Mỹ can thiệp cứu đồng yên: 5 điều cả châu Á phải dè chừng

Động thái phối hợp công khai giữa Washington và Tokyo nhằm chặn đà rơi tự do của đồng yên không đơn thuần là một biện pháp cứu trợ đơn lẻ. Đây mới là lần thứ hai kể từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998, Bộ Tài chính Mỹ trực tiếp ra tay can thiệp mua vào đồng yên. Bước đi này phát đi thông điệp cứng rắn rằng giới chức các nền kinh tế lớn sẽ không tiếp tục đứng nhìn đà suy yếu mất kiểm soát của các đồng nội tệ khu vực.

Dưới đây là 5 vấn đề trọng yếu định hình bức tranh tài chính châu Á sau cú can thiệp lịch sử này.

Đồng tiền mất giá: Không chỉ là câu chuyện của riêng Tokyo

Sức ép tỷ giá đang bủa vây toàn bộ châu Á chứ không riêng gì Nhật Bản. Hàng loạt đồng tiền như won Hàn Quốc, rupee Ấn Độ và nhiều đồng tiền khác trong khu vực giảm giá mạnh trước đồng USD, một phần do chi phí năng lượng tăng vọt xuất phát từ những căng thẳng và xung đột tại Iran.

Bên cạnh đó, việc Nhật Bản và Trung Quốc duy trì chính sách tiền tệ nới lỏng đã khiến chênh lệch lãi suất với mức 3,75% của Mỹ ngày càng bị nới rộng. Lãi suất tại Nhật Bản đang thấp hơn Mỹ tới 2,75 điểm phần trăm, trong khi lãi suất điều hành của Ấn Độ và Indonesia lần lượt cao hơn Mỹ 1,5 và 2 điểm phần trăm.

Tuy nhiên, nguyên nhân chính khiến các đồng tiền châu Á trượt dốc lại đến từ sức hút quá lớn của phố Wall. Làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI) đã kéo chỉ số S&P 500 lập đỉnh mới vào ngày 7/8, ghi nhận mức tăng 13% từ đầu năm. Theo chuyên gia Louis Kuijs từ S&P Global Ratings, dòng vốn đầu tư danh mục rút ròng ồ ạt sang Mỹ - vượt 125 tỷ USD khỏi Hàn Quốc và 193 tỷ USD khỏi Trung Quốc trong quý II - đã triệt tiêu hoàn toàn lực đỡ từ tăng trưởng xuất khẩu.

 Vị thế "mỏ neo" và nguy cơ kích hoạt phản ứng dây chuyền

Đồng yên giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự ổn định tài chính toàn cầu. Khi đồng tiền này suy yếu trong bối cảnh Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) bắt đầu tăng lãi suất, thị trường đối mặt nguy cơ đảo ngược các giao dịch chênh lệch lãi suất - chiến lược nhà đầu tư vay yên giá rẻ để mua tài sản sinh lời cao trên thế giới.

Nếu lợi suất tại Nhật Bản tăng lên, giới đầu tư sẽ thu hẹp danh mục tài sản nước ngoài và bán tháo trái phiếu Kho bạc Mỹ, gián tiếp đẩy chi phí đi vay của chính nước Mỹ tăng cao. Chuyên gia Paul Cavey, nhà sáng lập East Asia Econ, nhận định: "Đồng yên giống như một mỏ neo của toàn khu vực, đặc biệt là với đồng won do hai nước có cơ cấu xuất khẩu tương đồng".

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng xác nhận trên tờ Nikkei rằng đồng won suy yếu là do trượt giá theo đồng yên. Ngoài ra, ông Brad Setser từ Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ cảnh báo đồng yên quá yếu có thể kích hoạt cuộc đua giảm giá tiền tệ tại châu Á, khiến thâm hụt thương mại Mỹ phình to và cản trở mục tiêu tái công nghiệp hóa của chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Sức ép buộc BOJ phải đẩy nhanh lộ trình tăng lãi suất

Giới chuyên môn nhận định việc can thiệp ngoại hối chỉ mang tính tạm thời nếu những lệch pha cơ bản không được khắc phục. Giáo sư Kenneth Rogoff (Đại học Harvard) cho rằng động thái hỗ trợ của Mỹ được tiến hành bài bản, nhưng sẽ chỉ tạo ra một "khoảng nghỉ ngắn" nếu BOJ không tiếp tục lộ trình bình thường hóa chính sách tiền tệ.

Thách thức lớn hiện nay nằm ở chính sách tài khóa mở rộng của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi. Các gói kích thích và quyết định giảm thuế tiêu dùng gần đây đã đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm lên 2,805%, tiệm cận ngưỡng tâm lý 3%. Diễn biến này làm tăng gánh nặng trả lãi cho khối nợ công vốn đã vượt 200% GDP của Tokyo.

Bất chấp các rào cản đó, các chuyên gia kinh tế tại ngân hàng Natixis, bao gồm bà Alicia Garcia-Herrero, dự báo BOJ sẽ sớm tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản lên mức 1,25% vào tháng 9 hoặc tháng 10 tới. Mức lãi suất đỉnh của chu kỳ này có thể đạt 1,75% vào tháng 10/2027 nếu tỷ giá đồng yên duy trì được sự ổn định.

Xuất khẩu công nghệ vẫn vững trước đà hồi phục của tỷ giá

Dù MUFG Bank dự báo các đồng tiền châu Á sẽ phục hồi nhẹ trong nửa cuối năm, điều này khó có thể chặn đứng đà thăng hoa của các trung tâm xuất khẩu công nghệ cao. Nhu cầu toàn cầu bùng nổ đối với linh kiện bán dẫn và thiết bị AI có giá trị gia tăng lớn là động lực chính tạo nên thặng dư thương mại, một yếu tố mà biến động tỷ giá ngắn hạn khó làm suy chuyển.

Hàn Quốc là minh chứng điển hình cho xu hướng này. Đầu tháng 7, đồng won từng rơi xuống đáy 1.559 won/USD trước khi phục hồi mạnh mẽ về mức 1.410 won/USD nhờ can thiệp bán USD của giới chức kết hợp cùng chính sách tiền tệ thắt chặt. Dù đồng nội tệ biến động dữ dội, kim ngạch xuất khẩu 6 tháng đầu năm của xứ sở kim chi vẫn tăng trưởng ấn tượng 54%, vượt trội so với mức tăng 8% của cùng kỳ năm trước.

Trái ngược với nhóm công nghệ cao, những nền kinh tế không tham gia sâu vào chuỗi giá trị AI như Ấn Độ, Indonesia hay Philippines sẽ chịu nhiều áp lực hơn. Khi đồng nội tệ tăng giá, biên lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu truyền thống tại các quốc gia này có nguy cơ bị bào mòn đáng kể.

Ẩn số nhân dân tệ và toan tính từ phía Bắc Kinh

Tâm điểm chú ý của thị trường hiện dồn về phản ứng chính sách của Trung Quốc. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính đồng nhân dân tệ đang bị định giá thấp khoảng 16% sau khi điều chỉnh lạm phát. Trong khi đó, Goldman Sachs đưa ra mức dự báo trên 20% và Oxford Economics nhận định con số này lên tới 25%.

Dù chịu nhiều phàn nàn từ các đối tác quốc tế, Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) Pan Gongsheng nhiều lần khẳng định Bắc Kinh "không có nhu cầu hay ý định" phá giá tiền tệ để tranh giành lợi thế thương mại. Hiện tại, PBOC vẫn duy trì việc ấn định tỷ giá trung tâm hàng ngày với biên độ dao động chặt chẽ 2%.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng đồng yên phục hồi sẽ tạo thêm không gian cho đồng nhân dân tệ tăng giá. Dù vậy, ông Houze Song, Giám đốc nghiên cứu Trung Quốc tại 22V Research, nhận định chính phủ Trung Quốc chưa sẵn sàng để đồng nội tệ tăng giá mạnh, bởi sức cầu tiêu dùng nội địa còn yếu sẽ khiến xu hướng tăng giá bền vững của nhân dân tệ gặp nhiều trở ngại.

Cuộc can thiệp lịch sử của Washington và Tokyo đã tạm thời thiết lập một "mặt bằng cân bằng mới", nhưng bài toán ổn định dòng vốn và tỷ giá tại châu Á vẫn còn phụ thuộc rất lớn vào các quyết sách tiếp theo từ Tokyo và Bắc Kinh.