Nam Cực ẩn chứa trữ lượng khổng lồ vàng, bạc, đồng và sắt

Hiện tượng ấm lên toàn cầu có thể làm lộ ra một vùng đất không bị băng bao phủ có diện tích khoảng 120.000 km2 ở Nam Cực vào năm 2300, điều này có thể làm thay đổi đáng kể địa chính trị Nam Cực cũng như địa lý của lục địa này.

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí “Nature Climate Change” là nghiên cứu đầu tiên kết hợp sự điều chỉnh đẳng tĩnh do băng tan (cách đất bên dưới các tảng băng lớn nâng lên sau khi băng rút) vào các dự báo về sự xuất hiện của đất không có băng ở Nam Cực.

Kết quả cho thấy biến đổi khí hậu có thể làm lộ ra các nguồn tài nguyên khoáng sản có giá trị tiềm năng, có thể thúc đẩy việc đàm phán lại các hiệp ước quốc tế hiện đang được áp dụng cho Nam Cực.

Nhà địa vật lý học Erica Lucas ở Trường đại học California, Santa Cruz, Mỹ, cho biết khi ngày càng nhiều đất không có băng xuất hiện ở Nam Cực, các quốc gia có thể sẽ quan tâm hơn đến tiềm năng tài nguyên khoáng sản của khu vực này. Tiến sỹ Lucas là tác giả chính của nghiên cứu mới này.

Sự trỗi dậy của vùng đất mới

Bên dưới lớp băng ở Nam Cực là một cảnh quan đa dạng với núi, hẻm núi, thung lũng và thậm chí cả núi lửa. Khi khí hậu ấm lên, lớp băng đang dần tan chảy, làm lộ ra một phần đất liền đó.

Nhưng cho đến nay, các dự báo về sự nổi lên của đất không bị băng bao phủ chỉ xem xét những thay đổi ở rìa băng, tức là phạm vi không gian của lớp băng sẽ thay đổi như thế nào.

Các mô phỏng về đất liền có thể tiếp cận được ở Nam Cực trong tương lai chưa xem xét đến việc đất sẽ nâng lên như thế nào khi bị băng bao phủ hoặc các kịch bản mực nước biển khác nhau sẽ ảnh hưởng ra sao đến lượng đất không bị băng bao phủ có thể nổi lên.

Các dự báo của Tiến sỹ Lucas đã bao gồm các yếu tố này bằng cách kết hợp những thay đổi mực nước biển dự kiến, thông tin về độ dày của thạch quyển Trái Đất và ước tính sự nâng lên của đất sẽ thay đổi thế nào khi không còn lực hấp dẫn của một tảng băng trong khu vực đó.

Nghiên cứu ước tính rằng 120.610 km², 36.381 km² và 149 km² đất sẽ nổi lên vào năm 2300 tương ứng với các tình huống băng tan nhiều, trung bình và thấp.

"Chúng ta biết rằng đã có sự tan chảy của băng và sự dịch chuyển của đường ranh giới giữa băng và đất liền trong vài thập kỷ qua, vì vậy, phạm vi dự báo về sự xuất hiện của vùng đất không có băng không có gì đáng ngạc nhiên", Tiến sỹ Lucas nói.

Thách thức địa chính trị

Trong khu vực mà Tiến sỹ Lucas và nhóm nghiên cứu dự đoán sẽ không còn băng vào năm 2300 có các mỏ đồng, vàng, bạc, sắt và bạch kim đã được biết đến hoặc nghi ngờ là có những khoáng sản quan trọng được sử dụng trong sản xuất và bản thân chúng cũng là những kim loại quý.

Đặc biệt, nghiên cứu cho thấy vùng đất nổi lớn nhất ở Nam Cực có khả năng xảy ra trên các lãnh thổ mà Argentina, Chile và Vương quốc Anh tuyên bố chủ quyền và chứa nhiều mỏ khoáng sản, bao gồm đồng, vàng, bạc và sắt.

Hiện tại, việc khai thác khoáng sản thương mại không được phép ở Nam Cực, mặc dù Hiệp ước Nam Cực cho phép các hoạt động liên quan đến tài nguyên khoáng sản nếu chúng được thực hiện nghiêm ngặt vì mục đích khoa học.

Nếu việc khai thác tài nguyên khoáng sản trở nên dễ dàng hơn, các quốc gia có tuyên bố chủ quyền lãnh thổ ở Nam Cực sẽ có động lực để đàm phán lại các điều khoản đó, các tác giả của nghiên cứu cho rằng.

Cơ hội đầu tiên để đàm phán lại là vào năm 2048, khi các bên tham gia Hiệp ước Nam Cực được phép yêu cầu xem xét lại nghị định thư về môi trường của hiệp ước.

Các tác giả cho rằng những thay đổi trên đất liền Nam Cực có thể gây áp lực lên khuôn khổ pháp lý của khu vực liên quan đến các hoạt động khai thác tài nguyên khoáng sản.

Giáo sư Tim Stephens - chuyên gia về luật quốc tế tại Trường Luật, Đại học Sydney, người không tham gia vào nghiên cứu mới này - nhận định: "Đó là một đánh giá hợp lý. Tuy nhiên, sự xuất hiện của vùng đất không có băng được dự báo trong nghiên cứu mới này khó có thể tự mình gây ra một thay đổi lớn đối với quản trị Nam Cực".

"Lục địa này vẫn sẽ là một môi trường rất khó khăn cho việc khai thác tài nguyên khoáng sản", ông viết thêm, đồng thời cho rằng sự chuyển đổi môi trường Nam Cực cũng có thể thúc đẩy sự hợp tác và tập trung hơn vào các mục tiêu bảo vệ môi trường của Hiệp ước Nam Cực.