El Nino có thể quay trở lại, người dân Việt Nam cần lưu ý gì?

Mới đây, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đã phát ra cảnh báo, có 80% khả năng El Nino hình thành trong giai đoạn tháng 6-8, làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan trên phạm vi toàn cầu.

El Nino là một hiện tượng khí hậu tự nhiên, xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông vùng xích đạo Thái Bình Dương tăng cao hơn mức trung bình trong thời gian dài.

El Nino có tác động gì?

Để làm rõ những tác động của hiện tượng El Nino đối với Việt Nam, phóng viên Dân trí đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Vũ Thanh Hằng, Khoa Khí tượng Thủy văn và Hải dương học, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội).

"El Nino thường làm thay đổi hoàn lưu khí quyển và phân bố mưa trên quy mô toàn cầu. Đối với Việt Nam, tác động mà người dân có thể cảm nhận rõ nhất trong thời gian tới nếu El Nino hình thành là sự gia tăng các đợt nắng nóng kéo dài, nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm và nguy cơ hạn hán, thiếu nước tại một số khu vực", PGS.TS Vũ Thanh Hằng cho biết.

Theo bà, đối với các đô thị lớn, người dân có thể cảm nhận rõ hơn hiện tượng nắng nóng cực đoan do sự kết hợp giữa nhiệt độ cao và hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. 

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng El Nino chỉ là một trong những yếu tố tác động đến thời tiết và khí hậu. Mức độ ảnh hưởng cụ thể tại Việt Nam còn phụ thuộc vào cường độ của El Nino cũng như sự tương tác với các hình thế thời tiết khác trong từng thời kỳ.

Cuối tháng 5, Bắc Bộ và nhiều tỉnh miền Trung đã trải qua các đợt nắng nóng diện rộng, với nhiệt độ tại một số địa phương vượt các mức kỷ lục ghi nhận trong nhiều năm. Diễn biến này có thể liên quan một phần đến xu hướng chuyển dần sang pha El Nino của hệ thống khí quyển - đại dương tại khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương.

"Khi El Nino hình thành, lượng mưa tại nhiều khu vực ở Việt Nam thường có xu hướng giảm, trong khi nhiệt độ trung bình tăng cao hơn so với mức trung bình nhiều năm. Những điều kiện này tạo thuận lợi cho các đợt nắng nóng xuất hiện với cường độ mạnh hơn, kéo dài hơn và diễn biến khắc nghiệt hơn.

Các khu vực chịu ảnh hưởng rõ nét nhất của hiện tượng này gồm Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ", PGS Hằng nhận định.

Ngoài nắng nóng, El Nino còn có thể gây ra tình trạng thiếu nước sinh hoạt do lượng mưa giảm và mực nước tại các hồ chứa, sông suối suy giảm.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, nguy cơ xâm nhập mặn cũng có thể gia tăng khi dòng chảy từ thượng nguồn suy giảm.

Bên cạnh đó, El Nino làm tăng nguy cơ cháy rừng, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp do thiếu nước tưới và làm giảm năng suất cây trồng.

Nhu cầu sử dụng điện cho làm mát cũng thường tăng cao trong các đợt nắng nóng kéo dài, tạo áp lực lớn hơn lên hệ thống cung cấp điện.

Việt Nam cần chủ động ứng phó nguy cơ El Nino 

Theo PGS.TS Vũ Thanh Hằng, trong những tháng tới, nếu trạng thái khí quyển - đại dương tiếp tục chuyển sang pha El Nino, người dân tại các khu vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng cần chủ động sử dụng nguồn nước tiết kiệm, theo dõi thường xuyên các bản tin dự báo khí tượng thủy văn và thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe trong những đợt nắng nóng kéo dài.

Đối với sản xuất nông nghiệp, cần xây dựng kế hoạch sử dụng nước hợp lý, đồng thời điều chỉnh cơ cấu cây trồng và thời vụ phù hợp với diễn biến thời tiết nhằm hạn chế rủi ro do khô hạn và thiếu nước.

Mặc dù El Nino thường làm giảm lượng mưa và gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán tại nhiều khu vực, các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn cục bộ, dông lốc hoặc bão mạnh vẫn có thể xảy ra.

"Trong các năm El Nino, bão thường hình thành xa hơn về phía đông và có xu hướng hoạt động nhiều hơn vào nửa cuối mùa bão", PGS Hằng thông tin.

Do đó, các địa phương không nên chỉ tập trung vào nguy cơ thiếu nước mà cần theo dõi sát các bản tin dự báo khí tượng thủy văn, chủ động xây dựng phương án quản lý và sử dụng nguồn nước hiệu quả, đồng thời chuẩn bị các kịch bản ứng phó với cả nắng nóng, hạn hán và các hình thái thời tiết cực đoan khác.

Hiện vẫn còn quá sớm để xác định El Nino sắp tới có đạt cường độ tương đương các sự kiện rất mạnh như giai đoạn 1997-1998 hay 2015-2016 hay không.

Tuy nhiên, các dự báo của Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ (CPC) cho thấy trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh hoặc rất mạnh là tương đối cao.

Nhiệt độ trung bình toàn cầu hiện ở mức cao do tác động của biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, ngay cả một đợt El Nino có cường độ trung bình cũng có thể kết hợp với xu thế nóng lên dài hạn, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng kéo dài, hạn hán và thiếu nước tại nhiều khu vực.