Đào tạo bán dẫn: Từ học đến thực sự làm công nghệ

Đây là một trong những vấn đề được đặt ra tại “Diễn đàn phát triển nhân lực công nghệ cao 2026” do Gachon University Program đồng tổ chức, diễn ra ngày 15/8 tại Hà Nội.

Diễn đàn quy tụ các chuyên gia giáo dục, đại diện trường đại học và doanh nghiệp Việt Nam - Hàn Quốc, cùng trao đổi về phát triển nguồn nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn và trí tuệ nhân tạo.

Từ góc nhìn của những người trực tiếp đào tạo và sử dụng nhân lực, một câu hỏi được đặt ra là: khi ngành bán dẫn ngày càng được quan tâm, làm thế nào để việc mở rộng đào tạo không chỉ tạo thêm người học về bán dẫn, mà từng bước hình thành những kỹ sư có khả năng tham gia vào các hoạt động thiết kế, nghiên cứu và sản xuất thực tế?

Khoảng cách không chỉ nằm ở kiến thức

Trong phần chia sẻ tại diễn đàn, TS. Nguyễn Xuân Sâm - Giám đốc Gachon University Program cơ sở TPHCM đặt ra câu hỏi mà theo ông các nhà quản lý giáo dục cần trả lời trước khi thiết kế một chương trình: “Chúng ta muốn đào tạo ra những thế hệ sinh viên như thế nào?”.

Theo TS. Sâm, sinh viên Việt Nam có thế mạnh về tư duy logic, toán, vật lý và kiến thức lý thuyết. Tuy nhiên, kết quả học tập tốt mới phản ánh một phần năng lực mà người kỹ sư cần có.

Một sinh viên có thể đã học logic số, điện tử hay bán dẫn, nhưng bước tiếp theo là biết vận dụng kiến thức đó để thiết kế, mô phỏng, kiểm thử và từng bước hoàn thiện một giải pháp kỹ thuật.

Bởi vậy, trải nghiệm với những vấn đề thực tế trở thành một phần quan trọng của quá trình đào tạo.

Theo TS. Sâm, cơ hội thực tập tại Việt Nam ngày càng nhiều, nhưng không phải sinh viên nào cũng có điều kiện trực tiếp tham gia những bài toán đủ sâu của doanh nghiệp. Trong khi đó, tại Hàn Quốc, sự kết nối giữa phòng thí nghiệm trong trường đại học và doanh nghiệp tạo thêm cơ hội để người học tham gia dự án, nghiên cứu và giải quyết vấn đề thực tế ngay khi còn ở giảng đường.

Nhìn từ góc độ này, câu hỏi của đào tạo bán dẫn không dừng ở việc sinh viên học những môn gì, mà cần tiến thêm một bước sau mỗi giai đoạn học, sinh viên có thể thực sự làm được gì.

Từ phòng học đến phòng lab, dự án và doanh nghiệp

Nếu nhiều ngành kỹ thuật đều cần thực hành, bán dẫn lại có những yêu cầu đặc thù về hạ tầng và công cụ chuyên ngành.

TS. Jimmy Le - Trưởng khoa Công nghệ bán dẫn Gachon University Program - cho biết đào tạo kỹ sư bán dẫn không chỉ cần phòng học và máy tính thông thường. Tùy theo định hướng chuyên môn, người học còn cần được tiếp cận các công cụ thiết kế chuyên dụng, thiết bị đo kiểm, phòng thí nghiệm quy trình và hệ thống phòng sạch.

Những điều kiện này đòi hỏi nguồn lực đầu tư và vận hành đáng kể. Vì vậy, mở một ngành bán dẫn không đơn thuần là xây dựng thêm chương trình học và đội ngũ giảng viên, mà còn phải tính đến việc sinh viên sẽ thực hành ở đâu, trên công cụ nào và được tiếp xúc đến mức nào với quy trình thực tế của ngành.

Từ kinh nghiệm đào tạo tại Hàn Quốc, GS. Hyun Seok Oh - Trưởng khoa Thiết kế bán dẫn, Trường Bán dẫn, Đại học Gachon - cho rằng sinh viên nên được xây dựng kiến thức nền, sau đó chuyển sang thực hiện dự án, thực tập trong môi trường thực tế, bước vào công việc và tiếp tục cập nhật năng lực trong suốt sự nghiệp.

Tại Đại học Gachon, lộ trình này được cụ thể hóa ngay trong quá trình học. Các hoạt động thực hành, dự án và bài tập lớn giúp người học từng bước nối các công đoạn từ thiết kế trên máy tính đến quy trình chế tạo và kiểm tra kết quả.

Điều này đặc biệt quan trọng với bán dẫn, bởi phòng thí nghiệm không chỉ là nơi thực hành lại kiến thức đã học. Đây là mắt xích để sinh viên kiểm tra giả thuyết, phát hiện vấn đề và học cách điều chỉnh một giải pháp kỹ thuật dựa trên kết quả thực tế.

“Tương lai không được xây dựng bởi máy móc, mà được kiến tạo bởi các kỹ sư”, GS. Hyun Seok Oh nhấn mạnh khi nói về con người đứng phía sau những công nghệ như trí tuệ nhân tạo, robot, xe tự hành hay nhà máy thông minh.

GS. Oh cho rằng doanh nghiệp nên tham gia từ sớm vào quá trình đào tạo thông qua việc cung cấp bài toán kỹ thuật, góp ý chương trình, đưa chuyên gia vào giảng dạy, phối hợp nghiên cứu và tạo cơ hội thực tập, từ đó giúp sinh viên rút ngắn thời gian chuyển từ môi trường đại học sang công việc chuyên môn.

Khi nguồn lực đào tạo được kết nối xuyên biên giới

Trong khi nhu cầu phát triển nhân lực bán dẫn tại Việt Nam tăng nhanh, năng lực đào tạo chuyên sâu cho lĩnh vực này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Hệ thống phòng thí nghiệm, đội ngũ nghiên cứu, công cụ chuyên ngành và mạng lưới kết nối với doanh nghiệp bán dẫn chưa đồng đều giữa các cơ sở đào tạo.

Điều đó đặt ra hai hướng song song: tiếp tục phát triển năng lực đào tạo trong nước, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận những nguồn lực đã được hình thành tại các quốc gia có ngành bán dẫn phát triển.

Trong trường hợp Việt Nam và Hàn Quốc, hợp tác giáo dục có thể tạo ra một lộ trình mà ở đó thế mạnh của mỗi bên được sử dụng ở những giai đoạn khác nhau của quá trình đào tạo.

Tại diễn đàn, TS. David Hoang - Viện trưởng Viện Đại học Quốc tế FPT - cho rằng quan hệ Việt Nam - Hàn Quốc đang có cơ hội chuyển từ hội nhập sâu trong chuỗi giá trị sang một giai đoạn hợp tác cao hơn dựa trên nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực.

Hàn Quốc có nền tảng công nghệ, hệ thống giáo dục và hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ đã phát triển, trong khi Việt Nam có lực lượng lao động trẻ và nhu cầu lớn về nhân lực trong các ngành công nghệ cao. Giáo dục vì thế có thể trở thành một trong những điểm kết nối giữa hai hệ sinh thái.

Một ví dụ là Gachon University Program - chương trình hợp tác đào tạo ngành công nghệ bán dẫn giữa Trường Đại học FPT và Đại học Gachon, với hai năm học tại Việt Nam và hai năm tại Hàn Quốc.

Giai đoạn tại Việt Nam giúp sinh viên xây dựng kiến thức nền tảng, ngoại ngữ và kỹ năng mềm. Khi sang Hàn Quốc, sinh viên học tập chuyên ngành tại Đại học Gachon, đồng thời tiếp cận sâu hơn với phòng thí nghiệm, hoạt động nghiên cứu, thực hành dự án và thực tập.

Với một lĩnh vực có chuỗi giá trị mang tính toàn cầu như bán dẫn, trải nghiệm học tập tại nhiều quốc gia giúp sinh viên sớm thích nghi với môi trường đa văn hóa, làm quen với chuẩn quốc tế và cách làm việc trong các hệ sinh thái công nghệ khác nhau.

Bởi với đào tạo bán dẫn, điều quyết định không chỉ là sinh viên đã học bao nhiêu kiến thức, mà họ đã trải qua một quá trình như thế nào để biến kiến thức đó thành năng lực thực sự của một kỹ sư.