Tiến sĩ Việt làm khai sinh cho nhiều loài cá quý

Hơn 80 tuổi, râu tóc bạc phơ như cước, nhưng dáng đi vẫn nhanh nhẹn, đôi mắt sáng và giọng nói vẫn sang sảng như đứng trên bục giảng năm nào trước sinh viên, tiến sĩ Nguyễn Thái Tự - vị “Tiến sĩ cá” - chia sẻ những nghiên cứu của mình về môi trường và tâm huyết cống hiến cho giảng dạy sinh viên.

Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự có gần 200 tiêu bản các loài cá, nhiều loài mới được thế giới công nhận
Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự có gần 200 tiêu bản các loài cá, nhiều loài mới được thế giới công nhận.

“Bén duyên” với chuột, rồi đi tìm cá

Sinh ra ở xã Yên Sơn (Đô Lương, Nghệ An), từ nhỏ Nguyễn Thái Tự đã nổi tiếng học giỏi, có chí phấn đấu hơn người. Lên cấp 3, Nguyễn Thái Tự cùng em trai xuống TP Vinh học tại Trường cấp 3 Huỳnh Thúc Kháng. Hoàn cảnh gia đình khó khăn, buổi đến trường, buổi làm thuê để kiếm tiền ăn học, nhưng Nguyễn Thái Tự luôn là học sinh xuất sắc.

Khi thi vào ĐH Tổng hợp Hà Nội, Nguyễn Thái Tự đã chọn Khoa Vạn vật học, với mong muốn nghiên cứu về các loài vật, để làm được điều gì đó cho quê hương, nơi mà người dân vẫn đang chủ yếu sống bằng nghề nông.

Nguyễn Thái Tự bắt đầu đam mê nghiên cứu của mình từ con chuột! Thủơ ấy, ngày ngày cậu sinh viên đi rình ở các kho lương thực để tóm chuột về làm mẫu nghiên cứu.

Một hôm, Tự tóm được con chuột cống, nhưng trời đã tối, cậu sinh viên đành nhốt tạm vào cái lồng sắt để ngoài trời. Sáng ra, lồng vẫn nguyên, mà chuột không thấy đâu nữa. Nhìn kỹ thì biết chú chuột cống tẩu thoát bằng cách chui qua cái lỗ bé hơn kích thước của nó rất nhiều.

Từ đó, Nguyễn Thái Tự đã phát hiện ra khả năng co nhỏ mình của loài chuột, nhằm tiết kiệm sức lực lúc đào hàng trú ẩn. Cũng chính nhờ phát hiện này Nguyễn Thái Tự đã được cố giáo sư đầu ngành về động vật học Đào Văn Tiến nhận là học trò ruột.

Tốt nghiệp ĐH, Nguyễn Thái Tự được phân công về giảng dạy tại trường ĐH Vinh. Trở thành thầy giáo, bên cạnh việc giảng dạy, thầy giáo Tự tiếp tục tâm huyết với những công trình nghiên cứu khoa học về loài gặm nhấm.

Năm 1974, do kinh tế khó khăn, việc nghiên cứu về loài chuột đành phải tạm dừng. Ông chuyển sang nghiên cứu các loài cá nước ngọt vì cá có sẵn, việc đánh bắt rất dễ dàng. Đặc biệt phòng thí nghiệm tự nhiên khổng lồ là dòng sông Lam sẽ là nơi Nguyễn Thái Tự tìm được rất nhiều điều mới lạ.

“Công trình cá nước ngọt sông Lam” hoàn thành, được giới khoa học đánh giá cao, là kết quả của những ngày tháng thầy và trò lăn lộn khắp sông suối, cùng ăn, cùng ngủ, cùng làm với ngư dân, từ nơi hợp lưu dòng Nậm Nơn, Nậm Mộ thành dòng sông Lam tại ngã 3 Cửa Rào (Tương Dương) về tận Cửa Hội (TP Vinh).

Một số mẫu tiêu bản cá của Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự
Một số mẫu tiêu bản cá của Tiến sĩ Nguyễn Thái Tự.

Loài cá mới được thế giới đặt tên “Tự”!

Kể từ đó, Nguyễn Thái Tự ăn sông, ở rừng, miệt mài đi tìm cá. Năm 1992, khi giáo sư Nguyễn Văn Hiệu khởi dựng chương trình "Nghiên cứu khoa học cơ bản trong lĩnh vực khoa học tự nhiên", Nguyễn Thái Tự được tham gia với cương vị Chủ nhiệm đề tài cấp nhà nước "Bảo tồn đa dạng sinh học Bắc Trường Sơn" kéo dài 14 năm.

Nổi bật nhất trong đề tài này là công bố về các loài cá nước ngọt ở Phong Nha - Kẻ Bàng. Bên cạnh đó ông lần lượt cho ra đời các công trình như: "Bảo tồn đa dạng sinh học cá vùng núi đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng", "Nguồn lợi cá và bảo vệ loài cá ở Vũ Quang (Hà Tĩnh)", "Khu hệ cá Bến En", "Một họ cá, một khu địa động vật quan trọng với nghề cá Việt Nam"... được quôc tế ghi nhận, nhiều nhà khoa học trên thế giới tìm đến ĐH Sư phạm Vinh để hợp tác.

Năm 1992, tiến sĩ John Mackinnon - trưởng đoàn khảo sát đa dạng sinh học khu bảo tồn thiên nhiên Vũ Quang của Quỹ Bảo tồn động vật hoang dã thế giới tại Việt Nam (WWF) cùng ông Tự và một kiểm lâm thả lưới trên sông.

Khi anh kiểm lâm gỡ lưới đưa ra 1 con cá La Giang lấp lánh màu hồng cánh sen, ông Tự thốt lên: “Ồ, đây lại là loài cá mới”! Nhưng vị chuyên gia nước ngoài không tin và nói "Đây là loài mới của ông Tự thôi”!

Để chứng minh cho nhận định của mình, trong suốt 3 năm trời từ 1993-1995 ông Tự liên tục nghiền ngẫm, phân tích rồi trao đổi thư từ với tạp chí Cá nước ngọt thế giới, loài cá La Giang mà ông tìm được ở miền Trung được công nhận là loài mới của thế giới.

Lúc này, tiến sĩ John Mackinnon hết sức khâm phục và tạo điều kiện cho ông Tự nghiên cứu đề tài “Bảo tồn tính độc đáo của khu hệ cá núi đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng”. Đến năm 2007, loài cá mới La Giang được các nhà khoa học đưa vào sách đỏ với tên Parazacco vuquangensis, Tự, 1995”.

Tại vùng đá vôi Phong Nha - Kẻ Bàng, TS. Tự và cộng sự còn tìm ra nhiều loài cá mới cho thế giới, trong đó có cá chép hoa và ông đã đặt tên khoa học cho nó là Cyprimus hieni (đặt theo tên cụ thân sinh Nguyễn Thái Hiến). Ông cũng đã chứng minh Phong Nha - Kẻ Bàng là trung tâm phát sinh thứ tư của chi cá chép Cyprimus và là trung tâm phát sinh của tộc cá diếc.

Hiện tại, trong hơn 500 loài cá nước ngọt được ghi nhận ở Việt Nam, TS Tự đã tìm được 162 loài ở Phong Nha - Kẻ Bàng. Dù tuổi đã cao nhưng mỗi khi được mời tham dự các hội thảo khoa học, TS Nguyễn Thái Tự đều nhiệt tình tham gia, để chia sẻ những kinh nghiệm, kết quả nghiên cứu khoa học của mình với các đồng nghiệp, các nhà quản lý để từ đó họ có biện pháp bảo vệ sự đa dạng sinh học của các loài cá nước ngọt.

Người Việt ai cũng có một phòng thí nghiệm tuyệt vời!

Sau phát hiện 162 loài cá nước ngọt ở Phong Nha - Kẻ Bàng trong tổng số 544 loài của cả nước; 72 công trình khoa học cấp quốc gia và quốc tế; 10 cuốn sách nghiên cứu về cá, trong đó có những giáo trình về động vật chí VN, thực vật chí VN, sách đỏ và danh mục đỏ VN, ngày 20-1-2012 nhà ngư loại học Nguyễn Thái Tự được Chủ tịch nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ.

Tạm gác lại câu chuyện về những con cá, TS. Nguyễn Thái Tự chia sẻ những trăn trở đau đáu với nghề dạy học. TS Tự cho rằng nghề dạy học thông qua việc truyền thụ tri thức bộ môn khơi gợi niềm đam mê học tập và tạo lập cho học sinh, sinh viên phương pháp tư duy khoa học.
 
Sinh viên có sức trẻ, ham hiểu biết, và giàu ước mơ khát vọng, đó là tiềm năng to lớn của mỗi thầy giáo, là lợi thế của người dạy, để trao truyền niềm đam mê khoa học cho các em. Làm được điều đó, trước hết bản thân thầy giáo phải thực sự đam mê khoa học, gắn việc đào tạo với nghiên cứu khoa học.

TS. Nguyễn Thái Tự nhắc lại chỉ thị “Kết hợp giảng dạy với nghiên cứu khoa học phục vụ thực tiễn” của cố GS. Tạ Quang Bửu và khẳng định “đó là nguyên lý giáo dục xuyên suốt từ thập kỷ 70-80 của thế kỷ XX đến nay vẫn nguyên giá trị”.

Trường Đại học, là nơi dùng chất xám của thầy và trò, đáp ứng những yêu cầu bức thiết mà thực tiễn xã hội đang đặt ra; để sinh viên trăn trở với những vấn đề thực tiễn của đất nước, mà chung tay giải quyết vấn đề và cùng tiến bộ, và đào tạo ra một tầng lớp trí thức trẻ đủ sức giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội của đất nước.

Ngược lại, xã hội có nghĩa vụ cung cấp tài chính cho các trường ĐH. “Các vườn quốc gia Bến En, Vũ Quang, Phong Nha – Kẻ Bàng, Bạch Mã và các tổ chức quốc tế như WWF, FFI, SIDA, VNRP… đã cung cấp tài chính cho thầy trò chúng tôi nghiên cứu theo đơn đặt hàng của họ.

Qua đó mà trình độ của thầy trò chúng tôi được nâng cao, uy tín được khẳng định, nhiều đại sứ quán tại Việt Nam cũng tài trợ cho chúng tôi. Như thế, sinh viên, nghiên cứu sinh làm nghiên cứu khoa học vừa có kiến thức lại còn được trả công”.

Sau bao nhiêu năm làm nghiên cứu, TS. Tự khẳng định “Thiên nhiên đa dạng sinh học Việt Nam là một phòng thí nghiệm tuyệt vời mà nhiều nước giàu có trên thế giới ao ước cũng không thể nào có được!

Tại sao phương Tây bỏ tiền ra đến đất nước mình nghiên cứu, mà mình lại không biết sử dụng mỏ vàng gần gũi ngay trước mắt này? Nếu biết quan sát và chịu khó suy ngẫm, thì dù ở trong rừng sâu hay một góc vườn, ta đều có thể rút ra nhiều bài học bổ ích và lý thú, cho các cháu từ mẫu giáo đến các vị giáo sư đầu bạc”.

Với ông Tự, việc trở về quê hương để nghiên cứu, giảng dạy là nhằm phục vụ cho nơi mình đã sinh ra, lớn lên là quyết định chưa bao giờ hối tiếc.

Hãy “ta về ta tắm ao ta”, hãy khai thác phòng thí nghiệm vô giá được đặc ân ban tặng và cha ông ta ngàn đời này cố gắng giữ gìn để trao cho chúng ta ngày hôm nay, và đừng hủy hoại nó, chúng ta phải có trách nhiệm bảo tồn, để tiếp tục trao lại cho con cháu mai sau.
Theo Hồ Lài
Giáo dục & Thời đại
 
 

 

MỚI NHẤT
Tại sao bệnh nhân đã khỏi ung thư vẫn tái phát bệnh?
Tại sao bệnh nhân đã khỏi ung thư vẫn tái phát bệnh?

Điều mà mọi bệnh nhân ung thư đã được chữa trị khỏi đều lo sợ là căn bệnh quái ác này sẽ quay trở lại, tấn công cơ thể họ lần nữa.

Thứ hai, 01/06/2015 - 02:52

Cách bố mẹ dạy trẻ có thói quen ăn uống tốt
Cách bố mẹ dạy trẻ có thói quen ăn uống tốt

(Dân trí) - Trong “cuộc chiến” khó khăn để khuyến khích trẻ chọn những đồ ăn lành mạnh trong một “núi” quảng cáo những đồ ăn có lượng calo cao, đồ uống có đường và bim bim, một nghiên cứu mới khuyên rằng tốt nhất là nói cho trẻ những gì các con nên ăn hơn là nói cho trẻ những thứ mà con cần tránh.

Thứ bảy, 30/05/2015 - 03:01

Phát hiện giống người nguyên thủy mới
Phát hiện giống người nguyên thủy mới

Các nhà khoa học vừa tìm thấy dấu tích của một giống người nguyên thủy mới, sống cách đây gần 4 triệu năm ở Ethiopia.

Thứ bảy, 30/05/2015 - 12:10

Dùng virus gây mụn rộp trị ung thư
Dùng virus gây mụn rộp trị ung thư

Các nhà khoa học Anh vừa áp dụng thành công tuyệt chiêu "lấy độc trị độc" khi dùng virus herpes - thủ phạm gây mụn rộp ở người, để tiêu diệt các tế bào ung thư.

Thứ sáu, 29/05/2015 - 11:51

Giải thưởng Sáng tạo KHCN: 20 năm, 700 công trình
Giải thưởng Sáng tạo KHCN: 20 năm, 700 công trình

Tối 28/5, tại Nhà hát lớn Hà Nội đã diễn ra Lễ tổng kết và trao Giải thưởng Sáng tạo Khoa học Công nghệ Việt Nam năm 2014. Dự buổi lễ có Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Nguyễn Thiện Nhân.

Thứ sáu, 29/05/2015 - 11:03

Bộ GD-ĐT phát động hưởng ứng Ngày Thế giới không hút thuốc
Bộ GD-ĐT phát động hưởng ứng Ngày Thế giới không hút thuốc

(Dân trí) - Sáng 29/5, tại Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, Bộ GD-ĐT, Bộ Y tế, Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) đã tổ chức lễ mít ting hưởng ứng Ngày Thế giới không hút thuốc lá 31/5 và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2015.

Thứ sáu, 29/05/2015 - 10:20

Giải pháp mới cho ván bay giúp nhà phát minh phá kỷ lục thế giới
Giải pháp mới cho ván bay giúp nhà phát minh phá kỷ lục thế giới

(Dân trí) - Nhà sáng chế người Canada, anh Catalin Alexandre Duru vừa phá vỡ kỷ lục Guinness thế giới về chiếc ván bay có thể bay được xa nhất từ trước tới giờ.

Thứ năm, 28/05/2015 - 10:23

Rác làm... lò sưởi
Rác làm... lò sưởi

Hiếm có nơi nào trên thế giới, rác lại trở thành một nguồn tài nguyên như ở Thụy Điển khi góp phần tạo nên điện năng sưởi ấm cho hàng trăm nghìn hộ gia đình…

Thứ năm, 28/05/2015 - 09:33

Mắc bệnh viêm nhiễm có thể làm giảm IQ
Mắc bệnh viêm nhiễm có thể làm giảm IQ

Cơ thể bị mắc một chứng viêm nhiễm đơn giản cũng có gây ra ảnh hưởng lớn đến bộ não, khiến chỉ số thông minh (IQ) của người có thể giảm xuống, theo một nghiên cứu mới.

Thứ năm, 28/05/2015 - 08:13

Gặp mặt đại biểu trí thức hoạt động trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật
Gặp mặt đại biểu trí thức hoạt động trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật

Nhân dịp chuẩn bị Đại hội đại biểu toàn quốc Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật Việt Nam lần thứ 7, nhiệm kỳ 2015-2020, chiều 26/5, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã có buổi gặp gỡ thân mật các đại biểu trí thức hoạt động trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật.

Thứ tư, 27/05/2015 - 02:54

Xương người nhẹ hơn hẳn trước đây do lối sống ít vận động
Xương người nhẹ hơn hẳn trước đây do lối sống ít vận động

Con người hiện đại có trọng lượng nặng hơn so với tổ tiên săn bắn hái lượm của chúng ta, nhưng xương của chúng ta lại nhẹ hơn do ít đi lại, đó là kết quả nghiên cứu của một nhóm nhà khoa học Mỹ và châu Âu tiến hành và vừa công bố trên tạp chí Proceedings của Viện Hàn lâm Khoa học Mỹ.

Thứ tư, 27/05/2015 - 02:46

9X “hô biến” bùn thải ao tôm thành phân bón
9X “hô biến” bùn thải ao tôm thành phân bón

Đam mê nghiên cứu khoa học, Lê Minh Vương - chàng sinh viên năm thứ 4 khoa Khoa học Môi trường, Trường ĐH Sài Gòn, đã biến những đống bùn thải khổng lồ được múc lên từ các ao nuôi tôm thành nguồn phân bón chất lượng, giúp ích cho người nông dân ở nhiều địa phương.

Thứ tư, 27/05/2015 - 02:01

ĐÁNG QUAN TÂM
Mỹ sáng chế siêu giấy dán tường chống... bom
Mỹ sáng chế siêu giấy dán tường chống... bom

Các vụ nổ bom có thể tạo ra những mảnh vụn nguy hiểm chết người, cũng như khiến tòa nhà đổ sụp vì sóng va chạm. Tuy nhiên, quân đội Mỹ đã tìm ra cách chế tạo một loại giấy dán tường siêu chắc, có thể bảo vệ các binh sĩ trước những vụ nổ bom.

Thứ ba, 26/05/2015 - 11:27

150 thí sinh xuất sắc tham dự chung kết cuộc thi MOSWC 2015
150 thí sinh xuất sắc tham dự chung kết cuộc thi MOSWC 2015

(Dân trí) - Ngày 24/5, Vòng Chung kết Quốc gia Cuộc thi Vô địch Tin học Văn phòng Thế giới (MOSWC) 2015 được tổ chức đồng loạt tại 3 thành phố lớn: Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh. Vượt qua hàng nghìn thí sinh ở Vòng loại quốc gia, 150 gương mặt tài năng tranh tài để giành quyền bước vào Vòng Chung Kết Thế giới tại Mỹ.

Thứ hai, 25/05/2015 - 12:33

Hội nghị chuyên ngành Xác suất - Thống kê toàn quốc tại Đà Nẵng
Hội nghị chuyên ngành Xác suất - Thống kê toàn quốc tại Đà Nẵng

(Dân trí) - Từ ngày 23 -25/5, tại ĐH Sư phạm Đà Nẵng đã diễn ra Hội nghị Toán học toàn quốc lần thức V chủ đề “Xác suất thống kê: nghiên cứu, ứng dụng và giảng dạy”.

Chủ nhật, 24/05/2015 - 03:39

Trà hoa cúc - bí quyết trường thọ cho phái đẹp?
Trà hoa cúc - bí quyết trường thọ cho phái đẹp?

Trà hoa cúc có thể giúp phụ nữ sống lâu hơn, theo một nghiên cứu mới.

Chủ nhật, 24/05/2015 - 07:54

11 tuổi, cậu bé thần đồng trở thành cử nhân
11 tuổi, cậu bé thần đồng trở thành cử nhân

(Dân trí) - Một cậu bé 11 tuổi ở California (Mỹ) vừa tốt nghiệp đại học với 3 tấm bằng. Tanishq Abraham cho biết giấc mơ của em là trở thành bác sĩ, một nhà nghiên cứu y học giành giải Nobel và Tổng thống Mỹ!

Thứ bảy, 23/05/2015 - 03:42

Triển lãm 40 năm khoa học và công nghệ TPHCM
Triển lãm 40 năm khoa học và công nghệ TPHCM

(Dân trí) - Sáng 22/5, lễ khai mạc triển lãm “40 năm khoa học và công nghệ TPHCM” diễn ra tại nhà văn hóa Thanh niên với sự tham gia của 82 gian hàng đến từ các viện, trường học và doanh nghiệp trưng bày, giới thiệu các sản phẩm khoa học và công nghệ.

Thứ sáu, 22/05/2015 - 05:24

Tất cả chúng ta đều đang "giải quyết nhu cầu" sai cách
Tất cả chúng ta đều đang "giải quyết nhu cầu" sai cách

Đó là tuyên bố của một nhà vi trùng học Đức khi đề cập tới thói quen ... đại tiện của mọi người, đặc biệt là các cư dân ở phương Tây.

Thứ sáu, 22/05/2015 - 07:06

“Kỹ sư chân đất” chế máy phun thuốc, máy đào đất
“Kỹ sư chân đất” chế máy phun thuốc, máy đào đất

(Dân trí) - Anh Võ Văn Phước (ấp K8, xã Phú Đức, huyện Tam Nông, Đồng Tháp) được người dân trong vùng gọi là kỹ sư chân đất. Anh Phước có biệt danh này là vì anh đã sáng chế máy đào đất và cải tiến máy phun thuốc rất hữu dụng cho bà con trồng lúa ở địa phương.

Thứ năm, 21/05/2015 - 02:55

Bạn đọc quốc tế rầm rộ giải bài toán của học sinh lớp 3 Việt Nam
Bạn đọc quốc tế rầm rộ giải bài toán của học sinh lớp 3 Việt Nam

(Dân trí) - Sau khi mục Khoa học của tờ The Guardian (Anh) đăng tải bài toán của học sinh lớp 3 ở Bảo Lộc (Lâm Đồng, Việt Nam), hàng ngàn bạn đọc quốc tế, trong đó có cả bạn đọc đến từ Việt Nam, đã bắt tay vào thử giải bài toán này “gây đau đầu”.

Thứ năm, 21/05/2015 - 11:57

Vì sao nhân loại không thể thiếu đàn ông?
Vì sao nhân loại không thể thiếu đàn ông?

Các nhà khoa học rốt cuộc đã tìm ra lí do tại sao việc sinh sản hữu tính tiếp tục tồn tại dù quá trình sinh sản vô tính toàn cá thể cái xuất hiện ở một số loài động vật. Phát hiện này cũng giúp lí giải tại sao đàn ông lại tồn tại trên thế giới.

Thứ năm, 21/05/2015 - 09:18

Bài toán "gây đau đầu" của học sinh Việt Nam lên báo nước ngoài
Bài toán "gây đau đầu" của học sinh Việt Nam lên báo nước ngoài

(Dân trí) - Bài toán dành cho học sinh 8 tuổi ở Bảo Lộc (Lâm Đồng, Việt Nam) vừa được đăng tải trên mục Khoa học của tờ The Guardian (Anh). “Hãy quên Singapore đi. Bài toán “đau đầu” nhất trên các báo là đến từ Việt Nam”, bài báo ví von khi nhắc đến bài toán Singapore “khuấy đảo” cộng đồng mạng thời gian qua.

Thứ tư, 20/05/2015 - 11:48

“Tiên dược phòng the” giúp chống bệnh sốt rét
“Tiên dược phòng the” giúp chống bệnh sốt rét

Các nhà khoa học vừa phát hiện một tác dụng bất ngờ của "tiên dược phòng the" Viagra: giúp làm chậm lại sự lây lan của bệnh sốt rét.

Thứ tư, 20/05/2015 - 09:34