn 100.000 chiếc bán tải từ châu Âu, chủ yếu qua các chiến dịch quyên góp.

Reuters nhận định, Ukraine đã phải dựa nhiều vào các phương tiện giá rẻ và các hình thức tự huy động để bù đắp cho một cuộc chiến tranh tiêu hao. Chi phí đắt đỏ của những phương tiện chiến đấu hạng nặng có thể được thay thế bằng các xe bán tải hoán cải với chi phí thấp hơn rất nhiều. Nguồn lực dư thừa nhờ đó được ưu tiên cho đạn pháo, UAV, tên lửa phòng không và duy trì lực lượng quân sự tại tiền tuyến.

Sự phổ biến của xe bán tải hoán cải ở Ukraine phản ánh sự thích nghi thông minh với chiến tranh bất đối xứng, nơi tốc độ và chi phí thấp được sử dụng để bù đắp cho sự yếu thế về sức mạnh quân sự tổng thể. Với xu hướng nguồn viện trợ nước ngoài ngày càng hạn chế, Ukraine sẽ tiếp tục phải dựa vào khả năng sáng tạo và tận dụng các nguồn lực sẵn có, lưỡng dụng để tung ra mặt trận.