Quá trình phát triển của não người

Dân trí Não là bộ phận quan trọng nhất của cơ thể, có cấu tạo phức tạp và cơ chế hoạt động tinh vi. Não người ngày nay nhỏ hơn não người cổ đại nhưng phát triển tinh vi hơn và có khả năng hoạt động trí tuệ phong phú hơn nhiều…

Hình ảnh não người

Hình ảnh não người.

Não bộ thực sự rất lớn...

Kích thước não bộ

Não người trưởng thành chỉ nặng trung bình từ 1,4 đến 1,8 kg. Theo các cuộc giải phẫu thần kinh, bề ngoài não có cấu tạo giống như 1 tảng đậu phụ. Chúng mềm, nhớt và có màu đục.

Não chiếm khoảng 80% thể tích hộp sọ, còn lại là máu và dịch tủy. Nếu pha trộn tất cả những thứ này lại với nhau, gồm não và các loại chất lỏng khác, hỗn hợp sẽ có thể tích khoảng 1,7 lít.

...Nhưng chúng đang trở nên nhỏ đi

Các thùy não

5000 năm trước, người tối cổ sở hữu bộ não lớn hơn chúng ta rất nhiều. Theo các dữ liệu khảo cổ từ nhiều nơi khác nhau như các nước châu Âu, Trung Quốc, Nam Phi, Úc,... kết quả cho thấy não đã bị thu hẹp lại khoảng 150 cm3 so với mức trung bình là 1350 cm3, tức là nhỏ đi đến hơn 10%.

Các nhà nghiên cứu không biết lý do thể tích não giảm, nhưng họ cho rằng chúng đang phát triển theo hướng có lợi hơn. Họ cũng nghĩ rằng hộp sọ nhỏ đi là do chế độ ăn của chúng ta, bao gồm những thực phẩm dễ nhai và dễ tiêu hóa, vì vậy nên một khuôn mặt với quai hàm quá to là không cần thiết.

Não tiêu thụ một lượng năng lượng khổng lồ

Sự tiêu thụ năng lượng

Tuy chỉ chiếm 2% khối lượng cơ thể, não sử dụng đến 20% lượng oxy và 25% lượng đường glucose trong máu.

Những yêu cầu về năng lượng đã đưa các nhà nhân chủng học đến một cuộc cạnh tranh về nguồn cung cấp năng lượng cho não cũng như lý do làm cho chúng lớn lên. Một số nhà nguyên cứu cho rằng đó là ảnh hưởng của thịt, tuy nhiên một số khác lại bác bỏ ý kiến này.

Nhìn chung, vẫn chỉ có 3 giả thuyết chính giải thích sự phát triển về nhu cầu của não bộ: sự biến đổi khí hậu, điều kiện cân bằng sinh thái và sự cạnh tranh trong xã hội.

Các nếp nhăn làm cho chúng ta thông minh hơn

Vỏ não có vô số những vết nứt, hay còn được gọi là các rãnh. Các rãnh nhỏ được gọi là sulci, trong khi những rãnh sâu và dài hơn là gyri. Vỏ não có khoảng 100 tỷ nơ-ron thần kinh.

Bề mặt với những nếp gấp cho phép não bộ thu hẹp diện tích để có thể nằm vừa trong hộp sọ và làm tăng sức mạnh xử lý thông tin. Não của các loài động vật khác nhau có cấu tạo và mật độ các nếp nhăn khác nhau. Theo nghiên cứu của nhà thần kinh học Lori Marino tại Đại học Emory, các nếp nhăn của cá heo thậm chí còn rõ rệt hơn của con người.

Phần lớn các tế bào não không phải là nơ-ron thần kinh

Nơ-ron thần kinh

Các nơ-ron thần kinh chỉ chiếm 10% tổng số tế bào não, 90% còn lại là các tế bào thần kinh đệm, chiếm khoảng 1 nửa khối lượng toàn bộ não.

Trước kia, các tế bào thần kinh đệm được cho là chỉ có 1 tác dụng duy nhất: kết nối các nơ-ron thần kinh. Nhưng theo nhiều nghiên cứu gần đây, tế bào thần kinh đệm có nhiều vai trò quan trọng hơn thế. Chúng hợp nhất với nơ-ron, điều chỉnh và thúc đẩy hoạt động tăng trưởng của các khớp thần kinh (khớp thần kinh- hay synapses- giúp kết nối các tế bào thần kinh), xử lý các dữ liệu về trí nhớ v.v...

Não bộ là một cái máy độc quyền

Một tập hợp các tế bào trong hệ thống máu lên não, được gọi là hàng rào máu-não, chỉ cho phép một vài phân tử lọt vào hệ thống thần kinh. Một là các tế bào phân tử có liên kết chặt chẽ với mao mạch não. Hai là phân tử protein đặc hiệu tại hàng rào giúp vận chuyển chất dinh dưỡng. Ngoài ra, rất ít phân tử có cơ hội xâm nhập vào bên trong.

Tuy hàng rào máu-não bảo vệ não bộ, nó lại ngăn cản các tác động y học đến cơ thể. Để điều trị u não, các nhà vật lý học cố gắng sử dụng thuốc để tháo các mối nối giữa tế bào, nhưng kết quả là não sẽ dễ bị tổn thương. Một trong những phương pháp mới mang tính khả thi cao là công nghệ nano. Một nghiên cứu được công bố năm 2009 cho thấy các hạt nano được thiết kế đặc biệt có thể vượt qua hàng rào và tấn công vào mô khối u. Trong tương lai, u não có thể được loại bỏ bằng thuốc hóa trị kết hợp với các hạt nano.

Não mới được hình thành có dạng một cái ống

Kết quả siêu âm bào thai

Não bộ được thiết lập rất sớm. 3 tuần sau khi thụ thai, một mảnh của tế bào phôi thai- được gọi là nếp gấp thần kinh- hợp nhất với ống thần kinh. Mô này sẽ trở thành hệ thống thần kinh trung ương.

Ống thần kinh phát triển và phân chia trong suốt 3 tháng đầu (Khi các tế bào phân tách, chúng tạo nên nhiều mô khác nhau để tạo thành bộ phận cơ thể). Đến tháng thứ 4 thì các nơ-ron thần kinh và các tế bào thần kinh đệm bắt đầu hình thành. Vào tuần thứ 26, các rãnh trên bề mặt não trở nên sâu hơn và những nếp nhăn xuất hiện.

Não thanh, thiếu niên chưa thực sự hoàn thiện

Phần lớn những người ở độ tuổi vị thành niên thường rất dễ cáu giận, bướng bỉnh và bảo thủ. Thực tế, sự thay đổi về tính cách này một phần là do những biến đổi bất thường trong giai đoạn phát triển của não.

Chất xám ở vùng thùy trán là nơi điều khiển hướng suy nghĩ, quyết định cũng như hành động của chúng ta. Nghiên cứu cho thấy khi làm một việc gì đó tổn hại đến người khác, thanh, thiếu niên thường không sử dụng đến vỏ não trung gian trước trán, bộ phận gắn liền với sự đồng cảm và cảm giác tội lỗi. Còn người lớn thì ngược lại.

Não bộ không bao giờ ngừng thay đổi

Trước kia, người ta cho rằng một khi đạt đến tuổi trưởng thành, não bộ sẽ mất tất cả khả năng liên kết các tế bào thần kinh. Khả năng này chỉ diễn ra từ thời kỳ hình thành phôi thai đến lúc dậy thì.

Hoàn toàn sai. Vào năm 2007, một nghiên cứu về một bệnh nhân bị đột quỵ cho thấy não của cô ta đã thích nghi với các thiệt hại về dây thần kinh mang thông tin chứa đựng hình ảnh bằng cách sao chép những thông tin đó từ nhiều dây thần kinh khác. Các nghiên cứu khác trên chuột cũng cho thấy sự hình thành liên kết thần kinh ở những con trưởng thành. Thậm chí, cấu trúc và chức năng của não có thể được tái thiết lập.

Hồng Ngọc
Theo LiveScience

____________________________________

*Mọi liên hệ về bài tin với chuyên mục Khoa học, xin gửi đến email: thaolam@dantri.com.vn

Tag :
MỚI NHẤT
Nhìn xuyên tường nhờ sóng Wi-Fi
Nhìn xuyên tường nhờ sóng Wi-Fi

Các kỹ sư Anh thuộc University College of London đã nghiên cứu được một hệ radar thụ động, cho phép nhìn xuyên qua tường nhờ sử dụng các tín hiệu Wi-Fi, sinh ra do những bộ định tuyến (router) không dây và các điểm đến.

Thứ năm, 09/08/2012 - 08:47

Phát hiện loài chim mới ở Peru
Phát hiện loài chim mới ở Peru

(Dân trí) - Các nhà khoa học đã xác định được một loài chim với những mảng lông đỏ tươi trong một khu rừng sương mù dày đặc tại Peru.

Thứ năm, 09/08/2012 - 08:43

Mưa sao băng với 100 sao băng/giờ
Mưa sao băng với 100 sao băng/giờ

Bạn có thể đón xem mưa sao băng Perseids từ 19-21h30 ngày 12/8 tới đây.

Thứ năm, 09/08/2012 - 08:41

Việt Nam tham dự Trại hè khoa học châu Á
Việt Nam tham dự Trại hè khoa học châu Á

Đoàn Việt Nam gồm 6 học viên TS vật lý Hoàng Anh Tuấn Kiệt dẫn đầu sẽ tham dự Trại hè khoa học châu Á được tổ chức tại Israel từ ngày 25-30/8.

Thứ tư, 08/08/2012 - 09:07

Côn trùng biến đổi gen đe dọa cây biến đổi gen
Côn trùng biến đổi gen đe dọa cây biến đổi gen

Tình hình côn trùng biến đổi gen nhằm thích nghi với cây trồng biến đổi gen trên đồng ruộng diễn biến phức tạp hơn trong phòng thí nghiệm, một nghiên cứu mới vừa cho biết.

Thứ tư, 08/08/2012 - 09:04

Mắt hé lộ thiên hướng tình dục
Mắt hé lộ thiên hướng tình dục

Các chuyên gia Mỹ phát hiện, khi một người nhìn vào những hình ảnh khiêu dâm và bị kích thích, các con ngươi trong mắt họ sẽ giãn nở một cách vô thức.

Thứ tư, 08/08/2012 - 09:01

Thêm bằng chứng về quái vật hồ Loch Ness?
Thêm bằng chứng về quái vật hồ Loch Ness?

George Edwards, một thuyền trưởng người Scotland từng dành hàng chục năm tìm kiếm quái vật hồ Loch Ness, mới đây tuyên bố đã có trong tay bằng chứng hình ảnh về con thủy quái này.

Thứ tư, 08/08/2012 - 08:49

Bức ảnh đầu tiên gửi về từ sao Hỏa
Bức ảnh đầu tiên gửi về từ sao Hỏa

Robot thăm dò sao Hỏa Curiosity của NASA vừa chuyển về bức ảnh kỳ lạ về cảnh vật xung quanh trên Hành tinh Đỏ, trong đó có hình ảnh ngọn núi hùng vĩ mà nó có nhiệm vụ phải leo lên trong thời gian tới.

Thứ tư, 08/08/2012 - 08:47

Nghiên cứu khoa học: Không chạy theo số lượng!
Nghiên cứu khoa học: Không chạy theo số lượng!

Tại “Hội nghị Triển khai đánh giá xét chọn đề tài nghiên cứu cơ bản trong khoa học tự nhiên năm 2012” do Quỹ phát triển KH&CN Quốc gia tổ chức, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Đình Tiến khẳng định nhiệm kỳ 2012-2015 cần đặt mục tiêu chất lượng lên đầu.

Thứ ba, 07/08/2012 - 09:13

Nghiên cứu cây bạch tật lê làm thuốc
Nghiên cứu cây bạch tật lê làm thuốc

Chọn được giống bạch tật lê có hàm lượng tribulosin cao là kết quả của đề tài nghiên cứu “điều tra, chọn lọc giống bạch tật lê (Tribullus terrestris) có hàm lượng saponin steroid cao phân bố ở Việt Nam và nhân giống chọn lọc từ hạt”.

Thứ ba, 07/08/2012 - 09:07

Tài trợ cho giáo sư nghiên cứu sự sống sau khi chết
Tài trợ cho giáo sư nghiên cứu sự sống sau khi chết

Giáo sư triết học John Martin Fischer ở ĐH California Riverside vừa nhận được số tiền tài trợ 5 triệu USD (hơn 100 tỷ đồng) kèm thêm thời hạn 3 năm để nghiên cứu cuộc sống sau khi con người chết đi.

Thứ ba, 07/08/2012 - 09:04

Bí ẩn nào của sao Hỏa đang chờ khám phá?
Bí ẩn nào của sao Hỏa đang chờ khám phá?

Sao Hỏa, hành tinh láng giềng gần nhất của Trái đất trong Thái dương hệ vẫn ấp ủ trong lòng vô số bí mật mà các nhà khoa học khao khát khám phá.

Thứ ba, 07/08/2012 - 08:57

ĐÁNG QUAN TÂM
Khai mạc Hội nghị Vật lý lý thuyết toàn quốc lần thứ 37
Khai mạc Hội nghị Vật lý lý thuyết toàn quốc lần thứ 37

(Dân trí) - Sáng nay 6/8, tại Thị xã Cửa Lò (Nghệ An), Trung tâm Vật lý lý thuyết, Viện Vật lý phối hợp với Trường ĐH Vinh tổ chức khai mạc hội nghị Vật lý lý thuyết toàn quốc lần thứ 37.

Thứ hai, 06/08/2012 - 03:28

Tàu Mỹ đáp thành công xuống sao Hỏa
Tàu Mỹ đáp thành công xuống sao Hỏa

Sau một chuyến đi dài vượt hơn 566 triệu km trong 36 tuần, tàu thám hiểm tự hành Curiosity của Cơ quan hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) đã hạ cánh thành công xuống bề mặt sao Hỏa vào lúc khoảng 1:32 giờ ET (tương đương 6:32 giờ GMT) sáng nay 6/8.

Thứ hai, 06/08/2012 - 02:33

Quyết tâm phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam
Quyết tâm phát triển điện hạt nhân tại Việt Nam

Việt Nam đã thể hiện cam kết và quyết tâm nhất quán phát triển điện hạt nhân với các dự án đầu tiên là Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, trong đó việc đảm bảo an toàn được xem là ưu tiên hàng đầu.

Thứ hai, 06/08/2012 - 09:29

Giải mã bí ẩn quan tài Ai Cập cổ đại
Giải mã bí ẩn quan tài Ai Cập cổ đại

Các nhà khoa học đã chụp cắt lớp CT thành công một loạt xác ướp 3000 năm tuổi vẫn nằm trong quan tài niêm phong kín, mở toang hàng loạt bí ẩn của nền văn minh Ai Cập cổ đại.

Thứ hai, 06/08/2012 - 09:25

Liệu Peter Higgs có được giải Nobel năm nay?
Liệu Peter Higgs có được giải Nobel năm nay?

Việc CERN tuyên bố tìm ra hạt bosson Higgs có giúp nhà vật lý Peter Higgs giành được giải Nobel trong năm 2012 này?

Thứ hai, 06/08/2012 - 09:24

Miễn dịch vi-rút bệnh dại nhờ dơi ma cà rồng
Miễn dịch vi-rút bệnh dại nhờ dơi ma cà rồng

Các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) mới phát hiện ra rằng, loài dơi ma cà rồng ở rừng Amazon có thể kháng lại loại vi-rút gây bệnh dại giết chết hơn 55 nghìn người trên toàn thế giới mỗi năm.

Thứ hai, 06/08/2012 - 09:15

Những bí mật về “hạt của Chúa”
Những bí mật về “hạt của Chúa”

Tháng 7 vừa qua, Tổ chức Nghiên cứu Nguyên tử châu Âu (CERN) tuyên bố tìm thấy hạt có tính chất giống hạt Higgs - "hạt của Chúa". Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu hạt Higgs là gì và vai trò của nó đối với khoa học.

Thứ bảy, 04/08/2012 - 09:03

Máy gọt vỏ dừa tươi
Máy gọt vỏ dừa tươi

Nhằm giảm công sức chặt vỏ và bổ quả dừa tươi để lấy nước uống, ông Lê Tân Kỳ, chủ nhiệm HTX bưởi da xanh VietGAP Mỹ Thạnh An, xã Phú Nhuận, thành phố Bến Tre đã nghiên cứu, chế tạo thiết bị gọt dừa tươi vừa nhanh, lại vừa tiện lợi.

Thứ bảy, 04/08/2012 - 09:02

Xác định lại niên đại Đồ Đá nhờ... thuốc độc
Xác định lại niên đại Đồ Đá nhờ... thuốc độc

Kết quả phân tích một số đồ tạo tác và mẫu thuốc độc cổ nhất cho thấy thời Đồ Đá muộn có thể bắt đầu ở Châu Phi sớm hơn 20.000 năm so với mốc thời gian mà các nhà khoa học vẫn nghĩ.

Thứ bảy, 04/08/2012 - 08:44

Phát hiện ca ung thư da đầu tiên ở... cá
Phát hiện ca ung thư da đầu tiên ở... cá

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện thấy một con cá nước mặn bị ung thư da với những triệu chứng giống hệt như bệnh melanoma ở người.

Thứ bảy, 04/08/2012 - 08:41

Bảo vệ động vật hoang dã ở Việt Nam: Khó bào chữa những điểm yếu
Bảo vệ động vật hoang dã ở Việt Nam: Khó bào chữa những điểm yếu

Trong khi một tổ chức quốc tế khẳng định Việt Nam đứng đầu danh sách tội phạm đối với động vật hoang dã (ĐVHD), cơ quan quản lý nhà nước lại cho rằng thông tin này là thiếu khách quan. Tuy nhiên, nhà khoa học lại nhận định khó tìm cơ sở để bào chữa thuyết phục.

Thứ sáu, 03/08/2012 - 10:06

Thạch nhũ chuyển màu kỳ lạ trong động Phong Nha
Thạch nhũ chuyển màu kỳ lạ trong động Phong Nha

Tại một điểm sâu 1.500m phía trong động Phong Nha có nhiều thạch nhũ rất đẹp và chúng có thể chuyển màu sắc một cách rất kỳ lạ.

Thứ sáu, 03/08/2012 - 09:59