ASEAN trước bài toán hơn 400 triệu cư dân đô thị trong kỷ nguyên AI

ASEAN cần thắt chặt liên kết giải những thách thức 4.0

Cạnh tranh chiến lược gia tăng, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới, những tác động của an ninh phi truyền thống, đòi hỏi ASEAN phải nâng cao hơn nữa năng lực tự cường của mình.

Đây là nhận định của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026.

Theo Phó Thủ tướng, ASEAN đang bước vào giai đoạn bản lề để hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 trong bối cảnh thế giới biến đổi sâu sắc.

Trong đó, các thành phố ASEAN, nơi tập trung dân cư, nguồn lực, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các động lực tăng trưởng mới, chính là một lực lượng quan trọng hàng đầu. Năng lực tự cường của các đô thị là nền tảng của năng lực tự cường quốc gia và của cả ASEAN.

Cùng với những cơ hội lớn, các thành phố trong ASEAN cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức ngày càng phức tạp. Từ biến đổi khí hậu, áp lực lên hạ tầng và dịch vụ công, đến yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và những tác động sâu rộng của các công nghệ mới, các thách thức đều mang tính liên ngành và xuyên biên giới.

Mục tiêu đến năm 2045 của ASEAN là xây dựng một cộng đồng có khả năng giải quyết các thách thức của đô thị hóa trong tương lai thông qua việc tận dụng các công nghệ hiện đại, hạ tầng tiên tiến, đồng thời thúc đẩy phát triển các thành phố thông minh và bền vững.

Các đại biểu bày tỏ kỳ vọng những phiên thảo luận tại hội nghị sẽ mang lại nhiều sáng kiến thiết thực về quản trị đô thị thông minh (Ảnh: Minh Nhật).

Để đạt được mục tiêu, các thành phố ASEAN không thể hành động đơn lẻ mà cần sự kề vai sát cánh của tất cả các đô thị, các thành phố trong ASEAN, bao gồm tất cả các quý vị tại đây. Tăng cường kết nối, chia sẻ kinh nghiệm, huy động nguồn lực và thúc đẩy hợp tác thực chất giữa các thành phố ASEAN cần trở thành một ưu tiên quan trọng.

"ASEAN luôn là lựa chọn chiến lược và ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Sau hơn 30 năm gia nhập ASEAN, với tinh thần chủ động, trách nhiệm, chúng tôi đã và luôn sẵn sàng hợp tác chặt chẽ cùng các nước thành viên xây dựng một ASEAN thịnh vượng, phát triển bao trùm, bền vững và đặt người dân ASEAN ở vị trí trung tâm", Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nói.

Nhiều kinh nghiệm "chuyển đổi số" tại các đô thị ASEAN

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng, đến năm 2030, hơn 405 triệu người, tương đương gần 56% dân số ASEAN, sẽ sinh sống ở các thành phố.

Phần lớn trong số họ bước vào đời sống đô thị với một chiếc điện thoại thông minh. Kỷ nguyên số không còn là điều chúng ta chờ đón. Nó đang diễn ra, ngay lúc này. Vì vậy, theo ông Dũng, không cần bàn về việc có chuyển đổi số hay không. Mà câu hỏi thực sự là: chúng ta đang chuyển đổi số vì điều gì, và vì ai?

Ông Dũng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác giữa các đô thị ASEAN.

Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN 2026 được kỳ vọng góp phần tăng cường kết nối giữa các đô thị trong khu vực, thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm quản trị, hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, đổi mới sáng tạo và giao lưu nhân dân, đóng góp vào mục tiêu xây dựng một Cộng đồng ASEAN hòa bình, ổn định, tự cường và phát triển bền vững.

Tại Hội nghị, bà Math Azimah, Phó Thị trưởng Thành phố Siem Reap, Campuchia chia sẻ về cải tiến mang tính đột phá của thành phố là triển khai dịch vụ hành chính trực tuyến.

Theo bà Math Azimah, giờ đây, người dân có thể dễ dàng truy cập thông tin quy định, nộp hồ sơ điện tử và theo dõi trạng thái xử lý ngay tại nhà.

Sự thay đổi này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại mà còn mang lại giá trị nhân văn sâu sắc, đặc biệt hỗ trợ cho người cao tuổi, người khuyết tật và những người lao động bận rộn sống xa trung tâm.

Đây chính là cốt lõi của "quản trị lấy người dân làm trung tâm", giúp nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và chất lượng dịch vụ công.

Để tăng tốc tiến trình trở thành đô thị thông minh, Siem Reap đã gia nhập Mạng lưới Đô thị Thông minh ASEAN (ASCN) và thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với các bên liên quan từ Nhật Bản.

Sự hợp tác này tập trung vào các ưu tiên công nghệ hàng đầu nhằm giải quyết các thách thức đô thị hiện đại:

- Hệ thống thu gom rác thông minh: Sử dụng các thùng rác gắn cảm biến để tối ưu hóa lộ trình thu gom, thúc đẩy phân loại rác tại nguồn và phát triển kinh tế tuần hoàn.

- Cơ sở hạ tầng Đường vành đai xanh (Green Ring Road): Xây dựng các hành lang xanh, sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường và hệ thống thoát nước thông minh để vừa giảm ô nhiễm, vừa tăng tính thẩm mỹ cho đô thị.

- Giao thông điện (EV): Mở rộng mạng lưới trạm sạc xe điện khắp thành phố, khuyến khích sử dụng xe điện trong vận tải công cộng và dịch vụ du lịch để cải thiện chất lượng không khí.

Bằng cách tận dụng bước nhảy vọt kỹ thuật số và tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) một cách có trách nhiệm, Siem Reap đang hướng tới mục tiêu trở thành một thành phố kiên cường, bao trùm và hiệu quả hơn. Đây cũng là cam kết của thành phố trong việc đóng góp vào Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, nơi chuyển đổi số mang lại lợi ích thiết thực cho mọi công dân.

Lãnh đạo các thành phố của Việt Nam như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng cũng chia sẻ nhiều bài học kinh nghiệm trong chuyển đổi số của đô thị.

Thành phố Đà Nẵng là địa phương duy nhất tại Việt Nam 5 năm liền được Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (Vinasa) vinh danh, trao giải thưởng Thành phố thông minh xuất sắc. Không chỉ giành giải thưởng thành phố thông minh Việt Nam 2025, Đà Nẵng còn chiến thắng tại hạng mục “Đô thị đáng sống” do người dân bình chọn.

Theo ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, thành phố đang đứng trước một bài toán lớn: Làm thế nào để phát triển với mức tăng trưởng GRDP "2 con số"?

Câu trả lời nằm ở kinh tế số. 

Đà Nẵng đã đặt ra một mục tiêu đầy tham vọng nhưng hoàn toàn có cơ sở: Kinh tế số sẽ chiếm 35-40% GRDP vào năm 2030.

Để đạt mục tiêu này, thành phố cần một tư duy phát triển mới, cần chuyển mình mạnh mẽ từ "thế thủ" là ứng dụng công nghệ hiện có sang "thế công" là tạo ra giá trị mới dựa trên dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới.

Theo lãnh đạo UBND thành phố, Đà Nẵng đặt mục tiêu KPI cụ thể, ví dụ:

- Kinh tế lõi (phần mềm, viễn thông), từ năm 2026 tăng trưởng hàng năm ít nhất 15% so với năm trước.

- Kinh tế ngành, lĩnh vực và kinh tế nền tảng, từ năm 2026 tăng trưởng hàng năm ít nhất 20% so với năm trước.

- Triển khai thí điểm sàn giao dịch dữ liệu vào năm 2026, bắt đầu hình thành nền kinh tế dữ liệu.

- Năm 2026, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp hơn 10 lần GRDP và năm 2030 là 30 lần GRDP; hướng dẫn, hỗ trợ tối thiểu 90% hộ kinh doanh, cửa hàng tham gia công cụ, tiện ích, nên tảng số.

- Năm 2026, hỗ trợ tối thiểu 40% doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số thông qua sử dụng các nền tảng số phục vụ quản trị, sản xuất, kinh doanh; tăng tối thiểu 5% năng suất lao động cho công đoạn áp dụng nền tảng; đến năm 2030 giá trị này là 90% và 15%.

“ Để đạt được các mục tiêu cụ thể như tăng trưởng kinh tế lõi 15%/năm và kinh tế ngành 20%/năm, Thành phố Đà Nẵng xác định tập trung vào mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cụ thể: Vốn (Blockchain) + Lao động (Robot) + Tri thức (AI)”, ông Bửu chỉ rõ.

Tạo dòng chảy số và chất xám xuyên suốt mạng lưới đô thị ASEAN

Trong khuôn khổ hội nghị, lãnh đạo các thành phố ASEAN và các chuyên gia tập trung thảo luận về các sáng kiến đô thị lấy người dân làm trung tâm, ứng dụng công nghệ nâng cao hiệu quả quản trị và xây dựng thành phố thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ông Kok - Chin Tay, Chủ tịch Mạng lưới thành phố thông minh, nhận định hội nghị lần này là bước đi đầu tiên để Việt Nam nắm vai trò dẫn dắt làn sóng phát triển thành phố thông minh tiếp theo của khu vực.

Ông nhấn mạnh thành phố thông minh không phải bài toán công nghệ, mà được xây dựng trên ba trụ cột: lấy con người làm trung tâm với chất lượng sống là thước đo; môi trường kinh doanh cạnh tranh với doanh nghiệp và chính quyền đồng hành; và phát triển bền vững về môi trường.

Chia sẻ tại Hội nghị, ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng nhấn mạnh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những cơ hội chưa từng có để các đô thị bứt phá.

Để tận dụng thời cơ này, ông Cường nêu 5 định hướng hợp tác cụ thể nhằm xây dựng một hệ sinh thái đô thị ASEAN thông minh, bền vững và bao trùm

Thứ nhất, xây dựng Mạng lưới chia sẻ dữ liệu đô thị ASEAN. Các thành phố ASEAN cần phối hợp thúc đẩy chia sẻ dữ liệu mở, tăng cường kết nối giữa các nền tảng đô thị thông minh và xây dựng các tiêu chuẩn dữ liệu chung của ASEAN.

Thứ hai, tăng cường hợp tác phát triển trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm. ASEAN cần phối hợp xây dựng các nguyên tắc đạo đức trong AI, khung quản trị AI cho đô thị và các cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo đảm an ninh số.

Thứ ba, hình thành Mạng lưới đổi mới sáng tạo đô thị ASEAN, thúc đẩy trao đổi chuyên gia, chia sẻ kinh nghiệm và mô hình quản trị số hiệu quả, tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ, đồng thời đào tạo nguồn nhân lực AI và dữ liệu số.

Thứ tư, thúc đẩy hợp tác phát triển mô hình “Bản sao số các thành phố ASEAN” (Digital Twin ASEAN Cities), hỗ trợ dự báo giao thông, quản lý môi trường, phòng chống thiên tai và quy hoạch phát triển đô thị bền vững.

Thứ năm, tăng cường hợp tác trong phát triển cảng thông minh và logistics số. Là một thành phố cảng quốc tế, Hải Phòng mong muốn mở rộng hợp tác với các thành phố cảng trong ASEAN về quản lý logistics thông minh, chuỗi cung ứng số và ứng dụng AI trong vận hành cảng biển, vận tải hàng hải.

Từ thực tiễn chuyển đổi số ở Hà Nội, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng cũng đề xuất các đô thị ASEAN có thể cùng theo đuổi ba hướng ưu tiên.

Trước hết là hạ tầng số đồng bộ và bao trùm, để dịch vụ số đến được với người cao tuổi, người thu nhập thấp, người ở ngoại thành và cả những người chưa quen công nghệ. Bên cạnh nền tảng hiện đại, chúng ta cần những lối đi thân thiện, đơn giản và dễ hiểu.

Thứ hai là quản trị dữ liệu có trách nhiệm. Người dân chỉ sẵn sàng chia sẻ dữ liệu khi biết dữ liệu ấy được bảo vệ, được sử dụng đúng mục đích và có cơ chế kiểm soát rõ ràng. Đổi mới phải đi cùng bảo vệ thông tin cá nhân, an toàn dữ liệu, minh bạch hệ thống và đạo đức trong ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Thứ ba là hợp tác giữa các đô thị ASEAN. Trên nền tảng Mạng lưới Đô thị Thông minh ASEAN, các thành phố có thể cùng trao đổi mô hình, tiêu chuẩn, dữ liệu mở và các giải pháp đã được kiểm chứng, để mỗi kinh nghiệm như: chống ngập, điều tiết giao thông hay tiếp nhận phản ánh của người dân có thể giúp các thành phố khác tiết kiệm thời gian và nguồn lực.

Ảnh: Minh Nhật