Không hoang mang, nhưng cũng đừng chủ quan với virus Nipah

Sau khi Ấn Độ ghi nhận ổ dịch virus Nipah mới với nhiều ca nhiễm là nhân viên y tế, hàng loạt quốc gia châu Á đã khẩn trương triển khai các biện pháp phòng ngừa, giám sát chặt chẽ. Vậy Nipah là loại virus như thế nào, có đặc điểm ra sao mà khiến các nước lo ngại như vậy?

Thực tế, đây không phải là một loại virus mới xuất hiện, nó đã tồn tại và được nhắc đến từ lâu. Ca bệnh nhiễm virus Nipah lần đầu tiên được ghi nhận ở Malaysia vào năm 1998. Tên gọi Nipah bắt nguồn từ địa danh làng Sungai Nipah. Những bệnh nhân nhiễm virus có chung triệu chứng sốt, đau đầu, rối loạn ý thức và ban đầu bị chẩn đoán nhầm là viêm não Nhật Bản.

Trong vụ dịch khởi đầu, có tổng số 283 bệnh nhân và 109 trường hợp tử vong, nghĩa là tỷ lệ tử vong rất cao. Nipah trở thành biểu tượng của nỗi ám ảnh về một bệnh dịch nghiêm trọng lây lan từ động vật sang người.

Câu chuyện về Nipah cũng góp phần cảm hứng để có bộ phim Contagion (Bệnh truyền nhiễm) ra mắt vào năm 2011 với sự tham gia của nhiều diễn viên nổi tiếng thế giới. Năm 2019, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã liệt kê virus Nipah, cùng với Ebola và một số mầm bệnh khác, là một trong 10 mối nguy cơ đe dọa sức khỏe toàn cầu. Điều đó cho thấy sự nguy hiểm của virus Nipah đối với con người không chỉ đối với từng cá nhân riêng lẻ mà còn đối với cả nhân loại.

Đường lây nhiễm chủ yếu hiện nay của Nipah vẫn là từ động vật sang người, trong đó các loài dơi ăn quả Pteropus được ghi nhận là vật chủ mang virus chính. Việt Nam cũng ghi nhận các loài dơi có thể là vật chủ của virus Nipah ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long, do đó việc nâng cao nhận thức và cảnh giác là điều cần thiết.

Người mang virus Nipah thường biểu hiện bệnh sau từ 4 đến 14 ngày kể từ khi nhiễm virus, với các triệu chứng sốt, đau đầu, đau cơ, nôn mửa, viêm phổi và có thể có chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức khi có viêm não. Tỷ lệ tử vong từ 40% đến 75% tùy thuộc vào chủng virus cũng như khu vực địa lý. Điều đáng chú ý nhất chính là bệnh hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cũng như vaccine phòng bệnh.

Virus Nipah tuy cùng họ với virus sởi, quai bị, virus hợp bào hô hấp (RSV), tuy nhiên khả năng lây của virus này thấp hơn rất nhiều. Ở các khu vực lưu hành dịch, một số động vật bao gồm lợn, chó, mèo, ngựa và dê có thể nhiễm, nhưng việc lây truyền từ người sang người hiện chỉ chủ yếu ghi nhận tại Ấn Độ và Bangladesh, với hầu hết các đợt bùng phát được ghi nhận trong từng nhóm nhỏ tại bệnh viện hoặc trong các hộ gia đình. Nếu như một người nhiễm COVID-19 có thể lây bệnh trung bình cho 2 người thì ước tính con số này với virus Nipah chỉ là 0,33.

Đến nay chưa có báo cáo ghi nhận việc phân lập virus Nipah tại Việt Nam, nên tổng hợp tất cả các yếu tố trên, nguy cơ bùng phát dịch do virus Nipah tại Việt Nam hiện nay là rất thấp. Tuy nguy cơ lây truyền thấp nhưng không có nghĩa chúng ta có thể chủ quan.

Những biến đổi về khí hậu cũng như di biến động quần thể trong khoảng 30 năm qua làm cho các bệnh truyền nhiễm trở thành mối quan tâm hàng đầu trong các vấn đề an ninh y tế. So với những bệnh truyền nhiễm lây từ động vật sang người như bệnh dại (tỷ lệ tử vong 100%), cúm gia cầm (tỷ lệ tử vong 50%), Ebola (tỷ lệ tử vong 60%) thì virus Nipah xứng đáng được quan tâm và giám sát.

Trên quan điểm của một bác sĩ trong lĩnh vực truyền nhiễm, tôi cho rằng chúng ta nên sẵn sàng sử dụng nhiều nguồn lực hơn nếu cần để dịch bệnh không bùng phát tại Việt Nam. Với mỗi dịch bệnh mới nổi, đa phần chúng ta đều mong đợi một “viên đạn bạc” – một phép màu để bảo vệ bản thân khỏi những dịch bệnh chết chóc đó. Nhưng thực tế, các biện pháp dự phòng lại khá đơn giản và có từ xa xưa.

Để đối phó với virus Nipah, chúng ta nên tập thói quen hạn chế tiếp xúc trực tiếp với động vật như dơi và động vật hoang dã, thả hoang trong khoảng cách gần; áp dụng các biện pháp vệ sinh hô hấp như đeo khẩu trang, che chắn miệng khi ho; và thực hiện ăn chín, uống sôi, rửa sạch thực phẩm.

Do virus Nipah chủ yếu lây truyền qua dơi ăn quả nên phần lớn các tổ chức y tế đều khuyến cáo các loại quả có vết răng động vật thì nên loại bỏ. Ở những nơi chăn nuôi thì nên bảo vệ gia súc khỏi sự tiếp xúc với dơi nếu có thể. Trong trường hợp chúng ta đi về từ vùng dịch, nếu có biểu hiện nghi ngờ, hãy đến các cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị sớm nhất.

Trong bộ phim Contagion (Bệnh truyền nhiễm), loài người cuối cùng cũng phát minh ra vaccine để chống lại virus gây bệnh, giống như chúng ta đã tìm ra vaccine để đối phó với COVID-19. Tuy nhiên, cách hữu hiệu nhất để tránh tổn thất chính là nâng cao ý thức phòng bệnh của từng cá nhân và luôn cảnh giác với các dịch bệnh mới nổi.

Trong diễn biến mới nhất, Bộ Y tế cũng vừa có công văn hỏa tốc gửi các đơn vị liên quan đến việc chủ động phòng chống bệnh do virus Nipah. Việc quan tâm thực hiện đúng và đầy đủ những chỉ dẫn của cơ quan chuyên môn sẽ giúp chúng ta ứng phó chủ động, hiệu quả với Nipah nói riêng và những dịch bệnh khác nói chung.

Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!