Cơ chế hợp đồng viên chức thay đổi thế nào theo luật mới?

Luật Viên chức (sửa đổi), có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế Luật Viên chức năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2019), tiếp tục duy trì cơ chế quản lý viên chức theo chế độ hợp đồng làm việc nhưng có nhiều điều chỉnh quan trọng so với quy định hiện hành. Những thay đổi này tập trung vào nội dung hợp đồng, căn cứ chấm dứt hợp đồng và mối liên hệ giữa hợp đồng với vị trí việc làm, đánh giá viên chức.

Theo luật mới, hợp đồng làm việc là sự thỏa thuận bằng văn bản giữa viên chức hoặc người được tuyển dụng vào làm viên chức với người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập về vị trí việc làm, tiền lương, chế độ đãi ngộ, điều kiện làm việc, quyền và nghĩa vụ của các bên.

Luật tiếp tục quy định 2 loại hợp đồng làm việc gồm hợp đồng xác định thời hạn và hợp đồng không xác định thời hạn. Việc ký kết hợp đồng làm việc được thực hiện trên cơ sở kết quả tuyển dụng và nhu cầu bố trí viên chức vào vị trí việc làm của đơn vị sự nghiệp công lập.

So với quy định hiện hành, luật mới làm rõ hơn nội dung cốt lõi của hợp đồng, trong đó nhấn mạnh vị trí việc làm là yếu tố trung tâm, làm căn cứ xác định quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của viên chức trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Bổ sung căn cứ chấm dứt hợp đồng làm việc

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Viên chức là việc bổ sung cụ thể các trường hợp chấm dứt hợp đồng làm việc.

Ngoài các trường hợp chấm dứt hợp đồng theo quy định của pháp luật về lao động, dân sự và các quy định có liên quan, luật quy định hợp đồng làm việc chấm dứt trong trường hợp viên chức bị xử lý kỷ luật bằng hình thức buộc thôi việc.

Đáng chú ý, luật bổ sung trường hợp hợp đồng làm việc chấm dứt khi viên chức bị xếp loại chất lượng ở mức không hoàn thành nhiệm vụ vì lý do chuyên môn, nghiệp vụ hoặc không đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm.

Quy định này gắn trực tiếp việc đánh giá chất lượng viên chức với hệ quả pháp lý của hợp đồng làm việc, làm rõ mối quan hệ giữa kết quả thực hiện nhiệm vụ và việc tiếp tục hay chấm dứt quan hệ hợp đồng.

Làm rõ quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng

Luật mới quy định rõ viên chức có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc. Các nội dung liên quan đến việc đơn phương chấm dứt hợp đồng được thực hiện theo quy định của pháp luật về lao động, pháp luật về dân sự và các quy định khác có liên quan.

Đồng thời, luật cũng quy định đơn vị sự nghiệp công lập chỉ được đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc, hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ trong các trường hợp tương ứng theo quy định của pháp luật có liên quan.

So với luật hiện hành, quy định này làm rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật lao động và pháp luật dân sự trong việc đơn phương chấm dứt hợp đồng, tạo sự thống nhất trong xử lý quan hệ hợp đồng giữa viên chức và đơn vị sự nghiệp công lập.

Luật Viên chức mới xác định viên chức được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng. Vị trí việc làm được xác định trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức, mức độ phức tạp công việc và yêu cầu chuyên môn, nghiệp vụ.

Mỗi vị trí việc làm phải có tên gọi, bản mô tả công việc và khung năng lực. Việc bố trí, sử dụng viên chức, thay đổi vị trí việc làm và đánh giá viên chức đều phải căn cứ vào vị trí việc làm đã được xác định.

Trong trường hợp viên chức không đáp ứng yêu cầu của vị trí việc làm, luật cho phép xem xét bố trí vào vị trí việc làm phù hợp ở trình độ thấp hơn hoặc cho thôi việc theo quy định.

Đánh giá viên chức gắn với hệ quả hợp đồng

Luật mới quy định việc đánh giá viên chức phải được thực hiện dân chủ, công khai, khách quan, định lượng theo kết quả thực hiện nhiệm vụ gắn với từng vị trí việc làm. Kết quả đánh giá được xếp loại theo 4 mức: hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, hoàn thành tốt nhiệm vụ, hoàn thành nhiệm vụ và không hoàn thành nhiệm vụ.

Kết quả xếp loại chất lượng là căn cứ để thực hiện đào tạo, bồi dưỡng, bố trí vị trí việc làm, thực hiện chế độ tiền lương, tiền thưởng và xem xét chấm dứt hợp đồng làm việc trong trường hợp không đáp ứng yêu cầu.

Luật cũng quy định rõ quyền kiến nghị của viên chức đối với kết quả xếp loại chất lượng, trình tự, thời hạn giải quyết kiến nghị và việc công khai kết quả đánh giá trong đơn vị.

Luật Viên chức mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Chậm nhất đến ngày 1/7/2027, các bộ, ngành, địa phương và đơn vị sự nghiệp công lập phải hoàn thành việc bố trí viên chức vào vị trí việc làm và xếp lương tương ứng đối với viên chức được tuyển dụng trước thời điểm luật có hiệu lực.

Viên chức đang trong thời gian tập sự theo quy định của luật hiện hành khi Luật mới có hiệu lực được xếp lương tương ứng với vị trí việc làm tuyển dụng.

Luật cũng quy định viên chức được tuyển dụng trước ngày 1/7/2003 được quản lý như viên chức làm việc theo hợp đồng không xác định thời hạn theo quy định của pháp luật về viên chức.