Mưa đen là gì, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người như thế nào?
(Dân trí) - Cuối tuần trước, hiện tượng mưa đen đã xuất hiện tại thủ đô Tehran của Iran, tạo nên khung cảnh u ám. Vậy mưa đen là gì và nó ảnh hưởng đến sức khỏe của con người như thế nào?
Mưa đen là gì và điều kiện hình thành ra sao?
Sáng 8/3, gần 10 triệu người dân ở thủ đô Tehran của Iran đã chứng kiến cảnh bầu trời bị che phủ bởi những đám mây đen dày đặc, sau khi các cuộc không kích của Israel đánh trúng các kho lưu trữ dầu của Iran vào đêm trước đó.
Các vụ nổ gây cháy lớn, khiến cột khói đen dày đặc bốc cao hàng ki-lô-mét, bao phủ bầu trời Tehran.
Khói chứa hợp chất hữu cơ hydrocarbon (có trong dầu mỏ), tro bụi, nhóm khí độc hại Oxit Nitơ (sinh ra trong quá trình dầu mỏ bốc cháy) và các hạt dầu mỏ… bốc lên cao, kết hợp với hơi nước ngưng tụ đã gây ra hiện tượng mưa đen, với những giọt nước mưa màu đen kịt, thay vì nước trong suốt như thường thấy.
Mưa đen xuất hiện tại Iran sau những trận không kích của quân đội Israel (Video: X).
Xe cộ, mái nhà, đường phố… tại Tehran bị phủ lớp dầu đen bóng sau trận mưa đen này, khiến việc lau chùi và vệ sinh trở nên rất khó khăn. Người dân cũng báo cáo tình trạng khó thở sau khi mưa đen xuất hiện.
Theo góc độ khoa học, mưa đen là một hiện tượng khí tượng hiếm gặp, trong đó nước mưa rơi xuống có màu đen hoặc sẫm màu rõ rệt do chứa một lượng lớn tạp chất hoặc chất gây ô nhiễm, như tro bụi, các giọt dầu, khí thải công nghiệp hoặc thậm chí là chất phóng xạ…
Mưa đen là hiện tượng nước mưa màu đen, chỉ xảy ra khi không khí bị ô nhiễm nghiêm trọng, trong khí quyển chứa một lượng lớn hạt bụi đen do tro bụi từ núi lửa phun trào, cháy rừng, khí thải công nghiệp, cháy mỏ dầu quy mô lớn hoặc nổ bom hạt nhân…
Trong khí quyển, hơi nước cần một bề mặt để ngưng tụ và những hạt tro bụi, giọt dầu mỏ... sẽ trở thành nhân ngưng tụ, giúp hơi nước bám vào và hình thành giọt mưa. Khi độ ẩm đủ lớn, những giọt nước này sẽ bắt đầu rơi xuống dưới, kéo theo các hạt muội than, tro, dầu mỏ… khiến nước mưa có màu đen hoặc sẫm màu.
Mưa đen ảnh hưởng đến sức khỏe như thế nào?
Người dân tại thủ đô Tehran (Iran) đã gặp phải tình trạng đau đầu, khó thở… sau khi xuất hiện mưa đen. Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ Iran cảnh báo rằng lượng mưa sau các cuộc không kích có thể cực kỳ nguy hiểm và có tính axit.
Theo Jo Adetunji, một chuyên gia về hóa học, nước mưa đen sẽ chứa các chất ô nhiễm độc hại như hydrocarbon (thành phần chính của dầu mỏ và khí tự nhiên), hạt bụi siêu mịn, axit, các chất ô nhiễm khác bao gồm kim loại nặng, và cả chất phóng xạ, sẽ gây hại cho sức khỏe con người và môi trường trong ngắn hạn cũng như dài hạn.
Cuộc cách mạng công nghiệp tại châu Âu vào thế kỷ XIX từng khiến không khí ô nhiễm nghiêm trọng, gây ra hiện tượng mưa đen (Ảnh minh họa: AI).
Nhóm các đối tượng dễ bị tổn thương như người già, trẻ nhỏ, người mắc bệnh hen suyễn hoặc bệnh phổi, sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng hơn nếu xảy ra hiện tượng mưa đen. Phụ nữ mang thai tiếp xúc với ô nhiễm không khí độc hại cũng có thể dẫn đến sinh non hoặc sinh trẻ nhẹ cân.
Về lâu dài, việc tiếp xúc với các chất ô nhiễm trong không khí và trong các hạt mưa đen có khả năng làm tăng nguy cơ ung thư ở người. Các hạt bụi siêu mịn khi hít phải có thể đi vào máu, dẫn đến hàng loạt các vấn đề về sức khỏe như bệnh tim mạch, thần kinh hoặc ung thư…
Ngay cả khi không tiếp xúc trực tiếp với nước mưa, sức khỏe của con người cũng sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng do bầu không khí ô nhiễm dẫn đến hiện tượng mưa đen.
Mưa đen cũng sẽ gây ô nhiễm nghiêm trọng cho các nguồn nước tự nhiên, ảnh hưởng đến các loài thủy sinh vật, động vật và con người khi sử dụng các nguồn nước này.
Một vấn đề khác là mưa đen sẽ làm lắng đọng các chất ô nhiễm lên tòa nhà, đường sá, xe cộ và các bề mặt… nghĩa là các chất ô nhiễm này sẽ quay trở lại không khí khi nước mưa khô và xuất hiện gió mạnh.
Trước Iran, mưa đen đã từng xuất hiện ở đâu?
Mưa đen xuất hiện khi không khí bị ô nhiễm nghiêm trọng do hoạt động công nghiệp, hỏa hoạn quy mô lớn, núi lửa phun trào hoặc khi nổ bom hạt nhân…
Hiện tượng mưa đen được ghi nhận lần đầu tiên vào thế kỷ XIX tại châu Âu, trong thời kỳ cách mạng công nghiệp, khi các thành phố sử dụng động cơ hơi nước quy mô lớn cho các hoạt động sản xuất, khiến nước mưa rơi xuyên qua lớp khói than dày đặc đã chuyển thành màu đen hoặc xám.
Mưa đen cũng đã xuất hiện sau 2 vụ ném bom nguyên tử xuống thành phố Hiroshima và Nagasaki vào tháng 8/1945.
Cột khói khổng lồ do bom nguyên tử gây ra đã dẫn đến hiện tượng mưa đen, phát tán chất phóng xạ vô cùng nguy hiểm (Ảnh: NV).
Vụ nổ bom nguyên tử đã tạo nên một cột khói bụi khổng lồ hình nấm, đẩy tro, bụi, bồ hóng từ các đám cháy và chất phóng xạ lên khí quyển. Khi gặp không khí lạnh, chúng ngưng tụ và tạo thành mưa đen.
Những trận mưa này không chỉ mang theo bụi bẩn mà còn chứa nồng độ phóng xạ cực cao, gây ra tác hại nghiêm trọng cho sức khỏe con người và ô nhiễm môi trường trên diện rộng. Những người tiếp xúc với mưa đen tại Nhật Bản đã có tỷ lệ mắc ung thư và các bệnh về máu cao gấp nhiều lần bình thường trong nhiều thập kỷ sau đó.
Trong Chiến tranh Vùng Vịnh vào năm 1991, những trận mưa đen cũng đã xuất hiện và rơi xuống các nước Kuwait, Iran, Iraq, Syria và Thổ Nhĩ Kỳ. Đây là hậu quả từ những vụ cháy giếng dầu quy mô lớn tại các quốc gia này khi chiến tranh nổ ra.
Vào năm 2019, mưa đen cũng xuất hiện tại thành phố Sao Paulo (Brazil). Nguyên nhân được xác định do khói bụi từ các đám cháy dữ dội tại rừng Amazon, bị gió lớn đẩy lên cao dẫn đến mưa đen trên một phạm vi rộng.
