3 thói quen tuổi trung niên giúp có thêm 13 năm sống minh mẫn

Theo nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Neurology, việc kiểm soát ba yếu tố nguy cơ ở độ tuổi 45-65 bao gồm duy trì huyết áp bình thường, không mắc tiểu đường tuýp 2 và không hút thuốc lá, giúp kéo dài trung bình gần 13 năm sống khỏe mạnh, tránh được bệnh sa sút trí tuệ. 

Khoảng cách gần 13 năm sống khỏe giữa các nhóm nguy cơ

Nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ chương trình Atherosclerosis Risk in Communities tại Mỹ, khởi động từ năm 1986. Các tác giả đã phân tích thông tin của 12.409 người có độ tuổi trung bình 56 và chưa ghi nhận sa sút trí tuệ ở thời điểm ban đầu.

Quá trình theo dõi kéo dài suốt 26 năm, kết hợp đánh giá ba tình trạng sức khỏe chính gồm tăng huyết áp, tiểu đường tuýp 2 và thói quen hút thuốc lá

Trong giai đoạn này, 3.008 người được chẩn đoán sa sút trí tuệ, trong khi 5.238 người qua đời mà không mắc bệnh.

Kết quả cho thấy số năm sống không mắc sa sút trí tuệ giảm dần khi số yếu tố nguy cơ tăng lên. Nhóm không có yếu tố nào trong ba vấn đề được đánh giá có trung bình khoảng 30 năm sống khỏe mạnh kể từ thời điểm bắt đầu theo dõi.

Ở những người có một yếu tố nguy cơ, con số này giảm xuống còn khoảng 26 năm. Nhóm có hai yếu tố đạt khoảng 21 năm, trong khi những người đồng thời bị tăng huyết áp, tiểu đường và hút thuốc chỉ có khoảng 17 năm sống không mắc bệnh.

Như vậy, chênh lệch giữa nhóm không có yếu tố nguy cơ và nhóm có đủ cả ba yếu tố lên tới gần 13 năm.

Các nhà khoa học cũng ghi nhận sự khác biệt theo giới tính và nhóm dân số. Với cùng số lượng yếu tố nguy cơ, phụ nữ nhìn chung có nhiều năm sống không mắc sa sút trí tuệ hơn nam giới.

Trong nhóm có cả ba yếu tố, thời gian này ở phụ nữ là 18,1 năm, cao hơn mức 16,6 năm ở nam giới. Tương tự, người da trắng trong nhóm nguy cơ cao có trung bình 19,6 năm sống không mắc bệnh, trong khi ở người da đen là 16 năm.

Các chuyên gia khẳng định yếu tố giới tính hay chủng tộc không trực tiếp quyết định khả năng phát bệnh. Mức chênh lệch kể trên thực chất phản ánh sự tác động tổng hòa từ điều kiện sống, khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ y tế và các đặc điểm kinh tế xã hội.

Chủ động bảo vệ trí não ngay từ ngưỡng tuổi 45

Theo Tiến sĩ Josef Coresh, trưởng nhóm nghiên cứu kiêm Giám đốc Viện Lão hóa Tối ưu thuộc NYU Langone Health, việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ mạch máu từ độ tuổi trung niên sẽ mang lại lợi ích lâu dài cho sức khỏe trí não. 

Ông nhấn mạnh việc chủ động bỏ thuốc lá, theo dõi huyết áp và kiểm soát đường huyết từ sau tuổi 45 cần được xem là chiến lược cốt lõi để bảo vệ bộ não trong suốt nhiều thập kỷ tiếp theo. 

Các vấn đề này thường khởi phát ở giai đoạn giữa cuộc đời và có khả năng gây ra những tổn thương thoái hóa thần kinh kéo dài.

Cảnh báo trên đưa ra trong bối cảnh sa sút trí tuệ đang trở thành áp lực y tế toàn cầu, với dự báo số ca mắc có thể tăng gấp 3 lần, lên mốc 153 triệu người vào năm 2050. 

Trước đó, nhiều công trình khoa học cũng chỉ ra rằng việc can thiệp hiệu quả vào 14 yếu tố nguy cơ có thể thay đổi trong suốt đời người có khả năng ngăn ngừa hoặc làm chậm thời điểm phát bệnh của khoảng 45% trường hợp.

Đánh giá độc lập về công trình này, Tiến sĩ Jacqui Hanley, đại diện Quỹ Nghiên cứu Alzheimer Vương quốc Anh, cho rằng điểm sáng tạo của nhóm tác giả là đo lường được tổng số năm sống minh mẫn của một người, thay vì chỉ dự báo tỷ lệ phát bệnh đơn thuần. 

Cao huyết áp, tiểu đường và khói thuốc không chỉ thúc đẩy quá trình suy giảm nhận thức mà còn gia tăng nguy cơ tử vong sớm do các biến chứng tim mạch.

Từ thực tế đó, các chuyên gia khuyến nghị mỗi cá nhân nên duy trì thói quen vận động, loại bỏ thuốc lá và tuân thủ phác đồ điều trị các bệnh mạn tính. 

Mặc dù y học hiện đại chưa có biện pháp nào bảo đảm ngăn ngừa hoàn toàn sa sút trí tuệ nhưng hạn chế các nguy cơ ảnh hưởng đến tim mạch có thể góp phần giảm khả năng suy giảm nhận thức khi về già.