Trung Quốc gom mạnh bạc, toàn cầu lo thiếu hụt nguyên liệu

Dòng vốn vật chất quy mô lớn đang âm thầm dịch chuyển trên thị trường kim loại quý. Thay vì chảy qua các trung tâm tài chính truyền thống, một lượng bạc khổng lồ đang tiến thẳng vào đại lục Trung Quốc.

Dữ liệu hải quan cho thấy quốc gia này đã nhập hơn 790 tấn bạc chỉ trong hai tháng đầu năm 2026. Riêng tháng 2 đạt gần 470 tấn, mức kỷ lục lịch sử. Sang tháng 3, con số này vọt lên hơn 800 tấn, cao gấp đôi đỉnh năm 2020 theo dữ liệu từ Bloomberg.

Trung Quốc đang nắm “yết hầu” thị trường bạc toàn cầu

Trung Quốc hiện nắm vai trò thống trị trong chuỗi cung ứng bạc tinh luyện toàn cầu. Theo dữ liệu thị trường, Bắc Kinh đang kiểm soát khoảng 70% lượng bạc thỏi đạt chuẩn giao hàng London. Không chỉ là quốc gia tiêu thụ bạc lớn nhất thế giới, Trung Quốc còn trở thành “người gác cổng” đối với hoạt động tinh luyện và xuất khẩu bạc toàn cầu.

Từ đầu năm 2026, nước này chính thức mở rộng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu bạc. Cơ chế mới giới hạn hoạt động bán ra nước ngoài chỉ dành cho 44 doanh nghiệp được cấp phép. Những công ty không đáp ứng yêu cầu sản lượng tối thiểu hoặc tiêu chuẩn vốn sẽ bị loại khỏi thị trường xuất khẩu.

Động thái này ngay lập tức làm giảm lượng bạc sẵn có trên thị trường quốc tế, đồng thời gia tăng quyền kiểm soát của Bắc Kinh với dòng chảy kim loại quý toàn cầu.

Ngày 1/5, Trung Quốc tiếp tục kích hoạt một bước đi chiến lược khác khi cấm xuất khẩu axit sulfuric - nguyên liệu thiết yếu trong công nghệ chiết tách bạc từ quặng đồng. Hiện Trung Quốc nắm khoảng 40% thị trường axit sulfuric toàn cầu.

Các chuyên gia cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh đang bắt đầu đối xử với bạc tương tự đất hiếm, coi đây là tài nguyên chiến lược cần kiểm soát chặt chẽ.

Ông Antonio Di Giacomo, chuyên gia phân tích cấp cao tại XS, cảnh báo những nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu bạc tinh luyện như Mỹ và châu Âu sẽ phải đối mặt với chi phí tăng cao, chậm trễ logistics và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng.

Áp lực này đặc biệt lớn với các ngành công nghệ cao và năng lượng sạch - những lĩnh vực ngày càng phụ thuộc vào bạc như một vật liệu không thể thay thế.

AI, robot và năng lượng xanh đang tạo ra “cơn khát bạc” mới

Điều khiến thị trường bạc trở nên đặc biệt là nhu cầu hiện không chỉ đến từ đầu tư trú ẩn truyền thống. Bạc đang trở thành kim loại cốt lõi của nền kinh tế công nghệ mới. Một trong những động lực lớn nhất hiện nay là ngành năng lượng mặt trời.

Các nhà sản xuất pin quang điện Trung Quốc đã tăng tốc mạnh trong quý I/2026 trước thời điểm ưu đãi hoàn thuế xuất khẩu bị bãi bỏ vào đầu tháng 4. Dù ngành công nghiệp này đã tìm cách tiết giảm lượng bạc sử dụng trên mỗi tấm pin, yêu cầu về khả năng dẫn điện khiến bạc gần như chưa có vật liệu thay thế hiệu quả.

Ngoài năng lượng xanh, một nguồn cầu khổng lồ khác đang hình thành từ lĩnh vực robot hình người và trí tuệ nhân tạo. Các dự báo tài chính cho thấy số lượng robot hình người toàn cầu có thể vượt 1 tỷ thiết bị vào giữa thế kỷ này. Chỉ cần mỗi robot sử dụng khoảng 20 gram bạc để vận hành, tổng nhu cầu phát sinh có thể lên tới 20.000 tấn bạc.

Điều đáng nói là lượng bạc này phần lớn sẽ không thể tái chế hoàn toàn, tương tự như bạc sử dụng trong chip bán dẫn, smartphone hay xe điện. Nói cách khác, bạc đang bị “tiêu hao vĩnh viễn” trong nền kinh tế công nghệ mới.

Song song với nhu cầu công nghiệp, làn sóng đầu tư bán lẻ cũng đang đẩy thị trường nóng lên. Tại khu Shuibei ở Thâm Quyến - trung tâm giao dịch vàng bạc bán lẻ lớn nhất Trung Quốc, các loại bạc thỏi nhỏ từ 20 gram đến 1 kg đang trở thành mặt hàng được săn lùng.

Khoảng cách giá giữa vàng và bạc là yếu tố quan trọng thúc đẩy xu hướng này. Đầu tháng 5, vàng giao dịch quanh 4.700 USD/ounce, trong khi bạc chỉ khoảng 79 USD/ounce. Với nhiều người dân Trung Quốc, vàng đã trở thành tài sản quá đắt đỏ, còn bạc nổi lên như lựa chọn trú ẩn “vừa túi tiền” hơn.

Thị trường bạc đang xuất hiện những vết nứt nguy hiểm

Khoảng cách giữa giá bạc trên thị trường giấy và bạc vật chất ngày càng mở rộng. Trong khi hợp đồng tương lai bạc trên Comex từng giao dịch quanh 72 USD/ounce hồi đầu năm, giá bạc vật chất tại Dubai có lúc lên gần 100 USD/ounce.

Sự chênh lệch lớn này phản ánh tình trạng mất cân đối ngày càng nghiêm trọng giữa lượng bạc thực tế và khối lượng giao dịch tài chính trên giấy tờ. Theo một số phân tích thị trường, tỷ lệ giữa hợp đồng bạc giấy và lượng bạc vật chất hiện đã lên mức hàng trăm hợp đồng cho mỗi ounce bạc thật.

Cùng lúc đó, lượng bạc đủ điều kiện giao hàng trên Comex đã giảm mạnh kể từ năm 2020. Trong khi nhu cầu tăng bùng nổ, nguồn cung khai thác lại không thể mở rộng nhanh. Ngành khai khoáng trung bình mất khoảng 10 năm để đưa một mỏ bạc mới từ giai đoạn phát hiện vào sản xuất thương mại. Tốc độ này quá chậm so với nhu cầu đang tăng mạnh từ AI, trung tâm dữ liệu, điện khí hóa và năng lượng tái tạo.

Theo dự báo từ Silver Institute và Metals Focus, thị trường bạc toàn cầu sẽ tiếp tục thiếu hụt khoảng 67 triệu ounce trong năm 2026. Đây là năm thứ 6 liên tiếp thị trường rơi vào trạng thái thâm hụt. Tổng mức thiếu hụt tích lũy trong nhiều năm qua hiện đã vượt 800 triệu ounce, tương đương gần toàn bộ sản lượng khai thác bạc toàn cầu trong một năm.

Giới tài chính quốc tế cảnh báo các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới từ Trung Quốc có thể khiến thị trường bạc bị phân mảnh mạnh hơn.

Thay vì vận hành theo mô hình tồn kho toàn cầu liên thông, các quốc gia và doanh nghiệp có xu hướng tích trữ riêng để tự bảo vệ chuỗi cung ứng. Điều này khiến thị trường trở nên kém hiệu quả hơn, dễ xuất hiện các cú sốc giá cực đoan hơn và biến động mạnh hơn. Mỹ cũng đã bắt đầu phản ứng trước nguy cơ này khi đưa bạc vào danh sách khoáng sản chiến lược do vai trò quan trọng trong quốc phòng và công nghệ cao.

Tuy nhiên, ngay cả khi nhu cầu ngắn hạn từ ngành điện mặt trời có dấu hiệu chậm lại sau thay đổi chính sách thuế, bài toán lớn của thị trường vẫn chưa thay đổi khi nhu cầu bạc toàn cầu đang vượt xa khả năng khai thác hiện có.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc hiện kiểm soát cả hai đầu của thị trường, vừa là người mua lớn nhất, vừa là bên kiểm soát hoạt động tinh luyện và xuất khẩu. Và điều đó khiến phần còn lại của thế giới ngày càng lo ngại rằng bạc có thể trở thành “đất hiếm mới” của kỷ nguyên AI và năng lượng sạch.