Vĩnh biệt thầy của những bậc thầy

Gần trưa 3/2, mấy đồng nghiệp đã liên tiếp gọi điện thoại bằng một giọng thảng thốt, buồn thương, báo cho tôi biết tin giáo sư - nhà giáo nhân dân Lê Trí Viễn vừa mới từ trần.

Tôi thật sự bàng hoàng, vì mới đây - những ngày giáp Tết Nhâm Thìn, tôi và hai bạn văn Vu Gia - Nguyễn Thanh Văn còn đến thăm, chúc tết thầy. Chúng tôi mừng vì thầy tuy ngồi xe lăn nhưng hồng hào, tỉnh táo. Càng mừng hơn vì thầy được vợ chồng cháu Hoa Qui - con trai và con dâu thầy, chăm sóc chu đáo, chí tình. Thầy trò chúng tôi trò chuyện vui vẻ. Xin phép thầy để ra về, thầy còn lưu giữ để tiếp tục câu chuyện - chuyện thơ, chuyện đời, chuyện dạy học... Mới đấy, có hơn mười ngày, vậy mà hôm nay chúng tôi phải vĩnh biệt thầy.
 
Giáo sư Lê Trí Viễn (trái) tại lễ thượng thọ 90 tuổi của giáo sư được tổ chức ở Trường ĐH Sư phạm TP.HCM.
 
73 năm dạy học
 
Dù biết ở tuổi 95 (1918-2012) thầy thuộc thế giới những người đại thọ, nhưng với quan hệ thầy trò gắn bó đã 56 năm, lòng riêng tôi không tránh được nỗi đau xót. Tâm trạng ấy chắc chắn không phải chỉ của riêng tôi, mà là của hàng trăm ngàn người đã được học thầy suốt 73 năm qua, từ năm 1939, lúc thầy dạy Trường tiểu học Bảo An - rất gần nơi chôn nhau cắt rốn của thầy (thôn Bào Đông, xã Điện Hồng, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam). Trong lịch sử giáo dục của dân tộc ta, có ai đạt đến tuổi nghề cao như thế không?
 
Từ điểm xuất phát ban đầu khiêm tốn ấy, thầy lần lượt được tổ chức tín nhiệm giao cho những nhiệm vụ ngày càng nặng nề hơn: dạy trung học trong những năm kháng chiến chống Pháp (1946-1954), biên soạn sách giáo khoa (1955-1957), dạy đại học (từ năm 1958) và trên đại học (từ năm 1973). Thầy đã lãnh đạo khoa ngữ văn Trường ĐH Sư phạm Hà Nội trong 15 năm liền (1963-1978), nhưng rồi thầy đã từ chối chức vụ hiệu trưởng nhà trường và chuyển vào giảng dạy tại Trường ĐH Sư phạm TP.HCM. Đến tuổi hưu, thầy vẫn tiếp tục nhận lại lời mời của trường, tham gia hướng dẫn nghiên cứu sinh làm luận án tiến sĩ, đồng thời làm hiệu trưởng một trường tư thục nổi tiếng có tới hơn 6.000 học sinh - Trường trung học phổ thông Nguyễn Khuyến. Càng gần gũi, hiểu thầy, chúng tôi càng quý trọng thầy về nhiều phương diện.
 
Thầy đã nêu gương sáng về công phu học tập - tự học thật lặng lẽ, kiên trì và quyết liệt. Tự học để đỗ thủ khoa kỳ thi tú tài triết học năm 1945. Tự học để chiếm lĩnh những tri thức khoa học liên ngành, cần thiết cho việc giảng dạy và nghiên cứu văn học. Tự học để từ cái vốn chữ Nho ít ỏi được người cha truyền dạy thuở ấu thơ và trình độ tiếng Pháp còn hạn chế của bậc cao đẳng tiểu học để rồi nắm vững hai ngôn ngữ quan trọng bậc nhất ấy, tạo đà cho việc nghiên cứu văn học cổ, soạn hàng ngàn trang giáo trình Hán Nôm và chuyển ngữ (hoặc góp phần chuyển ngữ) hàng chục tác phẩm kinh điển của V.Hugo, H.Balzac, A.Dante, Lỗ Tấn.
 
Người thầy tinh tế và tài hoa
 
Cũng như nhiều giáo sư, học giả nổi tiếng khác, từ lâu thầy đã hình thành cho mình sự gắn kết cần thiết giữa giảng dạy và nghiên cứu. Tính đến nay thầy đã cho công bố 46 công trình. Thầy tinh tế và tài hoa trong bình và giảng văn (Những bài giảng văn ở đại học - 1982, Bình thơ xuân  - 1986, Đến với thơ hay - 1997...). Thầy là đồng tác giả của bộ Lược thảo lịch sử văn học Việt Nam dày hơn 1.000 trang, gồm ba tập (1958). Thời kỳ làm chuyên gia ở ĐH Bắc Kinh (Trung Quốc), thầy viết và cho xuất bản tại chỗ bộ sách Một số vấn đề về lịch sử văn học Việt Nam (1961). Các tác gia lớn của văn học cổ điển như Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến... được thầy quan tâm đặc biệt trong nhiều công trình dày dặn.

 

Lễ viếng giáo sư - nhà giáo nhân dân Lê Trí Viễn bắt đầu từ chiều 3-2 tại tư gia ở địa chỉ nhà 68 đường A4, khu K300, P.12, Q.Tân Bình, TP.HCM. Lễ động quan sẽ được tổ chức lúc 7g30 ngày 6-2, sau đó đưa đi an táng tại nghĩa trang huyện Củ Chi, TP.HCM.

Trên cơ sở “thâm canh” ấy, thầy đã có hai chuyên luận mang tính khái quát cao: Đặc trưng văn học trung đại Việt Nam (1996), Quy luật phát triển của lịch sử văn học Việt Nam (1998). Bộ Lê Trí Viễn toàn tập (2006) gồm bảy cuốn, non 6.000 trang khổ lớn là tập đại thành của những ngày thầy miệt mài bên bàn viết, kể cả 15 năm làm chủ nhiệm khoa văn - một khoa lớn, đông hàng ngàn sinh viên - trong đó có non 10 năm sơ tán hết lên núi rừng Việt Bắc lại về với đồng ruộng Hưng Yên.
 
Sẽ là một thiếu sót nếu không đề cập những thành công của thầy trong lĩnh vực sáng tác. Hàng chục truyện ngắn đăng trên các tạp chí văn nghệ của Liên khu 4 (Thương nữ, Núi che mặt trời, Trường học Lương Sơn Bạc...), qua đó có thể thấy niềm vui và lòng tin của tác giả trước “chất lãng mạn và khí phách Việt Nam kháng chiến”. Là một người thiên về sống nội tâm, thầy thường tìm đến với thơ ca. Những câu thơ có khi rất tài hoa:
 
Đêm Thúy Kiều sang nhà Kim Trọng
Nguyễn Du tắt bớt trăng và vặn thấp ngọn đèn
Anh đến với em đêm thần tiên ấy
Trăng với đèn chếnh choáng hơi men.
 
Không ít bài thơ lại có ý vị khác - chân mộc, lắng đọng lại ngân vang rất sâu. Chẳng hạn, trong dịp thầy đưa cả đại gia đình từ TP.HCM và Hà Nội về thăm quê hương. Quê đấy, nhưng nhà đâu, mẹ già tần tảo nơi đâu... ở tuổi 86, thầy đã nghẹn ngào xúc động:
 
Có quê mà chẳng có nhà
Đành đem giấc ngủ gửi bà con thôi
Nửa đêm sực tỉnh bồi hồi
Mẹ ơi, con chết nửa người, mẹ ơi!
 
Tác giả của những câu thơ thấm đẫm nghĩa tình ấy, nhà nghiên cứu uyên bác và cẩn trọng ấy, nhà giáo hết lòng vì học trò ấy - giáo sư - nhà giáo nhân dân Lê Trí Viễn, giờ đây đã thành người thiên cổ. Bình tĩnh nghĩ lại, đúng như Nguyễn Công Trứ đã viết, đó là “Nhân sinh tự cổ thùy vô tử” (Người đời từ xưa ai mà không chết). Nhưng điều quan trọng hơn, có thể tin thầy tôi cũng như các học giả khả kính tiền bối đã qua đời sẽ tiếp tục hiện diện trong cuộc sống hôm nay, ân cần nhắc nhở chỉ dẫn các thế hệ trí thức lối sống, cách sống và lý tưởng sống, bởi vì thầy đã “lưu đắc đan tâm chiếu hãn thanh” (cốt được tấm lòng son lưu truyền sử xanh).
 
Theo Trần Hữu Tá
Tuổi Trẻ
Tag :
MỚI NHẤT
Việt Nam đang thừa... nhà khoa học
Việt Nam đang thừa... nhà khoa học

PGS.TS Phạm Bích San, Phó Tổng thư ký Liên hiệp các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam, trao đổi với PV bằng một cái nhìn mới về giới khoa học trẻ Việt Nam.

Thứ hai, 06/02/2012 - 07:43

Hà Nội: Phổ biến kỹ năng làm bài thi trắc nghiệm cho HS
Hà Nội: Phổ biến kỹ năng làm bài thi trắc nghiệm cho HS

(Dân trí) - Chuẩn bị cho kì thi tốt nghiệp THPT năm 2012, Sở GD-ĐT Hà Nội vừa có công văn yêu cầu các trường tổ chức bồi dưỡng, phụ đạo HS có học lực yếu, kém. Đặc biệt phổ biến kỹ năng cho HS khi làm bài kiểm tra theo hình thức trắc nghiệm khách quan.

Chủ nhật, 05/02/2012 - 03:51

Sở GD-ĐT Hà Nội sẽ kiến nghị đổi giờ ca chiều phù hợp
Sở GD-ĐT Hà Nội sẽ kiến nghị đổi giờ ca chiều phù hợp

(Dân trí) - “Trong quá trình kiểm tra cơ sở, những bất cập trong việc đổi giờ học cũng đã được các trường phản ánh nhưng trước mắt cần thực hiện nghiêm túc quy định. Chúng tôi sẽ có đánh giá để từ đó kiến nghị UBND thành phố đưa ra hướng giải quyết phù hợp”.

Chủ nhật, 05/02/2012 - 03:30

Lực học trung bình khá, thi trường nào phù hợp?
Lực học trung bình khá, thi trường nào phù hợp?

(Dân trí) - Tuyển sinh năm nay có gì thay đổi? Học ngành Xây dựng có dễ xin việc làm? ĐH Ngoại thương có tuyển sinh hệ ngoài ngân sách? Có được đăng ký 2 khối thi trong cùng một trường? Muốn học ngành Hải quan thì thi vào trường ĐH nào?

Chủ nhật, 05/02/2012 - 09:47

Khánh Hòa:  Ra Tết, gần 600 HS bỏ học
Khánh Hòa: Ra Tết, gần 600 HS bỏ học

(Dân trí) - Sau kỳ nghỉ Tết nguyên đán vừa qua, Sở GD-ĐT tỉnh Khánh Hòa cho biết, thống kê có gần 600 em học sinh các cấp bỏ học.

Chủ nhật, 05/02/2012 - 09:01

Sôi nổi ngày hội bóng đá của LHS Việt Nam tại Matxcova
Sôi nổi ngày hội bóng đá của LHS Việt Nam tại Matxcova

(Dân trí) - Giải bóng đá sinh viên mở rộng năm 2012 là hoạt động thể thao đầu tiên trong năm mới của Hội lưu học sinh Việt Nam tại Matxcơva. Đây cũng là hoạt động nhằm kỷ niệm, chào mừng ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam 3/2 và tết Nguyên Đán Nhâm Thìn.

Thứ bảy, 04/02/2012 - 10:40

GS-NGND, nhà văn Lê Trí Viễn: Một đời nặng chữ văn
GS-NGND, nhà văn Lê Trí Viễn: Một đời nặng chữ văn

Theo thầy: Dạy văn lấy cảm làm đầu/ Một đời tôi chỉ một câu dặn mình/ Dạy văn dạy nghĩa dạy tình/ Dạy văn mà cũng dạy mình dạy ta...

Thứ bảy, 04/02/2012 - 09:05

Gìn giữ tiếng Việt nơi xứ người
Gìn giữ tiếng Việt nơi xứ người

Thành lập từ năm 2007, ban đầu chỉ có mỗi một lớp với vài cháu tham gia học tập, sau 5 năm, trường Sao Mai đã thường xuyên duy trì và liên tục mở các lớp chuyên dạy tiếng Việt cho con em người Việt thuộc thế hệ sinh ra và lớn lên ở CHLB Đức…

Thứ bảy, 04/02/2012 - 08:54

Năm 2012, các trường ĐH mở nhiều ngành học “nóng”
Năm 2012, các trường ĐH mở nhiều ngành học “nóng”

(Dân trí) - Năm 2012, nhiều trường đại học dự kiến mở thêm nhiều ngành học, chuyên ngành mới nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội. Những ngành dự kiến mở dự kiến sẽ rất “nóng” là ngành Dược, Bác sĩ đa khoa, Vật lý hạt nhân, Luật, Quản trị khách sạn, nhà hàng…

Thứ bảy, 04/02/2012 - 01:05

  Sao bắt con trẻ phải đi sớm về khuya?
Sao bắt con trẻ phải đi sớm về khuya?

(Dân trí) - Con tôi 16 tuổi học lớp 11, phải ra khỏi nhà lúc 6 giờ sáng, mà lúc này là 21h30' vẫn chưa thấy về. Tất cả các cháu ở lứa tuổi con tôi đều phải vất vả như vậy. Sao chúng ta nỡ bắt con trẻ phải đi sớm về khuya?

Thứ bảy, 04/02/2012 - 09:48

Khởi động chương trình tư vấn hướng nghiệp - tuyển sinh 2012
Khởi động chương trình tư vấn hướng nghiệp - tuyển sinh 2012

(Dân trí) - Ngày 4/2, báo điện tử <i>Dân trí</i> khởi động chương trình tư vấn hướng nghiệp - tuyển sinh ĐH,CĐ 2012. Chương trình nhằm cung cấp tới các thí sinh những thông tin thiết thực và bổ ích nhất trong việc chọn ngành, chọn nghề và giải đáp những thắc mắc trong tuyển sinh 2012.

Thứ bảy, 04/02/2012 - 09:26

Thầy cô vất vả “năn nỉ” HS trở lại lớp sau Tết
Thầy cô vất vả “năn nỉ” HS trở lại lớp sau Tết

(Dân trí) - Năm nào cũng vậy, sau những ngày nghỉ Tết nguyên đán, những giáo viên của Trường THCS Lơ Pang (xã Lơ Pang, Mang Yang, Gia Lai) lại phải đi vận động, “năn nỉ” những học trò của mình quay lại trường lớp.

Thứ bảy, 04/02/2012 - 08:45

ĐÁNG QUAN TÂM
Trường “lách luật” để không “giam” HS đến 19h
Trường “lách luật” để không “giam” HS đến 19h

(Dân trí) - Thực hiện khung giờ học mới, Sở GD-ĐT Hà Nội đã yêu cầu các đơn vị không được tự ý định ra các giờ học trái quy định. Tuy nhiên, nhiều trường vẫn “lách luật” để tránh cảnh cả thầy và trò đều khổ vì tan học muộn buổi chiều.

Thứ bảy, 04/02/2012 - 06:42

Phát hiện HS chơi game không lành mạnh qua hòm thư góp ý
Phát hiện HS chơi game không lành mạnh qua hòm thư góp ý

(Dân trí) - Lập “hòm thư góp ý” tại nhà trường nhằm phát hiện những HS, SV chơi trò chơi trực tuyến có nội dung không lành mạnh, bạo lực và nghiện trò chơi trực tuyến để có biện pháp phối hợp, quản lý, giáo dục.

Thứ sáu, 03/02/2012 - 11:01

Đảng viên 9X
Đảng viên 9X

Được kết nạp vào Đảng CSVN khi tuổi đời mới đôi mươi, những Đảng viên trẻ tuổi với hoài bão và lòng nhiệt huyết không ngừng học tập và phấn đấu rèn luyện, mong muốn góp sức mình xây dựng quê hương.

Thứ sáu, 03/02/2012 - 04:21

Thêm nỗi lo lắng khi con vào khung giờ học mới
Thêm nỗi lo lắng khi con vào khung giờ học mới

(Dân trí) - “Theo lịch, 19h gia đình mới đến đón con, trời nhá nhem tối, cháu là con gái mới lớn biết bao nhiêu nguy cơ tâm sinh lý có thể xảy ra. Tôi cảm thấy lo âu khung giờ học mới”, một phụ huynh có con đang theo học tại trường THPT Lương Thế Vinh nói.

Thứ sáu, 03/02/2012 - 08:52

Mong Đảng tin tưởng và trao nhiều trách nhiệm hơn cho giới trẻ
Mong Đảng tin tưởng và trao nhiều trách nhiệm hơn cho giới trẻ

(Dân trí) - Vinh dự và tự hào được đứng trong hàng ngũ của Đảng, nhiều sinh viên mong Đảng tin tưởng và trao nhiều trách nhiệm hơn cho các Đảng viên sinh viên cũng như các Đảng viên trẻ để có trách nhiệm đóng góp nhiều hơn nữa.

Thứ sáu, 03/02/2012 - 07:33

Giảng viên ĐH Kiến trúc HN được vinh danh giải thưởng quốc tế
Giảng viên ĐH Kiến trúc HN được vinh danh giải thưởng quốc tế

Vượt qua hơn 300 nhà nghiên cứu trẻ đến từ 58 quốc gia, Tiến sĩ Phạm Văn Quân, giảng viên ĐH Kiến trúc Hà Nội, là một trong 20 nhà khoa học được vinh danh tại giải thưởng quốc tế Green Talents (Tài năng xanh).

Thứ sáu, 03/02/2012 - 07:22

Nhiều trường ĐH tăng chỉ tiêu tuyển sinh
Nhiều trường ĐH tăng chỉ tiêu tuyển sinh

(Dân trí) - Những trường đại học dự kiến tăng chỉ tiêu tuyển sinh năm nay hầu hết đầu là những trường công lập bởi họ đã chuẩn bị được đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu theo quy định của Bộ GD-ĐT.

Thứ sáu, 03/02/2012 - 05:30

Nháo nhào cuộc sống thầy, trò khi đổi giờ
Nháo nhào cuộc sống thầy, trò khi đổi giờ

(Dân trí) - Ngày 2/2 - ngày đầu tiên các trường Trung học phổ thông trên địa bàn Hà Nội đồng loạt thực hiện khung giờ học mới, tuy nhiên không ít bất cập đã xảy ra. Cuộc sống thầy, trò và gia đình nhiều học sinh bị đảo lộn hoàn toàn.

Thứ sáu, 03/02/2012 - 12:11

Học đến 19h: Giáo viên nản, học sinh uể oải
Học đến 19h: Giáo viên nản, học sinh uể oải

(Dân trí) -Ngày 2/2, đồng loạt các trường THPT của 12 quận, huyện Thủ đô mới bước vào ngày đầu tiên thực hiện ca chiều học đến 19h. Khung giờ mới này khiến cho không ít học sinh uể oải, còn một số giáo viên thì chán nản bởi rát cổ giảng bài nhưng trò lại lơ là.

Thứ năm, 02/02/2012 - 09:11

Đà Nẵng: Phạt 55 triệu đồng cơ sở đào tạo thạc sĩ “chui”
Đà Nẵng: Phạt 55 triệu đồng cơ sở đào tạo thạc sĩ “chui”

(Dân trí) - Ngày 2/2, Sở GD-ĐT Đà Nẵng cho biết đã chính thức có quyết định hình thức xử phạt đối với hai cơ sở đào tạo thạc sĩ “chui” trên địa bàn thành phố.

Thứ năm, 02/02/2012 - 06:24

Sau Tết, SV Huế “xanh mặt” với các kỳ thi
Sau Tết, SV Huế “xanh mặt” với các kỳ thi

(Dân trí) - Kết thúc kỳ nghỉ Tết, nhiều bạn sinh viên Huế đang phải “bù đầu” với việc ôn bài để chuẩn bị cho kỳ thi hóc búa kéo dài hơn nữa tháng.

Thứ năm, 02/02/2012 - 04:38

Học sinh THPT tập Thể dục vào buổi... tối!
Học sinh THPT tập Thể dục vào buổi... tối!

Theo lịch học điều chỉnh ở Hà Nội, đối với khối THPT, do 19h học sinh ca chiều mới được về nhà nên nhiều em đã phải học Thể dục khi trời tối mịt.

Thứ năm, 02/02/2012 - 12:39