Cái chết của một ngôi sao giải phóng năng lượng mạnh chưa thừng thấy

Dân trí Trong một vài giây, những vụ nổ này tỏa ra luồng năng lượng lớn hơn cả nguồn năng lượng cả đời của mặt trời.

Cái chết của một ngôi sao giải phóng năng lượng mạnh chưa thừng thấy - 1

Hình minh họa một vụ bùng nổ tia gamma, trong một vài giây, nó có thể giải phóng ra nhiều năng lượng hơn cả năng lượng mặt trời tỏa ra trong cả đời. (Nguồn: NASA)

Ở khoảng cách 7,5 tỷ năm ánh sáng từ Trái Đất, có một ngôi sao đang chết đã phát ra nguồn sáng năng lượng cực mạnh mà các nhà thiên văn học chưa từng thấy trước đây.

Trong lúc theo dõi sự kiện bùng nổ tia gamma (GRB), các nhà thiên văn học đã tìm thấy các photon năng lượng cực cao. Những vụ GRB được cho là kết quả của sự va chạm giữa các sao nơ-tơ-rông (neutron) hay chính là sự sụp đổ của một ngôi sao cực lớn. GRB xảy ra bất ngờ và đôi khi chỉ trong một phần của 1 giây. Một trong những vụ nổ chớp mắt này có thể giải phóng ra nhiều năng lượng hơn cả năng lượng mặt trời tỏa ra trong cả cuộc đời. Rất khó để bắt được những sự kiện như vậy, tuy nhiên tiếp sau những vụ nổ tia chớp này vẫn còn có phát quang còn dư để chúng ta có thể nhận biết được chúng. Ánh sáng của phát quang còn dư yếu hơn nhưng tồn tài lâu hơn, nhờ đó các nhà thiên văn học có thể ghi lại các chi tiết của chúng.

Ngày 14/1/2019, một vụ bùng nổ tia gamma như vậy đã được ghi nhận nhờ hai kính viễn vọng vũ trụ tự động, và được đặt tên là BRB 190114C. Trong vòng 22 giây, các nhà thiên văn học trên Trái Đất đã điều khiển các ống kính viễn vọng trên mặt đất để đo được phát quang còn dư của vụ nổ này.

Ông Razmik Mirzoyan, đồng tác giả của nghiên cứu hình ảnh tia gamma trong vũ trụ nói rằng “Chúng tôi đã tìm kiếm sự kiện này suốt hơn 20 năm qua và đây không chỉ là sự may mắn mà là kết quả của sự kiên trì.”

Trong phạm vi thiên văn, sự kiện này xảy ra ở khoảng cách khá gần và cho phép các nhà thiên văn học đo được phát quang còn dư dưới dạng một tập hợp các bước sóng. Trong 10 ngày tiếp theo, các nhà khoa học đã thu thập được dữ liệu từ 6 vệ tinh và 15 kính viễn vọng trên mặt đất. Dữ liệu thu thập được gồm các dạng bước sóng từ sóng radio cho đến áng sáng cực tím.

Phân tích các thông số kể từ 10 giây đầu tiên sau khi vụ nổ xảy ra, các nhà thiên văn học phát hiện ra các photon mang năng lượng hàng nghìn tỉ electronvolt (Ev), tức là hàng nghìn tỉ lần năng lượng của các photon điển hình của mặt trời. 

Mặc dù trước đây các nguồn vật lí thiên văn khác như là tàn tích siêu tân tinh cũng phát ra những photon có năng lượng lớn hơn 1 nghìn tỉ Ev nhưng đây là lần đầu tiên nguồn siêu năng lượng như vậy được ghi nhận là phát ra từ một GRB. 

Dữ liệu đa bước sóng đã giúp cho các nhà thiên văn học hiểu được năng lượng của các hạt được tạo ra như thế nào. Các photon năng lượng thấp đã được giải phóng từ các hạt bung ra từ từ trường qua quá trình bức xạ synchroton. Ngược lại, trong sự kiện đặc biệt lần này, các photon siêu năng lượng được phát ra từ vụ va chạm với các electron năng lượng cao. Đây là một cơ chế biến thể được các nhà khoa học gọi là phân tán hiệu ứng compton ngược. Các phát hiện này khẳng định lý thuyết về GRB và giúp các nhà thiên văn học hiểu được các tính chất vật lý của những vụ nổ kì quặc này.

Ông Mirzoyan phát biểu rằng sau hơn 50 năm kể từ khi BRB đầu tiên được phát hiện, vẫn còn rất nhiều những đặc điểm cơ bản của các vụ nổ này chưa được hiểu rõ. Từ việc phát hiện ra bức xạ tia gamma của GRB 190114C này, chúng ta có thể khẳng định các vụ nổ GRB sinh ra nhiều năng lượng hơn chúng ta vẫn nghĩ trước đây.

Cái chết của một ngôi sao giải phóng năng lượng mạnh chưa thừng thấy - 2

Một bức ảnh của GRB 190114C, có vị trí nằm trong chòm sao Fornax. (Nguồn: NASA)

Mặc dù lâu nay các nhà thiên văn học vẫn tìm kiếm những photon siêu năng lượng như vậy nhưng GRB 190114C không phải là một hiện tượng hiếm hoi, chỉ là do những sự kiện như vậy rất khó bắt được. Nhờ có các kính viễn vọng hiện đại và hệ thống hình ảnh nổi năng lượng cao (HESS) chuyên để tìm kiếm các tia gamma siêu năng lượng cùng các hệ thống tự động đã được áp dụng để tìm kiếm GRB trước đây, các nhà khoa học hi vọng sẽ bắt được thêm nhiều photon siêu năng lượng khác trong tương lai.

Ông Bing Zhang, nhà vật lý thiên văn của trường đại học Nevada, Las Vegas, Mỹ, cho rằng chúng ta đang bước vào một kỉ nguyên mới, kỉ nguyên khám phá các photon siêu năng lượng. Chúng ta trông đợi dữ liệu từ những lần quan sát này sẽ mang đến những thông tin thú vị từ các cơ chế năng lượng cao.

Các kết quả nghiên cứu lần này đã được công bố vào ngày 20/11/2019 trên tạp chí Nature.

Phạm Hường 

Theo Live Science

MỚI NHẤT
Hành trình đầy thú vị của âm thanh từ tai đến não bộ
Hành trình đầy thú vị của âm thanh từ tai đến não bộ

(Dân trí) - Từ khi một âm thanh được phát ra đến khi chúng ta cảm nhận được nó là cả một hành trình dài, với sự phối hợp đồng bộ của rất nhiều cơ quan bên trong tai và não bộ.

Thứ hai, 25/11/2019 - 06:33

Tê giác Sumatra của Malaysia đã chính thức tuyệt chủng
Tê giác Sumatra của Malaysia đã chính thức tuyệt chủng

(Dân trí) - Tê giác Sumatra hiện đã chính thức tuyệt chủng ở Malaysia, với cái chết liên quan đến ung thư. Đó là một con tê giác cái 25 tuổi tên Iman đã chết vào thứ bảy vừa qua trên đảo Borneo.

Chủ nhật, 24/11/2019 - 03:42

“Ngày tận thế” của côn trùng sắp đến
“Ngày tận thế” của côn trùng sắp đến

(Dân trí) - Côn trùng có vai trò rất quan trọng trong việc thụ phấn hoa và phân hủy chất thải. Tuy nhiên, do ô nhiễm ánh sáng, các nhà khoa học tiết lộ trong những thập kỷ tới 40% các loài côn trùng phải đối diện với nguy cơ tuyệt chủng.

Chủ nhật, 24/11/2019 - 06:52

Bí ẩn tàn tích của nền văn minh bí ẩn có từ trước người Inca
Bí ẩn tàn tích của nền văn minh bí ẩn có từ trước người Inca

(Dân trí) - Bờ biển phía tây Nam Mỹ từng được cai trị bởi người Inca - một đế chế bí ẩn được cho là xã hội phức tạp nhất tồn tại ở châu Mỹ trước khi Columbus đến. Tuy nhiên còn có nền văn minh có từ trước đó khá lâu không được mấy người biết tới.

Chủ nhật, 24/11/2019 - 06:48

Chủ tịch Quốc hội: Khu Công nghệ cao Hòa Lạc phải là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực công nghệ bậc cao
Chủ tịch Quốc hội: Khu Công nghệ cao Hòa Lạc phải là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực công nghệ bậc cao

(Dân trí) - “Khu Công nghệ cao Hòa Lạc phải là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực công nghệ bậc cao cho đất nước. Bên cạnh đó, trong quá trình hoạt động và phát triển, Khu Công nghệ cao cần đề xuất những chính sách mới mang tính đột phá về phát triển khoa học, công nghệ”, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân lưu ý với các đơn vị liên quan khi đến thăm và làm việc ở khu Công nghệ cao Hòa Lạc.

Thứ bảy, 23/11/2019 - 11:34

Lần đầu tiên phát hiện ra dấu ấn sinh học của chứng nghiện rượu
Lần đầu tiên phát hiện ra dấu ấn sinh học của chứng nghiện rượu

(Dân trí) - Các nhà khoa học đã phát hiện ra chuỗi thần kinh chịu trách nhiệm về chứng nghiện rượu. Bằng cách quan sát hoạt động của tế bào thần kinh trong chuỗi này, họ có thể dự đoán những con chuột nào phát triển cảm giác thèm rượu, và con nào thì không.

Thứ bảy, 23/11/2019 - 07:41

Các nhà khoa học chỉ ra nguyên nhân gây lão hóa não sớm
Các nhà khoa học chỉ ra nguyên nhân gây lão hóa não sớm

(Dân trí) - Các nhà khoa học tại khoa y của Đại học Y Harvard ở Boston đã phát hiện ra rằng hội chứng chuyển hóa ở người trung niên có thể gây lão hóa não sớm.

Thứ bảy, 23/11/2019 - 06:37

Khoa học cùng với bé: Vì sao khi đốt củi lại có tiếng nổ lép bép?
Khoa học cùng với bé: Vì sao khi đốt củi lại có tiếng nổ lép bép?

(Dân trí) - Đó là do các túi khí nhỏ nằm trong miếng gỗ đột ngột thoát ra và tạo thành những “vụ nổ” bé xíu.

Thứ bảy, 23/11/2019 - 06:31

Niềm vui âm nhạc – giải mã bí mật của những bài hát gây nghiện
Niềm vui âm nhạc – giải mã bí mật của những bài hát gây nghiện

(Dân trí) - Tại sao người ta lại thấy những bài hát như “Country Roads” của James Taylor, “Red, Red Wine” của UB40 hay “Ob-La-Di, Ob-La-Da” của The Beatles hay đến mức không cưỡng lại được?

Thứ bảy, 23/11/2019 - 06:24

Biến đổi khí hậu có thể làm táo đỏ biến mất!
Biến đổi khí hậu có thể làm táo đỏ biến mất!

(Dân trí) - Con người rất ưa chuộng táo đỏ trong nhiều thế hệ, nhưng nhiệt độ tăng có thể là dấu hiệu của sự kết thúc của một liều thuốc tốt cho cơ thể - táo đỏ.

Thứ bảy, 23/11/2019 - 06:15

Thiết bị lai mới có thể vừa thu và lưu trữ năng lượng mặt trời
Thiết bị lai mới có thể vừa thu và lưu trữ năng lượng mặt trời

(Dân trí) - Các nhà nghiên cứu từ Đại học Houston vừa công bố một thiết bị mới có thể thu năng lượng mặt trời một cách hiệu quả và lưu trữ cho đến khi cần thiết để sử dụng.

Thứ bảy, 23/11/2019 - 06:10

Khám phá xe công trình sửa chữa cơ khí tổng hợp của Quân đội Nhân dân Việt Nam
Khám phá xe công trình sửa chữa cơ khí tổng hợp của Quân đội Nhân dân Việt Nam

(Dân trí) - Sau khi bổ sung đầy đủ trang thiết bị chuyên dụng theo từng chuyên ngành sửa chữa của các nhà máy xe công trình xa sửa chữa cơ khí sẽ trở thành trang thiết bị chuyên dùng phục vụ công tác sửa chữa cơ động của các nhà máy cấp chiến lược.

Thứ sáu, 22/11/2019 - 12:02

ĐÁNG QUAN TÂM
Phát hiện hóa thạch rắn cổ đại có… chân
Phát hiện hóa thạch rắn cổ đại có… chân

(Dân trí) - Trong những dịp rất hiếm hoi, một hóa thạch đặc biệt được khai quật cung cấp cái nhìn phi thường về sự tiến hóa của một nhóm sinh vật. Hoá thạch của loài rắn có chân vừa được phát hiện là một ví dụ.

Thứ sáu, 22/11/2019 - 07:03

Bí ẩn ngôi đền cự thạch 3.000 năm tuổi thờ thần nước ở Peru
Bí ẩn ngôi đền cự thạch 3.000 năm tuổi thờ thần nước ở Peru

(Dân trí) - Các nhà khảo cổ vừa phát hiện ra một ngôi đền cự thạch có niên đại 3000 năm tuổi ở Peru được cho là tàn tích của một "giáo phái nước" cổ xưa được sử dụng cho các nghi lễ sinh sản.

Thứ sáu, 22/11/2019 - 07:00

Chuyện về nhà khoa học 20 năm quyết tâm “làm đẹp” môi trường làng nghề Việt
Chuyện về nhà khoa học 20 năm quyết tâm “làm đẹp” môi trường làng nghề Việt

(Dân trí) - Sau hai thập kỷ dành trọn tâm huyết để “làm đẹp” môi trường làng nghề Việt với nhiều đóng góp to lớn, thời điểm hiện tại ở cái tuổi “Cổ lai hy”, GS.TS Đặng Thị Kim Chi vẫn còn đó nhiều nỗi băn khoăn đành gửi gắm cho thế hệ đi sau.

Thứ sáu, 22/11/2019 - 06:47

Những thước phim cực hiếm về loài sứa “ma mị” được đặt tên theo quỷ rắn Medusa
Những thước phim cực hiếm về loài sứa “ma mị” được đặt tên theo quỷ rắn Medusa

(Dân trí) - Khi kiếm ăn những xúc tu độc của loài sứa này sẽ bung tỏa ra mọi hướng, hình thái săn mồi 360 độ này cũng chính là lý do chúng được đặt tên theo ác quỷ có mái tóc rắn lừng danh của thần thoại Hy Lạp: Medusa.

Thứ sáu, 22/11/2019 - 06:44

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ vinh dự được đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất
Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ vinh dự được đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất

(Dân trí) - Trao đổi với báo chí chiều 21/11, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, tại Lễ Kỷ niệm 60 năm sắp tới, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ vinh dự được đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác, góp phần vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc.

Thứ năm, 21/11/2019 - 05:10

Liên tục xảy ra động đất và dư chấn, Việt Nam có đáng lo ngại?
Liên tục xảy ra động đất và dư chấn, Việt Nam có đáng lo ngại?

(Dân trí) - Tính từ đầu năm 2019 đến nay đã có nhiều trận động đất xảy ra ở Việt Nam. Bên cạnh đó Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng của các đợt dư chấn từ các trận động đất ở Lào, Trung Quốc,… Với số lượng tần suất diễn ra các trận động đất khá nhiều như vậy thì có đáng lo ngại?

Thứ năm, 21/11/2019 - 10:07

Dầu cá omega-3 có hiệu quả với bệnh rối loạn tăng động giảm chú ý ở trẻ em
Dầu cá omega-3 có hiệu quả với bệnh rối loạn tăng động giảm chú ý ở trẻ em

(Dân trí) - Các nhà nghiên cứu từ Đại học King London và Đại học Y Trung Quốc tại Đài Loan vừa tìm thấy chất bổ sung trong dầu cá omega-3 có khả năng cải thiện sự chú ý ở trẻ em mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD).

Thứ năm, 21/11/2019 - 06:31

Phát hiện hoá thạch loài cá mập khổng lồ 91 triệu năm tuổi chưa từng được biết đến
Phát hiện hoá thạch loài cá mập khổng lồ 91 triệu năm tuổi chưa từng được biết đến

(Dân trí) - Các nhà khảo cổ học trong một nghiên cứu mới vừa xác định hóa thạch của một con cá mập 91 triệu năm tuổi chưa được khoa học biết đến ở Kansas, Mỹ.

Thứ năm, 21/11/2019 - 06:28

Những sinh vật sống vẫn đang… tồn tại trên sao Hoả?
Những sinh vật sống vẫn đang… tồn tại trên sao Hoả?

(Dân trí) - Một nhà khoa học người Mỹ lập luận rằng các phân đoạn cơ thể của động vật chân đốt có thể được phát hiện trên nhiều bức ảnh có sẵn trên sao Hỏa và một hình ảnh rõ ràng thậm chí còn cho thấy một con côn trùng… đang bay.

Thứ năm, 21/11/2019 - 06:24

Từ những bông hoa, ong không chỉ tạo ra mật mà còn có cả… bánh mì
Từ những bông hoa, ong không chỉ tạo ra mật mà còn có cả… bánh mì

(Dân trí) - Chúng ta đều biết về việc những chú ong đi hút mật hoa sẽ vô tình dính phải các hạt phấn hoa vào cơ thể, đây cũng là cách thực vật lợi dụng ong để giao phấn và thụ phấn. Tuy nhiên sự thật lại không hẳn là như vậy.

Thứ năm, 21/11/2019 - 06:20

Bộ Khoa học và khát vọng xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam vươn ra thế giới
Bộ Khoa học và khát vọng xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam vươn ra thế giới

(Dân trí) - Mới được hình thành trong khoảng 3 năm trở lại đây, nhưng hệ sinh thái khởi nghiệp của Việt Nam có tốc độ phát triển rất mạnh mẽ, chỉ tính riêng năm 2018 đã thu hút gần số vốn đầu tư lên đến gần 900 triệu USD, cao gấp 3 lần so với năm 2017.

Thứ tư, 20/11/2019 - 02:54

Bí ẩn về cái chết của vua Tutankhamun đã được giải mã (!?)
Bí ẩn về cái chết của vua Tutankhamun đã được giải mã (!?)

(Dân trí) - Một nhà khảo cổ học Ai Cập hàng đầu vừa đưa ra tuyên bố làm giới nghiên cứu khảo cổ trên thế giới chú ý khi khẳng định đã “gần” giải quyết được bí ẩn xung quanh cái chết của vua Tutankhamun.

Thứ tư, 20/11/2019 - 06:29