Những cái tên cũ lưu dấu trong hình hài TPHCM mới sau 50 năm

Những cái tên cũ trở lại trên bản đồ thành phố

Ngày 2/7/1976, Thành phố Sài Gòn – Gia Định chính thức đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh.

Đến nay, TPHCM lại chính thức có phường Sài Gòn và phường Gia Định, những cái tên cũ xuất hiện trở lại trên bản đồ hành chính của thành phố phương Nam.

Ngoài Sài Gòn và Gia Định, nhiều địa danh quen thuộc khác với người dân vùng đất này cũng xuất hiện trở lại trên bản đồ, trong đó có địa danh Chợ Lớn, một trong những khu đô thị xuất hiện đầu tiên tại vùng đất này.

Sau ngày 2/7/1976, những địa danh Sài Gòn, Gia Định, Chợ Lớn không còn xuất hiện trên bản đồ hành chính nhưng không mất đi. Sài Gòn vẫn là cái tên dân dã mà mọi người gọi thành phố này. Ga tàu hỏa trung tâm của thành phố vẫn mang tên ga Sài Gòn. Bến xe tại khu Chợ Lớn xưa vẫn gọi là bến xe Chợ Lớn...

Khi phương án sắp xếp hợp nhất tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, tỉnh Bình Dương và TPHCM thành một đơn vị hành chính cấp tỉnh được hoàn tất, những địa danh Sài Gòn, Gia Định, Chợ Lớn đã xuất hiện trở lại trên bản đồ hành chính.

Từ ngày 1/7/2025, khi TPHCM mới ra đời trên cơ sở sáp nhập 3 tỉnh thành, phường Sài Gòn, phường Gia Định và phường Chợ Lớn đã chính thức được thành lập, những địa danh này một lần nữa xuất hiện trên bản đồ hành chính của thành phố mang tên Bác.

Thành phố Sài Gòn và phường Sài Gòn

Phường Sài Gòn (TPHCM) được thành lập ngày 1/7/2025 trên cơ sở nhập toàn bộ diện tích phường Bến Nghé và một phần của phường Đa Kao, phường Nguyễn Thái Bình, với diện tích tự nhiên là 3,038km2, quy mô dân số hơn 47.000 người.

Ngày 1/7/2025, tại trụ sở UBND phường Sài Gòn, phóng viên Dân trí đã gặp ông Trịnh Văn Thêm (66 tuổi, người dân ở phường) đi làm giấy khai sinh cho cháu. Ông Thêm vốn là cư dân của phường Bến Nghé (quận 1 cũ). Sau sáp nhập, ông trở thành cư dân của phường Sài Gòn. Ông bày tỏ: “Cảm giác rất khó diễn tả, tên phường Sài Gòn rất hay và mang tính lịch sử của thành phố”.

Phường Sài Gòn có vị trí trung tâm đô thị của TPHCM, kế thừa lịch sử truyền thống của hơn 320 năm hình thành và phát triển của vùng đất này, hội tụ các trục đường mang tính biểu tượng cùng nhiều công trình di tích kiến trúc độc đáo, không gian văn hóa - lịch sử có giá trị cao mang đẳng cấp quốc tế.

Hiện đây là phường có những công trình mang dấu ấn thế kỷ của cả thành phố như: Trụ sở UBND – HĐND Thành phố, Nhà hát Thành phố, Nhà thờ Đức Bà, Bưu điện TPHCM, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh TPHCM, Trụ sở Cục Hải quan TPHCM, Thảo Cầm Viên Sài Gòn...

Đặc biệt, phường Sài Gòn là khu vực phát triển kinh tế bậc nhất của thành phố. Thống kê đến cuối năm 2025, phường Sài Gòn có gần 14.300 doanh nghiệp (chưa tính các doanh nghiệp nước ngoài).

Phường Gia Định có lăng Tổng trấn Gia Định

Theo tư liệu trong cuốn sách Đô thị Nam bộ trước năm 1945 do Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (trực thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, Bộ Nội vụ), địa danh Gia Định đã xuất hiện từ năm 1698, khi tướng Nguyễn Hữu Cảnh nhận lệnh Chúa Nguyễn kinh lược phương Nam và lập phủ Gia Định, gồm 2 huyện Tân Bình và Phước Long. Vùng đất Sài Gòn – TPHCM hiện nay là địa bàn thuộc huyện Tân Bình.

Năm 1802, phủ Gia Định được đổi thành trấn Gia Định. Năm 1808, vua Gia Long nâng trấn Gia Định lên Gia Định thành. Đến năm 1832, Gia Định thành được chia thành 6 tỉnh, gồm: Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang và Hà Tiên. Đến năm 1833, tỉnh Phiên An được đổi thành tỉnh Gia Định.

Đến nay, Gia Định trở thành một trong số 168 phường – xã – đặc khu của TPHCM mới. Phường Gia Định được hình thành sau khi được sáp nhập từ các phường: 1, 2, 7, 17 (quận Bình Thạnh cũ). Sau khi sáp nhập, phường Gia Định có diện tích khoảng 2,76km2, quy mô dân số khoảng 126.000 người.

Địa giới phường Gia Định hiện nay cơ bản là vùng đất hình thành khu đô thị sát thành Gia Định năm xưa nên tập trung khá nhiều công trình, di tích liên quan đến địa danh này như: Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt, người 2 lần được cử làm Tổng trấn Gia Định. Bên phải cổng chính của lăng là chợ Bà Chiểu, khu chợ xưa của người dân thành Gia Định. Đối diện góc trái cổng lăng vẫn còn tồn tại chiếc cổng cổ được xây bằng gạch nung có khắc dòng chữ Gia Định...

Chợ Lớn - đô thị kết tinh đậm đặc văn hóa người Hoa

Sau khi chiếm được tỉnh Gia Định, thực dân Pháp dần phát triển trên vùng đất này 2 khu đô thị lớn là Sài Gòn và Chợ Lớn. Trong đó, Chợ Lớn được biết đến là khu vực đông người Hoa sinh sống, còn Sài Gòn là đô thị lân cận, hình thành từ phố Bến Nghé xưa.

Từ ngày 1/7/2025, địa danh Chợ Lớn chính thức trở lại trên bản đồ TPHCM ở ngay trên vùng đất vốn là đô thị Chợ Lớn năm xưa, nay mang tên là phường Chợ Lớn. Phường này được thành lập trên cơ sở sáp nhập 4 phường (11, 12, 13 và 14) thuộc quận 5 cũ, diện tích khoảng 1,67km2 và dân số gần 85.000 người.

Hiện phường Chợ Lớn vẫn giữ nguyên đặc trưng là địa phương kết tinh đậm đặc di sản văn hóa người Hoa tại Việt Nam. Phường tập trung nhiều hội quán, đình, miếu lâu đời của người Hoa như: Chùa Ông (Hội quán Nghĩa An), chùa Tam Sơn, miếu Thiên Hậu...

Chợ Lớn xưa vốn là nơi thương nhân người Hoa tập trung buôn bán, làm đầu mối thương cảng của cả khu vực phía nam nên hình thành rất nhiều khu chợ lâu đời vẫn còn tồn tại đến nay.

Đặc thù nhất là trên địa bàn phường vẫn còn nhiều tuyến phố chuyên doanh mang đậm dấu ấn các ngành nghề truyền thống của người Hoa như: Phố thuốc bắc Hải Thượng Lãn Ông, phố lồng đèn Lương Nhữ Học, phố vải Soái Kình Lâm...

Địa danh Chợ Lớn đã trở lại, dù không còn là địa danh của một đô thị rộng lớn nhưng vẫn giữ nguyên hồn cốt của đô thị Chợ Lớn năm xưa. Đi dạo quanh các tuyến phố này, khách du lịch có thể thưởng thức đầy đủ những nét văn hóa đặc sắc của người Hoa ở Việt Nam.