Tỉnh ở Nhật thưởng cho người tố giác doanh nghiệp dùng lao động "chui"

Chính quyền tỉnh Ibaraki cho biết chương trình hướng đến mục tiêu kéo giảm tình trạng tuyển dụng lao động bất hợp pháp, trong bối cảnh số lượng người nước ngoài cư trú và làm việc không giấy tờ tại Ibaraki đứng đầu Nhật Bản suốt 4 năm liên tiếp.

Tuy nhiên, kế hoạch này đang vấp phải sự phản đối từ các hiệp hội luật sư và tổ chức xã hội.

Tháng 3, Hiệp hội Luật sư Ibaraki ra tuyên bố phản đối, cho rằng chính sách có nguy cơ tạo ra định kiến, phân biệt đối xử và chia rẽ xã hội khi khuyến khích người dân để ý, giám sát những nơi có người nước ngoài làm việc.

Hiệp hội nhận định nhiều lao động không giấy tờ tại Ibaraki đang làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp - ngành vốn thiếu nhân lực nghiêm trọng. Vì vậy, thay vì tăng cường giám sát, Chính phủ Nhật Bản nên xây dựng các cơ chế cư trú linh hoạt hơn để đáp ứng nhu cầu lao động thực tế.

Theo chính quyền tỉnh, hệ thống tố giác này nhắm vào các doanh nghiệp sử dụng lao động không có tư cách lưu trú hoặc giấy phép lao động hợp pháp, chứ không nhằm trực tiếp vào người nước ngoài.

Người tố giác có thể gửi thông tin thông qua một trang web riêng của tỉnh và phải tố cáo đích danh, cung cấp đầy đủ họ tên, địa chỉ, số điện thoại cùng các thông tin liên quan đến doanh nghiệp bị tố cáo. Chính quyền không chấp nhận các đơn tố giác ẩn danh nhằm hạn chế tình trạng vu khống hoặc lạm dụng.

Sau khi tiếp nhận thông tin, chính quyền tỉnh sẽ xác minh và phối hợp với cảnh sát để xử lý nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm. Người cung cấp tin sẽ được nhận tiền thưởng khi vụ việc có kết quả xử lý chính thức.

Hiện Cơ quan Dịch vụ Xuất nhập cảnh Nhật Bản cũng vận hành cơ chế tiếp nhận tố giác tương tự. Song Ibaraki là chính quyền địa phương đầu tiên tại Nhật Bản tự triển khai một hệ thống riêng.

Trong hướng dẫn triển khai, chính quyền tỉnh nhấn mạnh rằng các báo cáo chỉ dựa trên ngoại hình hoặc quốc tịch sẽ không được chấp nhận.

Tuy nhiên, luật sư Shinobu Ito, người chuyên hỗ trợ các vụ việc liên quan đến người nước ngoài, lo ngại hệ thống này vẫn có thể khiến người dân nghi ngờ người khác chỉ dựa vào vẻ bề ngoài.

Theo tổ chức phi lợi nhuận Ibaraki NPO Center Commons tại thành phố Mito - đơn vị chuyên hỗ trợ người nước ngoài - nhiều lao động không giấy tờ hiện làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp do một số nông hộ cần nhân công thời vụ, đặc biệt vào mùa thu hoạch, nên tuyển người mà không kiểm tra kỹ tình trạng cư trú.

Ông Yoshihiro Yokota, giám đốc tổ chức, cho hay ngành nông nghiệp tại Ibaraki đã phụ thuộc vào mô hình lao động thiếu minh bạch trong nhiều thập kỷ. Ông hy vọng việc triển khai chương trình thưởng tố giác sẽ trở thành cơ hội để chính quyền và các tổ chức liên quan cùng ngồi lại thảo luận, từ đó tìm giải pháp căn cơ cho vấn đề lao động nước ngoài.

“Người nước ngoài thực sự cảm thấy bất an trước xu hướng chính sách hiện nay. Tôi mong chính quyền địa phương cũng đưa ra các biện pháp giúp giảm bớt nỗi lo đó, chẳng hạn ban hành quy định cấm phát ngôn thù ghét nhằm vào người nước ngoài”, ông Yokota nói.