Giai đoạn 2020-2021, khi dịch bệnh đóng băng nhiều ngành nghề, công việc đọc voice-off (lồng tiếng quảng cáo, đọc sách) lại mang về cho Hoàng Anh, 30 tuổi (Hà Nội) nguồn thu nhập ổn định từ 6-7 triệu đồng mỗi tháng. 

Chỉ cần ngồi tại chỗ, nhận kịch bản từ các thẩm mỹ viện hay nhãn hàng quen, Hoàng Anh có thể kiếm được vài trăm nghìn đồng cho mỗi đoạn thu âm ngắn. Những đoạn quảng cáo vài phút thì có giá hàng triệu đồng. Thế nhưng, thời hoàng kim ấy đang dần khép lại trước sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo.

"Tháng trước tôi không có đồng nào từ công việc này, tháng này may ra được 500.000 đồng", Hoàng Anh chia sẻ về sự sụt giảm thu nhập chóng mặt. 

Những đơn hàng hằng ngày vốn là nguồn thu đều đặn nhất, nay gần như biến mất. Thay vì thuê người thật, các doanh nghiệp hiện chỉ cần một vài thao tác nhập văn bản vào phần mềm AI để xuất ra giọng đọc trong tích tắc với chi phí gần như bằng không.

Điều khiến Hoàng Anh "đắng lòng" nhất không phải là sự cạnh tranh sòng phẳng, mà là việc phát hiện giọng nói của chính mình bị "đánh cắp". Nhiều lần lướt mạng xã hội, cô giật mình khi nghe thấy thanh âm quen thuộc của mình đang giới thiệu sản phẩm cho một nhãn hàng mà cô chưa từng ký hợp đồng thu âm. 

"Mình nghe là biết ngay giọng mình, nhưng đó là AI đọc. Các bên đã lấy dữ liệu giọng cũ của mình để giả lập, rồi chạy quảng cáo tràn lan", cô nói. 

Dù nhận ra giọng AI vẫn còn những kẽ hở như nhịp điệu hơi ngang, thiếu sự nhấn nhá cảm xúc tự nhiên nhưng Hoàng Anh thừa nhận như vậy cũng đã quá đủ để phục vụ nhu cầu nhanh, rẻ của thị trường.

Đối diện với thực tế phũ phàng, Hoàng Anh chọn cách chấp nhận nhẹ nhàng, xác định "bán giọng nói" là nghề tay trái, khó sống lâu dài. Tuy nhiên, cô không khỏi trăn trở cho những đồng nghiệp lồng tiếng chuyên nghiệp - những người đang chứng kiến "chị Google" của năm 2020 tiến hóa thành những "bản sao" hoàn hảo của chính mình, sẵn sàng hất văng con người ra khỏi phòng thu bất cứ lúc nào. 

Cũng từng kiếm bộn tiền với nghề thiết kế, Phạm Nhật Minh (26 tuổi, Hà Nội) đối diện với cú sốc lớn khi công ty quyết định không ký tiếp hợp đồng làm việc vào cuối năm 2025. 

"Trước đó, nhiều AI đã có thể thiết kế hình ảnh nhưng chất lượng chưa tốt. Tôi vẫn cảm thấy yên tâm khi sản phẩm của mình vẫn chưa thể thay thế", Minh kể. 

Nhưng trước sự tiến bộ từng ngày của AI, lãnh đạo công ty cũ nơi Minh làm việc "phát hiện ra có thể chỉ mất vài phút để có một poster miễn phí thay vì chờ designer làm mất vài tiếng, thậm chí vài ngày".  

Trước khi quyết định dừng hợp đồng, sếp của Minh nhiều lần "đánh tiếng" về việc không cần đến một vị trí với mức lương gần 20 triệu đồng/tháng trong khi có nhiều cách khác để thay thế với chi phí rẻ hơn nhiều. 

Minh nói cảm thấy cay đắng khi đứng nhìn công việc mình yêu thích và dành nhiều tâm sức dần bị thay thế bởi những cú nhấp chuột và phím enter (lệnh xác nhận thực thi). Dù có thể chuyển đổi sang công việc khác và giữ một mức thu nhập ổn định để duy trì cuộc sống, việc bị "thay thế bởi AI" khiến Minh cảm thấy không cam tâm. 

Trong quá trình làm thương hiệu, anh Đỗ Nam, nhà thiết kế thương hiệu với hơn 15 năm kinh nghiệm, hiện sử dụng AI như một công cụ để nghiên cứu, tổng hợp tài liệu, xây dựng nội dung trình bày và tìm thêm góc nhìn trong quá trình sáng tạo. 

Anh nói không hoài nghi về AI nhưng nhiều người vẫn đang đánh giá thấp tốc độ thay đổi mà công nghệ này tạo ra. 

"AI không đơn thuần thay thế designer, nó đang làm thay đổi cách nghề này tạo ra giá trị", anh nhấn mạnh. 

Theo anh Nam, tác động rõ nhất nằm ở nhóm công việc mang tính thực thi và lặp lại như dựng layout (sắp xếp, tổ chức các yếu tố đồ họa trong ấn phẩm, giao diện ứng dụng, trang web), chỉnh ảnh, làm các phiên bản thiết kế phục vụ truyền thông hoặc sản xuất số lượng lớn cho các nền tảng số. 

"Đây là phần lớn công việc của những người mới vào nghề nhưng đang bị rút gọn rất mạnh cả về thời gian lẫn nhu cầu nhân sự. Nếu trước đây một designer mất vài tiếng để dựng layout hay chỉnh ảnh, thì bây giờ AI có thể làm phần đó chỉ trong vài phút. Đó là chuyện đang diễn ra hàng ngày rồi", anh nói. 

Tuy vậy, anh cho rằng sẽ rất vội vàng nếu từ đó kết luận AI có thể thay thế toàn bộ ngành thiết kế. 

Theo ông Đỗ Cao Bảo, người đồng sáng lập tập đoàn FPT, AI đang thay đổi rất nhanh thị trường lao động, đặc biệt ở những công việc có tính lặp lại và quy trình rõ ràng. Ông cho rằng điều này đã xuất hiện khá rõ trong lĩnh vực tổng đài, chăm sóc khách hàng tại Việt Nam.

Hiện nay, nhiều ngân hàng và doanh nghiệp viễn thông đã triển khai AI vào hoạt động tư vấn, hỗ trợ khách hàng. 

"Nếu không chú ý kỹ, nhiều người sẽ rất khó phân biệt đâu là tư vấn của con người, đâu là AI", ông nói.

Theo ông Bảo, AI không chỉ dừng ở lĩnh vực tổng đài mà còn tham gia ngày càng sâu vào các công việc như viết nội dung truyền thông, dựng video, thiết kế hình ảnh, tạo slide thuyết trình hay sản xuất bài viết. Với những công việc có cấu trúc rõ ràng, AI hiện đã có thể đảm nhiệm phần lớn khối lượng công việc.

"Có những việc AI làm được khoảng 70-80%", ông đánh giá. 

Dù năng lực, tốc độ phát triển của AI là điều không thể bàn cãi, ông Đỗ Cao Bảo cho rằng, điều quan trọng không nằm ở bản thân AI, mà ở cách con người sử dụng công cụ này. 

Theo ông, có người xem AI là trợ lý hỗ trợ để tăng năng suất và cải thiện chất lượng sản phẩm. Nhưng cũng có người phụ thuộc gần như hoàn toàn vào AI trong quá trình làm việc.

Trong trường hợp đó, sản phẩm tạo ra thường dễ bộc lộ hạn chế. "Nếu tinh ý, người đọc vẫn có thể nhận ra nội dung do AI tạo ra vì nó thiếu chiều sâu, thiếu trải nghiệm và cá tính của con người, ông nhận định.

Nhìn rộng hơn, ông Bảo cho rằng AI về bản chất vẫn chỉ là một công cụ công nghệ hoạt động dựa trên dữ liệu và quy trình có sẵn. Vì vậy, việc AI có thể thay thế hoàn toàn con người hay không sẽ phụ thuộc vào khả năng kiểm soát, dẫn dắt và sử dụng công nghệ của chính con người.

"AI mạnh đến đâu thì cuối cùng con người vẫn là người quyết định cách sử dụng nó", ông nói.

Dưới góc nhìn của một người làm thiết kế, anh Đỗ Nam cho rằng ở những công việc như xây dựng thương hiệu hay định hướng sáng tạo, giá trị không nằm ở việc tạo ra một hình ảnh đẹp, mà ở khả năng hiểu rõ mình đang giải quyết vấn đề gì trước khi bắt tay vào thiết kế.

"Thương hiệu này đang nói với ai? Cần tạo ra cảm giác gì? Hình ảnh này có còn phù hợp sau vài năm nữa hay chỉ hiệu quả cho một chiến dịch ngắn hạn? Những quyết định cho các câu hỏi này chỉ có được sau nhiều năm làm nghề, va chạm với thị trường và trải qua đủ nhiều lần sai để hiểu điều gì thực sự phù hợp", anh nói.

Theo anh, AI có thể tạo ra rất nhiều phương án thiết kế bắt mắt. Nhưng để biết đâu là lựa chọn đúng với thương hiệu, đúng với thị trường và đúng với thời điểm thì vẫn cần một người đủ hiểu để đứng ra chịu trách nhiệm cho quyết định đó.

Và thực tế, anh cho rằng quá trình làm việc với AI cũng cho thấy không ít giới hạn của công nghệ này.

"Điều nguy hiểm là AI thường trả lời rất tự tin, kể cả khi nó sai. Nếu không có nền tảng chuyên môn đủ vững, nhiều người sẽ không nhận ra mình đã đi lệch từ bước nào", anh nói.

Vì vậy, anh không xem AI là mối đe dọa, mà giống như một bộ lọc đang dần phân tách rõ hai nhóm người làm nghề: một bên chủ yếu dựa vào thao tác kỹ thuật, một bên dựa vào tư duy, khả năng đánh giá và kinh nghiệm chuyên môn.

"Tôi không chắc mình đúng hoàn toàn về tương lai. Nhưng thứ khó bị thay thế nhất có lẽ không phải một kỹ năng cụ thể, mà là khả năng chịu trách nhiệm cho một quyết định sáng tạo trước khách hàng, trước thị trường và cả trước chính mình", anh đúc kết. 

Nội dung: Hằng T. Nguyễn

Thiết kế: Tuấn Huy