Chi tiết “lưỡi thẳng” trên áo choàng luật sư: Biểu tượng hay hình thức?

Liên đoàn Luật sư Việt Nam vừa tổ chức hội thảo triển khai đề án trang phục của luật sư khi tham gia phiên tòa, với điểm nhấn là mẫu áo choàng mới mang tính biểu trưng nghề nghiệp.

Theo đề án, dải trắng trước ngực được ví như “lưỡi thẳng” của luật sư, trong khi đai áo gợi nhắc cán cân công lý. Dự kiến trang phục này sẽ được thí điểm từ ngày 1/7 đối với luật sư thuộc Đoàn Luật sư TP Hà Nội và TPHCM, trước khi xem xét áp dụng rộng rãi trên toàn quốc. Liên quan đến vấn đề này, một số luật sư đã chia sẻ quan điểm.

Biểu tượng đen - trắng và “lưỡi thẳng”

Trao đổi với phóng viên Dân trí, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Thường vụ, Chủ nhiệm cơ quan truyền thông Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cho rằng, ý tưởng dải trắng trước ngực tượng trưng cho “lưỡi thẳng”, kết hợp với đai áo gợi nhắc cán cân công lý, là điểm nhấn đáng chú ý trong đề xuất đổi mới trang phục. Thiết kế không chỉ dừng ở yếu tố đồng phục mà còn thể hiện bản sắc nghề nghiệp của luật sư.

Theo ông Hậu, hình ảnh “lưỡi thẳng” hàm ý sự thẳng thắn, minh bạch trong lời nói và lập luận; các chi tiết khác gợi mở những giá trị nền tảng như công lý và sự cân bằng. Cách tiếp cận này góp phần tạo chiều sâu biểu tượng, gắn nhận diện nghề nghiệp với chuẩn mực đạo đức, đồng thời định hình bản sắc riêng cho luật sư Việt Nam thay vì mô phỏng các mô hình nước ngoài.

Luật sư Hậu cũng cho rằng, việc quy định luật sư mặc áo choàng đen, nơ trắng khi tham gia phiên tòa mang ý nghĩa biểu trưng sâu sắc. Màu đen thể hiện sự nghiêm trang, chuẩn mực, tính khách quan của hoạt động xét xử; nơ trắng tượng trưng cho sự trong sáng, công bằng, khát vọng bảo vệ chân lý và quyền con người. Sự kết hợp đen - trắng còn nhấn mạnh nguyên tắc đúng - sai minh bạch trong tranh tụng.

Ở góc độ hành nghề, luật sư Trương Văn Tuấn (Văn phòng Luật sư Trạng Sài Gòn) nhận định, chi tiết “lưỡi thẳng” nhấn mạnh trách nhiệm phát ngôn của luật sư tại phiên tòa. Luật sư không chỉ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của thân chủ mà còn phải phát biểu đúng, có căn cứ, tôn trọng sự thật khách quan, không bóp méo bản chất vụ việc.

Theo luật sư Tuấn, hình ảnh đai áo tượng trưng cho cán cân công lý thể hiện vai trò của luật sư trong việc giữ cân bằng giữa các bên trong tố tụng, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp được xem xét công bằng. Tuy nhiên, các biểu tượng này chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng đạo đức nghề nghiệp, năng lực chuyên môn và bản lĩnh hành nghề; nếu không, chúng dễ dừng lại ở thông điệp mang tính hình thức.

Cùng quan điểm, luật sư Ngô Quí Linh, Giám đốc Công ty Luật Mai Đăng Khang (Đoàn Luật sư TPHCM) đánh giá cao ý tưởng thiết kế. Ông cho rằng dải trắng trước ngực là chi tiết mang tính biểu tượng sâu sắc, nhắc nhở luật sư phải thẳng thắn, minh bạch, nói đúng sự thật và lập luận khách quan trong quá trình bào chữa.

Theo luật sư Linh, phần đai áo tượng trưng cho cán cân công lý đặt trên vai luật sư càng nhấn mạnh trách nhiệm duy trì sự công bằng giữa các bên. Màu đen của áo choàng thể hiện sự nghiêm trang, khách quan; màu trắng đại diện cho sự trong sáng, chân lý, tạo nên sự tương phản rõ ràng, góp phần củng cố niềm tin của xã hội vào hoạt động tư pháp.

“Tổng thể, đây không chỉ là yếu tố thẩm mỹ mà còn là cách truyền tải giá trị đạo đức nghề nghiệp, giúp luật sư tự nhắc nhở bản thân mỗi khi tham gia phiên tòa”, luật sư Linh nhìn nhận.

Từ biểu tượng đến văn hóa pháp đình

Theo luật sư Nguyễn Văn Hậu, việc Liên đoàn Luật sư Việt Nam thông qua đề án đổi mới trang phục không chỉ là điều chỉnh về hình thức mà còn mang ý nghĩa chiến lược, nhằm tái định vị hình ảnh và khẳng định rõ hơn vị thế độc lập, chuyên nghiệp của luật sư trong hệ thống tư pháp.

Luật sư Hậu cho rằng, việc chuyển từ vest sang áo choàng không đơn thuần là “thay áo”, mà xuất phát từ nhu cầu xây dựng biểu trưng nghề nghiệp thống nhất, có khả năng nhận diện cao, qua đó định hình bản sắc riêng của luật sư trong không gian pháp đình.

Thực tế hiện nay, luật sư sử dụng trang phục công sở như vest, cà vạt dù lịch sự nhưng thiếu tính đặc thù, dễ bị nhầm lẫn với người đại diện theo ủy quyền hoặc các thành phần khác tại phiên tòa. Điều này phần nào ảnh hưởng đến tính trang nghiêm và vị thế của luật sư khi đứng cạnh thẩm phán, kiểm sát viên - những chủ thể đã có trang phục riêng biệt. Việc áp dụng áo choàng, theo ông Hậu, sẽ góp phần phân định rõ vai trò, đồng thời tạo sự cân bằng về hình ảnh giữa các bên trong hoạt động xét xử.

Bên cạnh đó, áo choàng đen và các phụ kiện đi kèm còn mang ý nghĩa hội nhập, đưa hình ảnh luật sư Việt Nam tiệm cận chuẩn mực quốc tế, nơi trang phục này được xem là biểu tượng của công lý, sự khách quan và tính độc lập. Qua đó, không chỉ thể hiện hình ảnh bên ngoài mà còn truyền tải các giá trị cốt lõi của nghề như chính trực, bản lĩnh và trách nhiệm trước pháp luật.

Ở góc nhìn khác, luật sư Trương Văn Tuấn cho rằng, việc thống nhất trang phục không phải là yếu tố quyết định chất lượng tranh tụng tại tòa. Một phiên tòa công bằng phụ thuộc trước hết vào năng lực của những người tham gia tố tụng, trong đó luật sư phải thể hiện qua kiến thức pháp lý, kỹ năng lập luận, khả năng khai thác chứng cứ và bản lĩnh khi đối đáp.

Theo ông Tuấn, hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ không nằm ở trang phục mà ở năng lực chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của luật sư. Tuy nhiên, ông cũng nhìn nhận việc thống nhất áo choàng vẫn có ý nghĩa nhất định về mặt hình thức và tâm lý, góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và hình ảnh của luật sư tại phiên tòa. Do đó, đây nên được xem là yếu tố bổ trợ, không phải yếu tố quyết định.

Trong khi đó, luật sư Ngô Quí Linh đánh giá việc thống nhất trang phục áo choàng là cần thiết và có giá trị thực tiễn. Theo ông, trang phục hiện hành dù đảm bảo sự chỉn chu nhưng chưa tạo được tính đặc thù và khả năng nhận diện rõ ràng trong không gian pháp đình.

Áo choàng mới sẽ giúp nhận diện ngay vai trò của luật sư giữa các bên tham gia tố tụng, tăng tính trang nghiêm của phiên tòa, đồng thời khẳng định vị thế độc lập của luật sư như một chủ thể quan trọng trong Nhà nước pháp quyền.

Luật sư Linh cho rằng, trang phục chuyên biệt không chỉ mang tính hình thức mà còn góp phần xây dựng văn hóa pháp đình, tạo sự bình đẳng giữa các bên và nâng cao hình ảnh luật sư trong xã hội. Tuy vậy, để đạt hiệu quả, cần triển khai thí điểm bài bản, lắng nghe ý kiến từ giới luật sư và từng bước hoàn thiện điều kiện cơ sở vật chất tại các tòa án.

Trang phục phải phù hợp khí hậu, điều kiện thực tế

Luật sư Nguyễn Văn Hậu cho rằng, việc nhiều quốc gia xây dựng và duy trì trang phục riêng cho luật sư là thực tiễn đáng tham khảo. Tại các nước như Anh, Pháp, áo choàng không chỉ là trang phục mà còn gắn với truyền thống pháp đình, thể hiện sự tôn trọng tính trang nghiêm của phiên tòa và lịch sử phát triển lâu dài của nghề luật.

Theo ông Hậu, việc Việt Nam tiếp cận mô hình này là phù hợp trong bối cảnh nghề luật sư ngày càng chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế. Thực tế, áo choàng luật sư không phải là mới mà đã từng xuất hiện từ trước năm 1975, chịu ảnh hưởng từ mô hình của Pháp.

Ông cho rằng, cần xây dựng bộ trang phục riêng nhằm tạo dấu ấn nhận diện, đồng thời góp phần củng cố vị thế độc lập, bình đẳng của luật sư trong hoạt động tố tụng. Một thiết kế thống nhất, mang tính biểu trưng rõ ràng sẽ nâng cao hình ảnh nghề nghiệp và từng bước hình thành văn hóa pháp đình.

Về yếu tố kỹ thuật, luật sư Nguyễn Văn Hậu nhấn mạnh việc lựa chọn chất liệu vải cần được nghiên cứu kỹ để phù hợp với điều kiện khí hậu. Trang phục phải bảo đảm nhẹ, thoáng khí, ít nhăn, có độ rủ phù hợp, vừa giữ được phom dáng trang trọng, vừa tạo sự thoải mái khi di chuyển, tham gia tranh tụng.

Đặc biệt, trong điều kiện khí hậu nóng ẩm tại phía Nam và mùa hè miền Bắc, chất liệu cần thoát nhiệt nhanh, thấm hút tốt. Ngược lại, thiết kế áo choàng rộng giúp linh hoạt khi mặc thêm lớp giữ nhiệt vào mùa đông, khắc phục hạn chế của vest vốn dễ gây gò bó và kém thích nghi với thời tiết.

Cùng quan điểm về xu hướng hội nhập, luật sư Ngô Quí Linh cho rằng Việt Nam nên học hỏi mô hình trang phục luật sư từ các quốc gia có hệ thống tư pháp phát triển. Theo ông, đây không chỉ là yếu tố truyền thống mà còn giúp chuẩn hóa hình ảnh, nâng cao tính chuyên nghiệp và khẳng định vai trò độc lập của luật sư.

Ông Linh nhận định, trong bối cảnh cải cách tư pháp, việc có trang phục biểu tượng riêng là bước đi hợp lý, giúp luật sư Việt Nam tiệm cận chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn cần giữ được sự giản dị, phù hợp văn hóa.

Về thực tiễn triển khai, ông nhấn mạnh yếu tố khí hậu là quan trọng hàng đầu. Áo choàng cần sử dụng chất liệu nhẹ, thoáng, thấm hút tốt và không gây bí bách. Đồng thời, để trang phục phát huy hiệu quả, cần bảo đảm điều kiện hỗ trợ tại tòa án như hệ thống làm mát, phòng thay đồ riêng, tránh gây bất tiện khi sử dụng trong thời gian dài.

Luật sư Ngô Quí Linh cũng ủng hộ phương án thí điểm cho phép lựa chọn giữa áo choàng và vest trong thời gian đầu. Theo ông, cách làm này giúp thu thập ý kiến thực tế, đặc biệt về mức độ thoải mái và khả năng thích ứng với khí hậu, từ đó hoàn thiện trước khi áp dụng rộng rãi.

Ở góc nhìn thận trọng, luật sư Trương Văn Tuấn cho rằng, việc tham khảo mô hình trang phục từ các nước là cần thiết nhưng phải có chọn lọc. Mỗi quốc gia có điều kiện khí hậu, văn hóa và môi trường hành nghề khác nhau, nên không thể áp dụng máy móc.

Theo ông Tuấn, nếu trang phục được thiết kế bằng chất liệu dày, nặng hoặc kém thoáng khí sẽ gây bất tiện, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả công việc của luật sư tại phiên tòa. Bên cạnh đó, yếu tố văn hóa cũng cần được cân nhắc để tránh cảm giác xa lạ, khó tiếp nhận.

Vì vậy, việc thiết kế trang phục cần đặt yếu tố thực tiễn lên hàng đầu, từ chất liệu, kiểu dáng đến cách sử dụng, bảo đảm vừa giữ được tính trang nghiêm, vừa tạo sự thoải mái cho luật sư khi tham gia tố tụng.