Chuyên gia chỉ cách tìm ra "nguồn điện rẻ nhất" Việt Nam

Tại diễn đàn "Tiết kiệm năng lượng cần sự chung tay của toàn xã hội" diễn ra ngày 16/6 tại Hà Nội, nhiều chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp đã cùng thảo luận về áp lực cung ứng điện, tiềm năng tiết kiệm năng lượng và các giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Hệ thống điện đối mặt áp lực lớn từ nắng nóng và tăng trưởng nhu cầu

Ông Hoàng Việt Dũng, Phó trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), cho rằng biến đổi khí hậu đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng thông qua các hiện tượng như El Nino, hạn hán, bão lũ và thời tiết cực đoan.

El Nino thường gây nắng nóng kéo dài, làm giảm mực nước tại các hồ thủy điện lớn và ảnh hưởng đến khả năng cung ứng điện của hệ thống.

Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), ông Phạm Viết Thạch cho biết nhu cầu điện tăng mạnh trong các đợt nắng nóng đang tạo áp lực lớn lên công tác vận hành.

Chỉ riêng ngày 27/5, công suất cực đại toàn hệ thống điện quốc gia đạt 57.189MW, cao hơn khoảng 5% so với mức đỉnh năm 2025. Riêng khu vực miền Bắc đạt gần 29.900MW, tăng hơn 27% so với cùng kỳ năm trước.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó chủ tịch thường trực, Tổng thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, nếu Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP trên 6%, nhu cầu điện có thể phải tăng khoảng 11-12%.

Trong khi đó, nguồn điện mới bổ sung trong năm nay còn khá hạn chế. Theo ông Tuấn, hệ thống điện quốc gia hằng năm cần thêm khoảng 6.000-7.000MW công suất mới để đáp ứng nhu cầu phát triển.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đào Quang Thế, Trưởng phòng Hành chính Công ty cổ phần thiết bị điện MBT, cho biết nắng nóng kéo dài không chỉ làm tăng chi phí điện mà còn ảnh hưởng đến năng suất lao động, hiệu quả vận hành thiết bị và tiến độ sản xuất.

Tiềm năng tiết kiệm năng lượng vẫn còn rất lớn

Các chuyên gia đều thống nhất rằng sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp có chi phí thấp hơn nhiều so với đầu tư nguồn điện mới.

Ông Hoàng Việt Dũng dẫn Nghị quyết 55 của Bộ Chính trị, trong đó xác định tiết kiệm năng lượng là quốc sách quan trọng và là trách nhiệm của toàn xã hội.

Theo ông, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được coi là "nguồn năng lượng đầu tiên" bởi đây là giải pháp nhanh, hiệu quả và mang lại đồng thời lợi ích kinh tế, môi trường và xã hội.

Ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam, cho biết để đạt hiệu quả tương đương 1MW công suất điện thông qua các giải pháp tiết kiệm năng lượng chỉ cần khoảng một phần tư chi phí so với đầu tư mới 1MW nguồn phát điện.

Sau hơn 15 năm triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực. Giai đoạn 2006-2010 tiết kiệm được khoảng 4,8% tổng nhu cầu năng lượng; giai đoạn 2011-2015 nâng lên khoảng 6,5%.

Tuy nhiên, dư địa tiết kiệm năng lượng vẫn còn lớn, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp - khu vực hiện chiếm hơn 50% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng của cả nước.

Theo ông Dũng, nhiều doanh nghiệp vẫn sử dụng dây chuyền, thiết bị có tuổi đời cao, tiêu hao năng lượng lớn. Bên cạnh đó, việc quản lý năng lượng tại không ít cơ sở sản xuất còn chưa được quan tâm đúng mức.

Ông Hiệp cho rằng tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong công nghiệp hiện dao động từ 10-20% tùy lĩnh vực. Với các công trình thương mại, khách sạn, văn phòng và trung tâm thương mại, tiềm năng tiết kiệm điện có thể đạt 35-40%.

Cần cơ chế tài chính để thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi

Bên cạnh yếu tố công nghệ, các chuyên gia cho rằng rào cản lớn hiện nay là vốn đầu tư.

Ông Nguyễn Anh Tuấn nhận định nhiều doanh nghiệp có nhu cầu đổi mới công nghệ nhưng vẫn khó tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi dành cho các dự án tiết kiệm năng lượng.

Ông đánh giá việc hình thành Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả theo Luật sửa đổi là bước đi quan trọng, có thể tạo thêm nguồn lực tài chính cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ mới.

Đại diện Bộ Công Thương cho biết Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã bổ sung nhiều cơ chế mới nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư thiết bị hiệu suất cao, phát triển thị trường dịch vụ năng lượng (ESCO) và từng bước loại bỏ công nghệ lạc hậu.

Thông qua Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030 (VNEEP3), nhiều hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp như kiểm toán năng lượng, đào tạo quản lý năng lượng, tư vấn kỹ thuật và giới thiệu công nghệ mới cũng đang được triển khai.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Đào Quang Thế cho biết MBT đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà từ năm 2021 và đến nay gần hoàn vốn. Doanh nghiệp cũng chuyển một số công đoạn sản xuất sang giờ thấp điểm và ứng dụng các thiết bị hiệu suất cao nhằm giảm chi phí năng lượng.

Các chuyên gia cho rằng tiết kiệm năng lượng không đồng nghĩa với cắt giảm nhu cầu sử dụng điện, mà là sử dụng điện thông minh, hợp lý và hiệu quả hơn. Đây không chỉ là giải pháp ứng phó với các đợt nắng nóng mà còn là một trong những trụ cột bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững trong dài hạn.