Phép thử năng lực quản lý siêu đô thị của bộ máy mới tại TPHCM

Trao đổi với phóng viên Dân trí, Giám đốc Sở Nội vụ TPHCM Phạm Thị Thanh Hiền nói về những thay đổi, những điểm nghẽn và bài toán nâng cao năng lực chính quyền cơ sở sau một năm chuyển đổi.

Năm đầu tiên với bộ máy vận hành siêu đô thị

Thưa bà, sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với TPHCM, điều được chờ đợi, quan tâm nhất là việc điều hành một siêu đô thị bằng phương thức hoàn toàn mới. Bà đánh giá thế nào về sự thay đổi mang tính bản chất trong cách quản trị của thành phố sau cuộc cải cách bộ máy?

- Nếu nhìn ở góc độ quản trị, thay đổi lớn nhất không nằm ở việc chúng ta giảm được một cấp chính quyền mà là chuyển từ phương thức quản lý hành chính nhiều tầng nấc sang mô hình quản trị trực tiếp, thống nhất và lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.

Khi giảm các khâu trung gian, quá trình chỉ đạo, điều hành từ thành phố xuống cơ sở được rút ngắn đáng kể. Những quyết định quản lý nhà nước được triển khai nhanh hơn, đồng thời chính quyền cấp xã cũng có nhiều không gian chủ động hơn khi được phân cấp, phân quyền rõ ràng để giải quyết công việc ngay tại địa phương.

Đối với một đô thị đặc biệt như TPHCM, tốc độ xử lý công việc có ý nghĩa rất lớn. Vì vậy, cùng với việc tổ chức lại bộ máy, thành phố xác định chuyển đổi số và quản trị trên nền tảng dữ liệu là yếu tố quyết định. Việc vận hành trên các hệ thống số giúp nâng cao tính minh bạch, khả năng giám sát, trách nhiệm giải trình cũng như chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Sau năm đầu tiên vận hành bộ máy với một siêu đô thị như bà nói, nếu phải lựa chọn một dấu mốc để khẳng định mô hình mới đang đi đúng hướng và một phép thử lớn vẫn còn ở phía trước, bà sẽ nhắc đến điều gì?

- Điều có thể thấy rõ nhất là bộ máy sau sắp xếp đã vận hành thông suốt hơn, giảm tầng nấc trung gian và tăng tính chủ động của chính quyền cơ sở. Nhiều công việc trước đây phải qua nhiều cấp thì nay được giải quyết ngay tại địa phương, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Song song với đó, cải cách hành chính và chuyển đổi số cũng được thúc đẩy mạnh hơn. Người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công thuận lợi, minh bạch và nhanh chóng hơn thông qua việc ứng dụng công nghệ trong quản lý, điều hành và giải quyết thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, nếu coi đây là năm đầu tiên của một mô hình quản trị mới thì phép thử lớn nhất hiện nay là làm sao để bộ máy ấy vận hành ngày càng hiệu quả.

Thực tế cho thấy một số quy định vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Năng lực của đội ngũ cán bộ, công chức và các điều kiện bảo đảm thực hiện nhiệm vụ ở cấp cơ sở cũng cần tiếp tục được củng cố để đáp ứng yêu cầu mới. Đây đều là những khó khăn đã được dự báo trong quá trình chuyển đổi.

Thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, rà soát việc phân cấp, phân quyền sát thực tiễn hơn; bố trí đội ngũ theo vị trí việc làm; tăng cường đào tạo kỹ năng quản trị, năng lực số và tiếp tục đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin để bộ máy vận hành hiệu quả hơn trong giai đoạn tiếp theo. Đó là định hướng xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu phát triển của một siêu đô thị.

Khi bỏ cấp huyện, nhiều xã, phường phải làm việc trực tiếp với các sở, ngành. Ở nhiều tỉnh thành giai đoạn đầu đã xuất hiện những lúng túng trong việc xác định đầu mối nghiệp vụ hoặc tiếp cận các hướng dẫn chuyên môn. Với TPHCM, thành phố đã thiết kế cơ chế phối hợp như thế nào để bộ máy không bị đứt mạch điều hành trong quá trình chuyển đổi?

-  Trong quá trình chuyển đổi sang mô hình mới, việc phát sinh một số vướng mắc ban đầu là điều khó tránh khỏi bởi thẩm quyền, quy trình và phương thức quản lý đều có sự thay đổi. Tuy nhiên, Thành phố đã chủ động xây dựng các cơ chế hỗ trợ để bảo đảm việc phối hợp giữa các cấp chính quyền không bị gián đoạn.

Hiện nay, toàn Thành phố vận hành thống nhất Hệ thống quản lý văn bản và điều hành dùng chung. Hệ thống này cho phép các cơ quan dễ dàng tra cứu đơn vị, cá nhân phụ trách từng lĩnh vực, theo dõi tiến độ xử lý công việc và phối hợp nhanh hơn trong giải quyết các nhiệm vụ phát sinh.

Song song với đó, các sở, ngành đều duy trì các kênh trao đổi trực tuyến theo từng lĩnh vực chuyên môn để hỗ trợ các địa phương ngay trong quá trình xử lý công việc hằng ngày.

Quan điểm xuyên suốt của Thành phố là không để chính quyền cấp xã gặp khó khăn mà không có cơ quan hướng dẫn hoặc tháo gỡ kịp thời. Vì vậy, Sở Nội vụ sẽ tiếp tục tổng hợp các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn để tham mưu UBND TPHCM chỉ đạo các sở, ngành hoàn thiện hướng dẫn nghiệp vụ theo hướng cụ thể hơn, dễ áp dụng hơn và sát thực tiễn hơn, bảo đảm mọi khó khăn đều được xử lý ngay từ cơ sở, giữ vững sự thông suốt trong quản lý, điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Tiêu chí với cán bộ chủ động hiến kế, tạo giá trị mới

TPHCM hiện có nhiều xã, phường với quy mô dân số tương đương cả một huyện, thậm chí là nửa tỉnh trước đây, khối lượng hồ sơ hành chính rất lớn nhưng định mức biên chế vẫn áp dụng theo quy định chung. Theo bà, đây có phải là điểm nghẽn lớn khiến việc phân cấp, phân quyền chưa phát huy hết hiệu quả như kỳ vọng?

- Quan điểm của Thành phố là phân cấp, phân quyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi đôi với việc bảo đảm đầy đủ nguồn lực để tổ chức thực hiện.

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, có thể thấy hệ thống pháp luật đã tạo điều kiện để chính quyền cơ sở chủ động hơn trong giải quyết công việc. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy ở một số địa bàn, đặc biệt là các xã, phường có quy mô dân số rất lớn, nguồn lực vẫn chưa theo kịp yêu cầu nhiệm vụ.

Nhiều đơn vị phải giải quyết khối lượng hồ sơ hành chính rất cao nhưng vẫn đang áp dụng định mức biên chế như các địa phương có quy mô nhỏ hơn. Điều đó tạo áp lực rất lớn cho đội ngũ cán bộ, công chức trong quá trình thực thi nhiệm vụ.

Từ thực tiễn đó, chúng tôi cho rằng điểm nghẽn hiện nay không phải ở cơ chế phân cấp mà ở việc tiếp tục hoàn thiện các điều kiện để chính quyền cấp xã thực hiện tốt hơn những thẩm quyền đã được giao.

Bên cạnh vấn đề nhân lực, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa một số ngành, lĩnh vực vẫn cần đồng bộ hơn; hạ tầng công nghệ thông tin ở một số nơi cũng cần tiếp tục được đầu tư để đáp ứng yêu cầu quản trị số.

Trên cơ sở nhận diện rõ những vấn đề này, Thành phố đang tiếp tục rà soát, đề xuất Trung ương hoàn thiện cơ chế về tổ chức bộ máy, biên chế và các điều kiện bảo đảm thực hiện nhiệm vụ; đồng thời chủ động phân bổ nguồn lực theo khối lượng công việc thực tế, ưu tiên các địa bàn có dân số đông và áp lực giải quyết thủ tục hành chính lớn.

Trong thời gian tới, Thành phố sẽ tiếp tục mở rộng phân cấp ở những lĩnh vực đủ điều kiện, đồng thời tăng cường nguồn lực, nâng cao chất lượng đội ngũ theo vị trí việc làm và hoàn thiện hạ tầng số để chính quyền cơ sở có đủ điều kiện thực hiện tốt nhiệm vụ được giao.

Trao thêm thẩm quyền chưa đồng nghĩa sẽ hình thành ngay năng lực quản trị. Theo bà, điều gì quyết định việc một cán bộ cấp xã có thể chuyển từ tư duy làm đúng quy trình sang tư duy chủ động giải quyết vấn đề, thậm chí kiến tạo phát triển cho địa phương?

-  Khi chính quyền cấp xã được giao nhiều thẩm quyền hơn thì yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ cũng thay đổi. Điều quan trọng không chỉ là thực hiện đúng quy định mà còn phải đủ năng lực phân tích tình huống, chủ động tham mưu và tổ chức thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ được giao.

Thành phố nhìn nhận phần lớn cán bộ, công chức đều có tinh thần trách nhiệm và luôn nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ. Tuy nhiên, đối với những lĩnh vực mới hoặc những vấn đề chưa có tiền lệ, tâm lý thận trọng là điều khó tránh khỏi.

Vì vậy, giải pháp trọng tâm không phải chỉ là giao thêm quyền mà phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, quy trình và hướng dẫn nghiệp vụ; đồng thời đầu tư mạnh hơn cho đào tạo kỹ năng quản trị, xử lý tình huống, năng lực tham mưu và ứng dụng công nghệ số.

Sở Nội vụ sẽ tiếp tục tham mưu UBND Thành phố chỉ đạo các sở, ngành rà soát, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ; đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng theo vị trí việc làm với trọng tâm là những tình huống phát sinh trong thực tiễn để đội ngũ cán bộ có đủ kiến thức, kỹ năng và sự tự tin khi giải quyết công việc.

Quan điểm nhất quán của Thành phố là trao quyền phải đi đôi với bảo đảm điều kiện thực hiện quyền. Thành phố sẽ tiếp tục triển khai các cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; đồng thời kiên quyết chấn chỉnh tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng đội ngũ cán bộ không chỉ vững chuyên môn mà còn chủ động hiến kế, tạo giá trị mới và góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của từng địa phương trong lòng một đô thị đặc biệt như TPHCM.

Giá trị lớn nhất của bài học đầu tiên

Sau gần một năm triển khai, nhiều địa phương đang nhìn vào TPHCM như một phép thử của mô hình chính quyền đô thị trong điều kiện quy mô dân số rất lớn, một cực tăng trưởng trọng yếu của đất nước. Từ bài học rút ra từ năm đầu tiên vận hành, theo bà, điều kiện tiên quyết để mô hình chính quyền địa phương hai cấp thực sự phát huy hiệu quả là gì?

- Sau hơn một năm triển khai, có thể khẳng định mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại TPHCM đã cơ bản vận hành ổn định, bảo đảm tính liên tục trong quản lý nhà nước và phục vụ người dân, doanh nghiệp. Việc sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền và chuyển giao nhiệm vụ giữa các cấp được triển khai đồng bộ, tạo nền tảng quan trọng cho quá trình đổi mới quản trị đô thị.

Qua thực tiễn, chúng tôi cho rằng thách thức lớn nhất với bộ máy lúc này là nâng cao năng lực vận hành của toàn hệ thống, đặc biệt là năng lực tổ chức thực thi ở cấp xã.

Áp lực công việc đối với đội ngũ cán bộ cơ sở ngày càng lớn khi nhiều nhiệm vụ được chuyển giao trực tiếp, trong khi nguồn nhân lực và điều kiện hạ tầng giữa các địa bàn vẫn còn có sự chênh lệch. Đây là những vấn đề Thành phố đang tập trung hoàn thiện thông qua việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, đào tạo nhân lực và tăng cường hỗ trợ cơ sở.

Trong thời gian tới, Sở Nội vụ sẽ tiếp tục tham mưu UBND Thành phố hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền; xây dựng đội ngũ theo vị trí việc làm; đẩy mạnh đào tạo gắn với yêu cầu thực tiễn; tăng tốc chuyển đổi số và xây dựng nền hành chính dựa trên dữ liệu.

Cùng với đó là nâng cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, trách nhiệm giải trình và cơ chế đánh giá cán bộ theo kết quả thực hiện nhiệm vụ, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo chất lượng hoạt động của bộ máy.

Theo tôi, giá trị lớn nhất của năm đầu tiên không dừng ở việc TPHCM đã vận hành ổn định mô hình mới, mà còn ở chỗ thực tiễn cho thấy khi được trao quyền, được bảo đảm nguồn lực và được hỗ trợ bằng dữ liệu, công nghệ cùng đội ngũ đủ năng lực, chính quyền cấp xã hoàn toàn có thể trở thành trung tâm điều hành trực tiếp, gần dân và phản ứng nhanh hơn trước các yêu cầu phát triển của một siêu đô thị. Đó cũng là hướng đi Thành phố sẽ tiếp tục kiên trì trong giai đoạn tới.

Xin trân trọng cảm ơn bà!