Lãi vay mới lên đến 15%/năm, doanh nghiệp than oằn mình với chi phí vốn

Trong bối cảnh chênh lệch tăng trưởng huy động và tăng trưởng tín dụng còn lớn, lãi suất huy động theo thoả thuận tại các ngân hàng có sự tăng trở lại từ cuối tháng 6.

So với biểu lãi công khai vào khoảng 6-7%/năm (với các khoản tiền gửi thông thường), các ngân hàng có chương trình lãi ưu đãi cộng thêm, nâng mức lãi tiền gửi đang ở mức tương đối hấp dẫn 8-9%/năm.

Chiều ngược lại, lãi suất cho vay cũng không tránh khỏi áp lực tăng trở lại.

Lãi tín dụng cấp mới lên đến 15%/năm

Ghi nhận cho thấy, mặt bằng lãi suất vay hiện nay của doanh nghiệp phổ biến ở mức 11-12%/năm, tùy từng ngân hàng, lĩnh vực hoạt động cũng như mức độ tín nhiệm của khách hàng. Trong đó, với những doanh nghiệp có dòng tiền ổn định, báo cáo tài chính minh bạch và lịch sử tín dụng tốt, mức lãi suất có thể thấp hơn.

Ngược lại, những doanh nghiệp bị đánh giá có rủi ro cao sẽ phải chấp nhận mức lãi suất cao hơn đáng kể. Thậm chí, một vài doanh nghiệp than khó tiếp cận được vốn vay trong bối cảnh hiện tại, do đó phải chấp nhận huy động vốn ngắn hạn với chi phí khá cao.

Ông N.V.D., Giám đốc một doanh nghiệp phân phối xăng dầu tại TPHCM, cho biết đang có khoản vay 23 tỷ đồng tại ngân hàng tư nhân L. Lãi suất khoản vay đang là 10,4%/năm, đáo hạn vào cuối tháng 6. Đáng chú ý, khi hỏi tái cấp tín dụng, doanh nghiệp của ông N.V.D được thông báo lãi suất tăng lên 15%/năm. “Trong bối cảnh biên lợi nhuận ngành xăng dầu rất thấp, mức chi phí vốn này khiến doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ thu hẹp hoạt động”, ông chia sẻ.

Tương tự, lãnh đạo một công ty xây dựng lớn tại khu vực phía Nam cũng nói thời gian qua doanh nghiệp phải vay vốn với lãi suất lên tới 14%-15%/năm, khiến chi phí tài chính tăng mạnh, tạo áp lực lớn lên hoạt động sản xuất, kinh doanh và hạn chế khả năng mở rộng đầu tư.

Không ít bên cũng than thở về khó tiếp cận vốn. Tại Hội nghị Đối thoại Doanh nghiệp - Chính quyền TPHCM ngày 10/7, đại diện Công ty Cổ phần Hasa Bio Foods (TPHCM) cho biết, doanh nghiệp thành lập từ tháng 5/2025, liên kết với nông hộ sản xuất lúa hữu cơ để chế biến các sản phẩm như bún, phở, bánh tráng. Doanh thu năm 2025 đạt gần 2 triệu USD và dự kiến tăng gấp đôi trong năm 2026 khi doanh nghiệp mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn, do chưa đáp ứng yêu cầu về số năm hoạt động.

Hay Công ty TNHH Sa Kê Toàn Cầu dù đã có 14 năm phát triển dự án cây sa kê, doanh nghiệp đã xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản, Đức… vì thiếu tài sản bảo đảm, doanh nghiệp cũng chưa thể được cấp vốn vay ngân hàng.

Ở góc độ nhà quản lý, ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước - NHNN), cho biết, tính đến giữa tháng 6, tín dụng toàn hệ thống tăng 6,38%, trong khi huy động vốn chỉ tăng khoảng 4,3%, tạo ra mức chênh lệch khoảng 2%. Sự lệch pha này khiến tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi tiếp tục duy trì ở mức cao.

“Dù thanh khoản toàn hệ thống vẫn được đảm bảo nhưng áp lực cân đối nguồn vốn rất lớn. Đây là nguyên nhân khiến mặt bằng lãi suất có xu hướng tăng thời gian qua”, ông Phạm Chí Quang nhận định.

Trao đổi với phóng viên báo Dân trí, TS Châu Đình Linh, chuyên gia kinh tế tài chính, cho biết chuyện doanh nghiệp vừa và nhỏ khó tiếp cận vốn ngân hàng không mới, do nhiều rào cản và mới nhất là thêm rào cản về chi phí lãi vay cao. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ tuy có triển vọng nhưng lại chưa đáp ứng về những điều kiện khác, đặc biệt là việc dữ liệu bỏ ngoài sổ sách còn nhiều, các thông tin không có xuyên suốt, khó tổng hợp…

“Nút thắt khiến các bên này khó tiếp cận vốn ngân hàng chính là khoảng trống thông tin”, TS Châu Đình Linh nhấn mạnh. Và vì khoảng trống thông tin lớn, do đó “điểm tựa” duy nhất hiện nay của ngân hàng là tài sản đảm bảo. Trong khi bối cảnh hiện nay nợ xấu gia tăng, ngân hàng cũng phải siết lại việc thẩm định để đảm bảo an toàn vốn của mình.

Cần lấp đầy "khoảng trống" thông tin

Chuyên gia kiến nghị 3 giải pháp để gỡ “nút thắt” trên.

Thứ nhất, chính doanh nghiệp phải tuân thủ các quy định mới về kế toán quản trị, tài chính quản trị… đặc biệt là cần có hệ thống kế toán thuế. Chuyên gia khuyến khích doanh nghiệp nên có tư duy minh bạch tài chính theo hướng “một sổ”, và giao dịch dòng tiền chỉ nên giới hạn ở 1-2 ngân hàng thay vì phân bổ ở nhiều nơi như hiện nay, dẫn tới khó tổng hợp dòng tiền.

Thứ hai, hệ thống các ngân hàng cần có khung thẩm định riêng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.  Song song, ngân hàng cũng nên nghiên cứu các sản phẩm tín dụng mới như tài trợ tín dụng theo chuỗi cung ứng…

Ngoài ra, các bên cần có sự liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế, hệ thống ngân hàng, hệ thống hải quan, VNeID… lưu lại tất cả giao dịch, từ đó ngân hàng có thể có được dòng chảy dữ liệu xuyên suốt của khách hàng. Khi khoảng trống thông tin được lấp đầy thì ngân hàng sẽ dễ dàng ra quyết định cấp vốn vay cho doanh nghiệp hơn.

Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp và người dân tiếp cận vốn với chi phí hợp lý, từ đầu tháng 7, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn tiếp tục yêu cầu toàn ngành ngân hàng giảm mặt bằng lãi suất cho vay. Lần thứ tư trong vòng 3 tháng qua, người đứng đầu NHNN phát đi thông điệp này, trong bối cảnh lãi suất điều hành vẫn được giữ ở mức thấp nhưng lãi suất trên thị trường chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Bà Trần Thị Ngọc Liên, Phó Giám đốc NHNN Chi nhánh Khu vực 2, cho biết đã yêu cầu các tổ chức tín dụng chủ động tiếp cận doanh nghiệp, thiết lập các điểm tư vấn tại phường, xã, đặc khu và giới thiệu các giải pháp tài chính phù hợp.

Một số gói tín dụng ưu đãi có thể kể đến gói 185.000 tỷ đồng cho lĩnh vực lâm nghiệp và thủy sản với lãi suất thấp hơn 1-2%/năm so với thông thường; Gói 145.000 tỷ đồng cho việc đầu tư nhà ở xã hội, nhà ở công nhân và cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ…

TPHCM cũng đang triển khai chương trình bình ổn thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh lương thực, thực phẩm thiết yếu tiếp cận vốn ưu đãi.