Việt Nam - Ấn Độ: Hội tụ chiến lược, hướng tới tương lai

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 5-7/5 diễn ra trong một thời điểm đặc biệt: hai nước kỷ niệm 10 năm thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện (2016-2026), đồng thời cùng bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu dài hạn đầy tham vọng. Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam và Ấn Độ nhất trí nâng cấp quan hệ lên “Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường” phản ánh nhu cầu hội tụ chiến lược ngày càng rõ nét giữa hai quốc gia đang nổi lên tại khu vực châu Á.

Từ khuôn khổ đối tác đến tầm nhìn chiến lược mới

Lễ đón cấp Nhà nước được tổ chức trọng thể tại Phủ Tổng thống ở thủ đô New Delhi theo nghi thức cao nhất dành cho nguyên thủ quốc gia cho thấy sự coi trọng đặc biệt mà Ấn Độ dành cho chuyến thăm. Trong các cuộc tiếp xúc, Thủ tướng Narendra Modi nhiều lần nhấn mạnh ý nghĩa lịch sử chuyến công du đầu tiên của một Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam tới Ấn Độ, nhất là khi diễn ra ngay sau thành công của Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam và quá trình kiện toàn lãnh đạo cấp cao của Nhà nước Việt Nam.

Về phía Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Ấn Độ luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa. Đây là thông điệp có ý nghĩa đáng chú ý trong bối cảnh cấu trúc địa chính trị khu vực đang có nhiều biến động, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gia tăng, còn các quốc gia tầm trung như Việt Nam và Ấn Độ đều có nhu cầu mở rộng không gian hợp tác nhằm bảo đảm lợi ích phát triển và an ninh dài hạn.

Quan hệ hợp tác Việt Nam - Ấn Độ có bề dày truyền thống, được vun đắp qua nhiều thập niên, khởi nguồn từ tình hữu nghị giữa Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thủ tướng Jawaharlal Nehru. Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1972, hai nước duy trì sự gắn kết ổn định và liên tục nâng cấp khuôn khổ hợp tác: từ Đối tác Chiến lược năm 2007 lên Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2016 và nay là “Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường”.

Điều đáng chú ý là lần nâng cấp này bổ sung khái niệm “tăng cường”, hàm ý về một giai đoạn hợp tác sâu hơn, thực chất hơn và có định hướng dài hạn hơn. Tinh thần “Chia sẻ tầm nhìn, hội tụ chiến lược, hợp tác thực chất” được hai bên xác định như nguyên tắc dẫn dắt cho giai đoạn phát triển mới.

Trong 10 năm qua, quan hệ song phương đã đạt nhiều kết quả đáng kể. Tin cậy chính trị không ngừng được củng cố thông qua trao đổi cấp cao thường xuyên. Hợp tác quốc phòng - an ninh từng bước trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất của quan hệ song phương. Hợp tác kinh tế duy trì đà tăng trưởng ổn định, với kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt khoảng 16,5 tỷ USD, tăng khoảng 2,5 lần so với thời điểm năm 2016. Ấn Độ hiện nằm trong nhóm 8 đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam và là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại Nam Á.

Tuy vậy, chính các con số này cũng cho thấy dư địa hợp tác còn rất lớn. So với quy mô nền kinh tế hơn 4.000 tỷ USD của Ấn Độ và nền kinh tế đang tăng trưởng mạnh của Việt Nam, kim ngạch thương mại hiện tại vẫn chưa thực sự tương xứng với tiềm năng. Việc hai nước đặt mục tiêu đạt 25 tỷ USD vào năm 2030 cho thấy quyết tâm thúc đẩy mạnh hơn liên kết kinh tế, chuỗi cung ứng và đầu tư hai chiều.

Hợp tác thực chất trong một cấu trúc khu vực đang định hình lại

Nếu giai đoạn trước, quan hệ Việt Nam - Ấn Độ chủ yếu dựa trên nền tảng hữu nghị truyền thống và hợp tác chính trị, thì giai đoạn hiện nay đang chuyển mạnh sang tính bổ trợ chiến lược và lợi ích phát triển dài hạn.

Một trong những điểm nổi bật là việc hai nước xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực mới của quan hệ song phương. Đây là bước chuyển phản ánh đúng xu thế cạnh tranh phát triển của thế giới hiện nay.

Ấn Độ đang nổi lên như một trung tâm công nghệ toàn cầu, với ngành công nghệ thông tin đạt doanh thu khoảng 350 tỷ USD trong năm 2025. Trong khi đó, Việt Nam đang thúc đẩy mạnh chiến lược chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số và xây dựng hệ sinh thái công nghệ cao. Vì thế, hai nền kinh tế có tính bổ trợ khá rõ: Ấn Độ có thế mạnh về công nghệ, nhân lực và nghiên cứu; Việt Nam có lợi thế về sản xuất, vị trí chuỗi cung ứng và môi trường đầu tư năng động.

Việc hai bên thống nhất mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin, 6G, khoáng sản thiết yếu, năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình cho thấy tầm nhìn hợp tác đã vượt ra ngoài các lĩnh vực truyền thống. Đây cũng là những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, và sự kết nối này giữa hai nước có thể tạo nên những chuỗi giá trị mới trong khu vực.

Cùng với công nghệ, quốc phòng - an ninh tiếp tục là trụ cột quan trọng của quan hệ song phương. Hai bên khẳng định tiếp tục mở rộng hợp tác về công nghiệp quốc phòng, an ninh hàng hải, an ninh mạng, chống khủng bố và đào tạo nhân lực quốc phòng. Tuyên bố “Tầm nhìn chung về Quan hệ Đối tác Quốc phòng Việt Nam - Ấn Độ đến năm 2030” ký năm 2022 đang từng bước được triển khai thực chất hơn.

Trong bối cảnh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tiếp tục định hình lại, Việt Nam được Ấn Độ xem là một đối tác quan trọng trong chính sách “Hành động hướng Đông”. Ngược lại, Việt Nam coi Ấn Độ là đối tác có vai trò ngày càng lớn trong việc duy trì cân bằng chiến lược khu vực. Việc hai bên cùng nhấn mạnh nguyên tắc thượng tôn luật pháp quốc tế, tự do hàng hải và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) cho thấy mức độ đồng thuận ngày càng cao về các vấn đề khu vực.

Bên cạnh yếu tố chiến lược, nền tảng xã hội của quan hệ Việt Nam - Ấn Độ cũng đang được mở rộng nhanh chóng. Năm 2025, lượng khách Ấn Độ đến Việt Nam đạt khoảng 746.000 lượt, tăng gần 4 lần so với năm 2019. Gần 90 chuyến bay thẳng mỗi tuần giữa hai nước đã góp phần thúc đẩy mạnh du lịch, thương mại và giao lưu nhân dân.

Các liên kết văn hóa - lịch sử tiếp tục đóng vai trò cầu nối mềm quan trọng. Sự giao thoa lâu đời về Phật giáo, kiến trúc Champa và các giá trị tinh thần chung tạo nền tảng bền chặt cho mối quan hệ giữa hai nước.

Có thể thấy, việc nâng cấp quan hệ lên “Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường” phản ánh không chỉ nhu cầu mở rộng hợp tác song phương, mà còn là sự thích ứng chiến lược của hai nước trước những biến chuyển của môi trường khu vực và quốc tế. Trong một thế giới đang chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có theo hướng đa cực, đa trung tâm, đa tầng, phân mảnh và phân tuyến mạnh, các mối quan hệ dựa trên sự tin cậy, tính bổ trợ và tôn trọng độc lập chiến lược ngày càng trở nên quan trọng. Việt Nam và Ấn Độ, với nhiều điểm tương đồng về lợi ích phát triển, tư duy đối ngoại và khát vọng vươn lên, đang cho thấy khả năng xây dựng một mô hình hợp tác vừa linh hoạt, vừa thực chất.

Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vì thế không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao đơn thuần, mà còn được xem là điểm khởi đầu cho một giai đoạn hợp tác mới giữa hai quốc gia đang nổi lên của châu Á, nơi quan hệ song phương đang từng bước định hình thành một sự gắn kết chiến lược có chiều sâu và tầm nhìn dài hạn.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!