Trưởng thôn, tổ trưởng dân phố vẫn là nơi người dân tìm đến nhiều nhất

Kết quả khảo sát gần 5.000 người dân trên toàn quốc do UNDP và Viện Nghiên cứu phát triển Mekong (MDRI) thực hiện cho thấy, sau ngày 1/7/2025, có tới 16,84% người được hỏi cho biết từng liên hệ với tổ trưởng tổ dân phố, trưởng thôn, trưởng bản để giải quyết các khúc mắc liên quan đến cá nhân, gia đình hoặc chính quyền. Tỷ lệ này gần gấp đôi so với mức liên hệ trực tiếp với cán bộ, công chức xã/phường, chỉ ở mức 8,63%.

Đáng chú ý, hơn 84% các cuộc gặp với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố được đánh giá là hiệu quả.

"Kênh gần dân nhất" sau khi bỏ cấp huyện

Theo báo cáo khảo sát, việc không tổ chức cấp huyện được người dân đánh giá là kịch bản tạo ra nhiều cải thiện tích cực nhất trong cung ứng dịch vụ công, đặc biệt ở khả năng liên hệ với chính quyền và xử lý thủ tục hành chính.

Khoảng 65,2% người được hỏi cho rằng việc bỏ cấp huyện giúp cải thiện dịch vụ hành chính công; 61,1% đánh giá điều kiện liên hệ với chính quyền được cải thiện.

Nhưng trong thực tế, thay vì tìm đến cán bộ cấp xã, nhiều người dân vẫn ưu tiên liên hệ với trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố - những người ở ngay trong khu dân cư, hiểu địa bàn và có khả năng xử lý các vấn đề phát sinh hằng ngày nhanh hơn.

Kết quả khảo sát ghi nhận: "Sau 1/7/2025, kênh liên hệ gần dân nhất vẫn là tổ trưởng/trưởng thôn".

Chi tiết này phản ánh một thực tế đáng chú ý trong quá trình chuyển đổi sang mô hình chính quyền 2 cấp: dù cấu trúc hành chính đã thay đổi mạnh, các thiết chế cộng đồng ở cấp thấp nhất vẫn đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kết nối người dân với bộ máy công quyền.

Trong bối cảnh nhiều chức năng quản lý nhà nước được chuyển mạnh về cấp xã, trưởng thôn và tổ trưởng dân phố đang trở thành "lớp đệm" giúp người dân thích nghi với hệ thống mới, đồng thời hỗ trợ chính quyền cơ sở giảm áp lực tiếp nhận và xử lý thông tin ban đầu.

Chính quyền cấp xã chịu áp lực lớn

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, nghiên cứu cũng cho thấy chính quyền cấp xã đang đối mặt áp lực vận hành rất lớn khi trở thành trung tâm mới của hệ thống hành chính.

Theo nhóm nghiên cứu, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã làm thay đổi căn bản “logic vận hành” của hệ thống quản trị địa phương, trong đó cấp cơ sở trở thành “nút trung tâm” trong chuỗi cung ứng dịch vụ công.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi diễn ra chưa đồng đều, đặc biệt ở bốn yếu tố gồm thể chế, nhân lực, hạ tầng công nghệ và tài chính.

Nhiều cán bộ cơ sở phản ánh tình trạng "quá tải chức năng", khi khối lượng công việc tăng nhanh nhưng biên chế, năng lực và chế độ đãi ngộ chưa theo kịp.

Một phó chủ tịch phường được trích dẫn trong báo cáo cho biết phòng Văn hóa - Xã hội chỉ có khoảng 12 nhân sự nhưng phải đảm đương khối lượng công việc tương đương 6 sở, ngành cấp tỉnh. Trong khi đó, phòng Kinh tế phải xử lý lượng việc tương đương 4 sở ngành.

Ở nhiều nơi, công chức cấp xã cũ chưa kịp thích nghi với các nhiệm vụ mới mang tính chuyên môn cao hơn, trong khi cán bộ từ cấp huyện chuyển xuống lại cần thời gian để nắm bắt thực tiễn cơ sở.

Người dân hài lòng nhưng vẫn còn nhiều điểm nghẽn

Dù vậy, đánh giá chung của người dân về hoạt động của chính quyền cơ sở vẫn tương đối tích cực.

Khảo sát cho thấy mức hài lòng trung bình với thủ tục hành chính cấp xã đạt 4,1/5 điểm. Hơn 91% người dân đánh giá đội ngũ cán bộ "thạo việc", gần 94% nhận kết quả đúng hẹn và hơn 96% cho biết không phải trả chi phí ngoài quy định.

Tuy nhiên, một số vấn đề vẫn tồn tại. Khoảng 11% người dân cho biết phải đi nhiều nơi, qua nhiều cửa hoặc gặp nhiều người mới hoàn tất thủ tục.

Lĩnh vực đất đai là điểm nghẽn rõ nhất. Tỷ lệ người phải đi nhiều cửa khi làm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lên tới 26,27%, cao hơn nhiều so với mặt bằng chung. Có 12,33% người phải sử dụng “cò” hoặc trung gian để hoàn tất thủ tục.

Ở góc độ công nghệ, nghiên cứu cũng chỉ ra dữ liệu còn phân mảnh, thiếu liên thông; hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ; nhiều phần mềm vận hành rối, chồng chéo và phát sinh thêm tầng trung gian mới.

Trong bối cảnh đó, báo cáo cho rằng ưu tiên cấp bách hiện nay là tăng năng lực vận hành cho cấp cơ sở - nơi người dân tiếp xúc trực tiếp với chính quyền nhiều nhất. Không chỉ bộ máy hành chính cấp xã, trưởng thôn, tổ trưởng dân phố cũng đang trở thành mắt xích quan trọng giúp duy trì sự kết nối giữa chính quyền và người dân trong giai đoạn chuyển đổi lớn của hệ thống quản trị địa phương.