Chợ truyền thống ế ẩm, Bộ Công Thương đề xuất loạt chính sách "giải cứu"

Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo tờ trình Chính phủ ban hành nghị định thay thế Nghị định 60/2024 về phát triển và quản lý chợ. Báo cáo tổng kết thi hành nghị định cho thấy hệ thống chợ truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng nhưng đang đối mặt nhiều thách thức trong bối cảnh thương mại hiện đại phát triển nhanh.

Theo Bộ Công Thương, cả nước hiện có hơn 8.000 chợ, trong đó chợ nông thôn chiếm khoảng 76%, cao gấp hơn 3 lần số chợ tại khu vực thành thị. Chợ vẫn là kênh phân phối quan trọng, chiếm khoảng 35-40% lượng hàng hóa lưu thông trên cả nước; riêng khu vực nông thôn, tỷ lệ này lên tới 50-70%.

Đáng chú ý, Bộ Công Thương đánh giá lượng khách đến chợ truyền thống đang có xu hướng sụt giảm do sự cạnh tranh gay gắt của siêu thị, trung tâm thương mại, các kênh bán lẻ trực tuyến và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Người mua ngày càng kỳ vọng cao hơn về trải nghiệm mua sắm cũng như chất lượng sản phẩm.

Thực tế, phần lớn mạng lưới chợ hiện nay vẫn có quy mô nhỏ. Trong hơn 8.000 chợ trên cả nước, chợ hạng III (dưới 200 điểm kinh doanh) chiếm tới 86%, trong khi chợ hạng I chỉ chiếm 2,8% và số lượng chợ đầu mối chưa đến 1%. Trong khi đó, chợ đầu mối và các chợ quy mô lớn phục vụ thu gom, phân phối hàng hóa còn rất ít, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển thương mại.

Bộ Công Thương cũng thừa nhận phương thức kinh doanh tại nhiều chợ vẫn mang tính truyền thống, các dịch vụ hỗ trợ thương nhân và khách mua hàng chưa được quan tâm phát triển.

Tình trạng buôn bán hàng giả, hàng lậu, hàng kém chất lượng vẫn còn phổ biến tại một số chợ. Công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường và phòng cháy chữa cháy dù được cải thiện nhưng vẫn còn nhiều tồn tại.

Theo báo cáo, nhiều chợ hoạt động kém hiệu quả do chất lượng quy hoạch chưa tốt, việc lựa chọn địa điểm xây dựng chưa tính toán đầy đủ quy mô thị trường, mật độ dân cư và tập quán tiêu dùng. Một số chợ được đầu tư nhưng giá thuê quầy sạp cao, bố trí mặt bằng chưa hợp lý, trong khi chính quyền địa phương chưa xử lý dứt điểm tình trạng chợ cóc, chợ tạm, khiến nhiều hộ kinh doanh bỏ điểm bán.

Bộ Công Thương cũng cho biết nguồn lực đầu tư phát triển chợ còn hạn chế. Dù Nghị định 60 cho phép địa phương chủ động cân đối ngân sách để đầu tư chợ, nhưng nhiều tỉnh, thành không đủ nguồn lực do phải ưu tiên các lĩnh vực khác. Việc xã hội hóa đầu tư chợ tại vùng khó khăn cũng gặp trở ngại vì khả năng sinh lời thấp.

Từ thực tế trên, Bộ Công Thương đề xuất bổ sung nhiều chính sách mới trong nghị định thay thế. Đáng chú ý, Bộ kiến nghị bổ sung quy định về chuyển đổi số, hiện đại hóa và chuyên nghiệp hóa hệ thống chợ nhằm giúp chợ truyền thống cạnh tranh với thương mại điện tử, đồng thời phát huy vai trò là không gian văn hóa, điểm đến du lịch và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Bộ cũng đề xuất ngân sách Trung ương bảo đảm kinh phí đầu tư, nâng cấp các chợ dân sinh và chợ đầu mối tại khu vực biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Với các địa phương còn lại, việc đầu tư sẽ do ngân sách địa phương hoặc kết hợp các nguồn vốn hợp pháp khác thực hiện.

Ngoài ra, dự thảo còn sửa đổi nhiều quy định để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý, khai thác tài sản kết cấu hạ tầng chợ và đơn giản hóa các thủ tục hành chính.